Założenia systemu
rachunkowości
finansowej.
Regulacje prawne
Wykład 1
Założenia systemu
rachunkowości
finansowej.
Regulacje prawne
Wykład 1
Istota
Normy prawne
Przedmiot rachunkowości
Podmiot rachunkowości
Zasady rachunkowości
System informacyjny rachunkowości
Zasady prowadzenia ksiąg rachunkowych
Rachunkowość może być
postrzegana jako:
dyscyplina naukowa,
język działalności gospodarczej,
zbiór unormowań prawnych
i standardów,
system pomiaru i ewidencji
zdarzeń gospodarczych,
system informacji gospodarczej.
Współcześnie rachunkowość jest
powszechnie postrzegana jako
prawnie uwarunkowany,
specyficzny system informacyjny
oparty na liczbowym zobrazowaniu
sytuacji finansowej i dokonań
podmiotu gospodarczego
Ustawa nie definiuje wprost pojęcia
"rachunkowość", natomiast określa
(
art. 4 ust. 3
) podstawowe działania
i czynności składające się na nią.
Są to:
przyjęte zasady (polityka) rachunkowości;
prowadzenie (na podstawie dowodów księgowych)
ksiąg rachunkowych, ujmujących zapisy zdarzeń w
porządku chronologicznym i systematycznym;
okresowe ustalanie lub sprawdzanie drogą
inwentaryzacji rzeczywistego stanu aktywów i
pasywów;
wycena aktywów i pasywów oraz ustalanie wyniku
finansowego
sporządzanie sprawozdań finansowych;
gromadzenie i przechowywanie dowodów
księgowych oraz pozostałej dokumentacji;
poddawanie badaniu i ogłoszenie sprawozdań
finansowych w przypadkach przewidzianych
ustawą.
Normy prawne polskiej
rachunkowości
międzynarodowe i krajowe
standardy rachunkowości,
międzynarodowe standardy
rewizji finansowej
dyrektywy Unii Europejskiej,
Ustawa o rachunkowości z
29.09.1994 r. (tekst jednolity).
Rozporządzenia Ministra
Finansów
Mianem "polskiego prawa
bilansowego" określana
jest
ustawa
o rachunkowości regulująca takie
zagadnienia, jak:
przepisy ogólne,
prowadzenie ksiąg rachunkowych,
inwentaryzacja,
wycena aktywów i pasywów oraz
ustalanie wyniku finansowego,
łączenie się spółek,
cd….
sprawozdania finansowe jednostki,
sprawozdania finansowe jednostek
powiązanych,
badanie i ogłaszanie sprawozdań finansowych,
ochrona danych,
odpowiedzialność karna,
przepisy szczególne i przejściowe,
zmiany w przepisach obowiązujących, przepisy
końcowe.
Wzory sprawozdań finansowych zawierają
załączniki do ustawy.
Przedmiot rachunkowości:
Przedmiotem rachunkowości są
środki gospodarcze (majątek) źródła
ich pochodzenia (fundusze –
kapitały) oraz procesy gospodarcze
(zaopatrzenie, produkcja), a także
wyniki finansowe osiągnięte z
działalności gospodarczej.
Podmioty objęte ustawą o
rachunkowości (art. 2 UoR)
1. Przepisy ustawy o rachunkowości stosuje się do mających siedzibę
lub miejsce sprawowania zarządu na terytorium Rzeczypospolitej
Polskiej:
1) spółek handlowych (osobowych i kapitałowych, w tym również w
organizacji) oraz spółek cywilnych,
2) osób fizycznych, spółek cywilnych osób fizycznych, spółek jawnych
osób fizycznych oraz spółek partnerskich, jeżeli ich przychody netto ze
sprzedaży towarów, produktów i operacji finansowych za poprzedni rok
obrotowy wyniosły co najmniej równowartość w walucie polskiej
1 200 000 EURO,
3) jednostek organizacyjnych działających na podstawie Prawa
bankowego, Prawa o publicznym obrocie papierami wartościowymi,
przepisów o funduszach inwestycyjnych, przepisów o działalności
ubezpieczeniowej lub przepisów o organizacji i funkcjonowaniu
funduszy emerytalnych, bez względu na wielkość przychodów,
4) gmin, powiatów, województw i ich związków, a także
państwowych, gminnych, powiatowych i wojewódzkich:
5) jednostek organizacyjnych niemających osobowości prawnej,
6) zagranicznych osób prawnych, zagranicznych jednostek
nieposiadających osobowości prawnej oraz zagranicznych osób
fizycznych, prowadzących na terytorium Rzeczypospolitej
Polskiej działalność osobiście, przez osobę upoważnioną, przy
pomocy pracowników - w odniesieniu do działalności
prowadzonej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, bez
względu na wielkość przychodów,
7) jednostek niewymienionych w pkt 1-6, jeżeli otrzymują one
na realizację zadań zleconych dotacje lub subwencje z budżetu
państwa, budżetów jednostek samorządu terytorialnego lub
funduszów celowych - od początku roku obrotowego, w którym
dotacje lub subwencje zostały im przyznane.
Osoby fizyczne, spółki cywilne osób
fizycznych, spółki jawne osób fizycznych oraz
spółki partnerskie
mogą stosować
zasady
rachunkowości określone ustawą również od
początku następnego roku obrotowego, jeżeli
ich przychody netto ze sprzedaży towarów,
produktów i operacji finansowych za poprzedni
rok obrotowy są niższe niż równowartość w
walucie polskiej 1 200 000 EURO. W tym
przypadku osoby te lub wspólnicy przed
rozpoczęciem roku obrotowego
są obowiązani
do zawiadomienia o tym urzędu skarbowego,
właściwego w sprawach opodatkowania
podatkiem dochodowym.
Jednostki sporządzające sprawozdania
finansowe zgodnie z Międzynarodowymi
Standardami Rachunkowości,
Międzynarodowymi Standardami
Sprawozdawczości Finansowej oraz związanymi
z nimi interpretacjami ogłoszonymi w formie
rozporządzeń Komisji Europejskiej, stosują
przepisy ustawy oraz przepisy wykonawcze
wydane na jej podstawie,
w zakresie
nieuregulowanym
przez MSR
.
Zasady (reguły, postulaty,
koncepcje) rachunkowości
Zbiór obowiązujących reguł,
procedur i norm, które znajdują
zastosowanie w praktyce
gospodarczej w celu dostarczenia
pełnych, rzetelnych, jasnych i
użytecznych informacji o sytuacji
majątkowej przedsiębiorstwa o
jego działalności gosp. i
osiąganych wynikach finansowych
Zasady rachunkowości
- kryteria podziału
-
Zakres szczegółowości
: zasady
uniwersalne, zasady ogólne (nadrzędne,
fundamentalne, podstawowe) i zasady
szczegółowe (podrzędne)
-
Obowiązek stosowania
: bezwzględnie
obowiązujące i zasady pozostawione do
wyboru jednostki
-
Przedmiot zainteresowania
: zasady
wyceny bilansowej i pomiaru wyn. fin.
oraz zasady prezentacji informacji
-
Sposób unormowania
: skodyfikowane w
prawie rachunkowości i zasady
zwyczajowe
Zasady rachunkowości-
uniwersalne
Zasady uniwersalne to takie reguły, które
są powszechnie stosowane w
rachunkowości we wszystkich krajach
bez względu na ich ustrój polityczny czy
system gospodarczy np.:
Zasada podwójnego zapisu każdej
operacji gospodarczej
Zasada periodyzacji czyli okresowych
sprawozdań finansowych (oznacza ona
ujmowanie działalności jednostek w
wyznaczonych jednostkach czasu, np.
)
Zasady rachunkowości-
nadrzędne (podstawowe) i
szczegółowe
zasady podstawowe i szczegółowe
są określane i wprowadzane do
praktyki w zależności od
przyjętych rozwiązań w
regulacjach prawnych danego
kraju lub poprzez stosowanie
międzynarodowych rozwiązań (np.
)
Zasady rachunkowości nadrzędne
(podstawowe)
zasadę kontynuacji (ciągłości) działania
(art. 5
ust.2) ,
(art. 6 ust. 1) :
,
zasadę współmierności przychodów i kosztów
(art. 6 ust. 2) ;
(art. 5 ust. 1), (art. 8 ust. 2)
(art. 7 ust.1i2) ,
zasadę przewagi treści nad formą
(art. 4 ust
2)
(art. 4 ust 4) , (art. 8 ust. 1)
zasadę prawdziwego i rzetelnego obrazu (art.
4 ust 1i2)
Zasada kompensaty
(art. 7 ust. 3)
Zasady rachunkowości
szczegółowe (podrzędne)
zasadę porównywalności sprawozdań,
zasadę terminowości i aktualności,
zasadę wiarygodności,
zasadę dokumentacji,
zasadę kompletności,
zasadę jasności (zrozumiałości lub
przejrzystości),
zasadę wyceny majątku w oparciu o
"koszt historyczny".
Kierunki zmian w zakresie nadrzędnych
zasad rachunkowości
Nadrzędne zasady rachunkowości nie mają charakteru
trwałego
i podlegają ewolucji
W świetle dokonujących się zmian w rachunkowości trudno
uznać za fundamentalne:
Zasadę współmierności,
Zasadę ostrożności,
Zasadę kosztu historycznego
Ich znaczenie w rachunkowości się zmniejsza co oznacza, że
zakres ich stosowania jest mniej lub bardziej ograniczany
Przyczyny:
Nacisk na pomiar wartości przedsiębiorstwa a nie na pomiar
wyniku finansowego
Nacisk na przyszłość a nie przeszłość przedsiębiorstwa
Miarą coraz częściej stosowaną w wycenie jest wartość
godziwa (co często stoi w sprzeczności z zasadą ostrożności)
Rachunkowość jako proces
informacyjny (system
informacyjny rachunkowości)
Funkcje rachunkowości
INFORMACYJNA. Rachunkowość dostarcza informacje, potrzebne
do podejmowania decyzji w procesie zarządzania jednostką
(zaspokajając tym samym potrzeby wewnętrzne) oraz informacje dla
organów zewnętrznych (głównie poprzez sprawozdania finansowe).
KONTROLNA. Rachunkowość pomaga w ochronie i zabezpieczeniu
mienia, pełniąc funkcję kontrolną. Sprawny system pozwala na
wychwycenie nadużyć, pozwala na racjonalne wykorzystanie
posiadanych zasobów.
ANALITYCZNA. Rachunkowość - poprzez interpretację danych
liczbowych - pozwala na ocenę działalności danej jednostki.
Funkcje rachunkowości
SPRAWOZDAWCZA
STATYSTYCZNA
Rachunkowość jako proces
informacyjny – cd…
1. Polityka
rachunkowości
2. Prowadzenie ksiąg
rachunkowych
Wykład 2
Według art. 10 ust. 1 jednostka
powinna posiadać dokumentację
opisującą w języku polskim przyjętą
przez nią politykę rachunkowości.
Należy podkreślić , iż kształtując tę
politykę podmiot musi mieć na uwadze
nadrzędne zasady rachunkowości, a w
szczególności reguły istotności i
ciągłości.
Na dokumentację przyjętej polityki
rachunkowości składają się w szczególności:
1) określenie roku obrotowego i wchodzących w
jego skład okresów sprawozdawczych,
2) wskazanie metod wyceny aktywów i pasywów
oraz procedury ustalania wyniku finansowego,
3) opis sposobu prowadzenia ksiąg rachunkowych,
4) prezentacja systemu ochrony danych.
Rok obrotowy
Rozumie się przez to rok kalendarzowy lub inny
okres trwający 12 kolejnych pełnych miesięcy
kalendarzowych, stosowany również do celów
podatkowych. Rok obrotowy lub jego zmiany
określa statut lub umowa, na podstawie której
utworzono jednostkę. Jeżeli jednostka rozpoczęła
działalność w drugiej połowie przyjętego roku
obrotowego, to można księgi rachunkowe i
sprawozdanie finansowe za ten okres połączyć z
księgami rachunkowymi i sprawozdaniem
finansowym za rok następny. W przypadku zmiany
roku obrotowego pierwszy po zmianie rok
obrotowy powinien być dłuższy niż 12 kolejnych
miesięcy.
Zagadnienia prowadzenia
ksiąg rachunkowych regulują :
Rozdział 2 UoR – „Prowadzenie
ksiąg rachunkowych” (art. 9 – 25),
rozdział 8 UoR – „Ochrona danych”
(art. 71 – 76),
polityka rachunkowości jednostki.
Otwarcie i zamknięcie ksiąg rachunkowych
W myśl art. 12 ustawy o rachunkowości
księgi rachunkowe otwiera się:
na dzień rozpoczęcia działalności,
na początek każdego następnego roku
obrotowego,
na dzień zmiany formy prawnej, połączenia lub
podziału jednostek powodującego powstanie
nowej jednostki,
na dzień rozpoczęcia likwidacji lub postępowania
upadłościowego w ciągu 15 dni od dnia tych
zdarzeń.
Księgi rachunkowe zamyka się:
na dzień kończący rok obrotowy,
na dzień zakończenia działalności, w tym
również sprzedaży i zakończenia likwidacji lub
postępowania upadłościowego,
na dzień poprzedzający zmianę formy prawnej,
postawienia w stan likwidacji lub upadłości,
nie później niż w ciągu trzech miesięcy od dnia
tych zdarzeń.
W myśl art. 12 ust. 4 ustawy o rachunkowości
ostateczne zamknięcie i otwarcie ksiąg
rachunkowych jednostki kontynuującej działalność
powinno nastąpić najpóźniej w ciągu 15 dni od
dnia zatwierdzenia sprawozdania finansowego za
rok obrotowy.
Do ksiąg rachunkowych miesiąca należy
wprowadzić każdą operację gospodarczą, która
nastąpiła w danym miesiącu.
Elementy ksiąg
rachunkowych
Art. 13 ust. 1. UoR
Księgi rachunkowe obejmują zbiory zapisów
księgowych, obrotów (sum zapisów) i sald, które
tworzą:
dziennik,
księgę główną,
księgi pomocnicze,
zestawienia: obrotów i sald kont księgi głównej
oraz sald kont ksiąg pomocniczych,
wykaz składników aktywów i pasywów (inwentarz).
Podstawę zapisów w księgach
rachunkowych stanowią dowody
księgowe.
Każdy dowód powinien zawierać co
najmniej (art. 21 ust. 1):
1) określenie rodzaju dowodu (np.
kasowy, bankowy, obrotu materia-
łowego) i jego numeru
identyfikacyjnego,
2) określenie stron (nazwy, adresy)
dokonujących operacji gospodarczej,
3) opis operacji oraz jej wartość , jeżeli to możliwe,
określoną tak że w jednostkach naturalnych,
4) datę dokonania operacji, a gdy dowód zosta ł
sporządzony pod inną datą – także datę
sporządzenia dowodu,
5) podpis wystawcy dowodu oraz osoby, której
wydano lub od której przyjęto składniki aktywów,
6) stwierdzenie sprawdzenia i zakwalifikowania
dowodu do ujęcia w księgach rachunkowych
przez wskazanie miesiąca oraz sposobu ujęcia
dowodu w księgach rachunkowych (dekretacja),
podpis osoby odpowiedzialnej za te wskazania.
Księgi rachunkowe
prowadzone przy użyciu
komputera (Art. 13 ust. 2. i
3. UoR)
Przy prowadzeniu ksiąg rachunkowych
przy użyciu komputera za
równoważne z nimi uważa się
odpowiednio zasoby informacyjne
rachunkowości, zorganizowane w
formie oddzielnych komputerowych
zbiorów danych, bazy danych lub
wyodrębnionych jej części, bez
względu na miejsce ich powstania i
przechowywania.
Warunkiem utrzymywania zasobów
informacyjnych systemu
rachunkowości w formie określonej w
ust. 2 jest posiadanie przez jednostkę
oprogramowania umożliwiającego
uzyskiwanie czytelnych informacji w
odniesieniu do zapisów dokonanych w
księgach rachunkowych, poprzez ich
wydrukowanie lub przeniesienie na
inny komputerowy nośnik danych.
Art. 13 ust. 6. UoR
Księgi rachunkowe należy wydrukować
nie później niż na koniec roku
obrotowego. Za równoważne z wydrukiem
uznaje się przeniesienie treści ksiąg
rachunkowych na inny komputerowy
nośnik danych, zapewniający trwałość
zapisu informacji, przez czas nie krótszy
od wymaganego dla przechowywania
ksiąg rachunkowych.
Cechy jakościowe ksiąg
rachunkowych
Art. 24 ust. 1 UoR
Księgi rachunkowe powinny być
prowadzone:
rzetelnie,
bezbłędnie,
sprawdzalnie,
bieżąco.
Dowody księgowe
1) zewnętrzne obce - otrzymane od
kontrahentów,
2) zewnętrzne własne - przekazywane w
oryginale kontrahentom,
3) wewnętrzne - dotyczące operacji
wewnątrz jednostki.
Ochrona danych
Art. 71 UoR
Księgi rachunkowe, dowody księgowe,
dokumenty inwentaryzacyjne i
sprawozdania finansowe, należy
przechowywać w należyty sposób i
chronić przed niedozwolonymi
zmianami, nieupoważnionym
rozpowszechnianiem, uszkodzeniem lub
zniszczeniem.
Przy prowadzeniu ksiąg rachunkowych przy
użyciu komputera ochrona danych polega
na:
stosowaniu odpornych na zagrożenia
nośników danych,
systematycznym tworzeniu rezerwowych
kopii zbiorów danych zapisanych na
nośnikach komputerowych,
zapewniających trwałość zapisu informacji
systemu rachunkowości przez czas nie
krótszy od wymaganego do
przechowywania ksiąg rachunkowych,
zapewnieniu ochrony programów
komputerowych i baz danych systemu
informatycznego rachunkowości poprzez
stosowanie odpowiednich rozwiązań
programowych, chroniących przed
nieupoważnionym dostępem lub
zniszczeniem,
doborze stosownych środków ochrony
techniczno-organizacyjnej.