Rola rdzenia w czynnościach ruchowych
wg prof. Bogdana Sadowskiego
dr Jacek Wilczyński
Instytut Fizjoterapii
Akademia Świętokrzyska w Kielcach
jacekwilczynski77@poczta.onet.pl
Rola rdzenia w czynnościach ruchowych
wg prof. Bogdana Sadowskiego
dr Jacek Wilczyński
Instytut Fizjoterapii
Akademia Świętokrzyska w Kielcach
jacekwilczynski77@poczta.onet.pl
Czynności ruchowe
Pojęcie odruchu
Odruchem
nazywa się reakcję ustroju na bodźce
przebiegającą za pośrednictwem ośrodkowego
układu nerwowego.
Aby reakcja odruchowa doszła do skutku, impulsy
spowodowane zadziałaniem bodźca na narząd
odbiorczy (receptor) muszą dotrzeć do narządu
wykonawczego (efektora).
Odruch to w fizjologii automatyczna reakcja na
bodziec zewnętrzny lub wewnętrzny, zachodząca
przy udziale
Na tę formę pracy układu nerwowego uwagę zwrócił
rosyjski uczony
prof. Iwan M. Sieczenow
(ur.
w Tiepłyj Stan, zm.
w
.
Czynności ruchowe
Droga
, będącego źródłem
odruchu, do narządu wykonawczego (efektora)
nosi nazwę łuku odruchowego.
czuciowym (aferentnym) do ośrodkowego układu
nerwowego,
stamtąd
neuronem
ruchowym
(eferentnym) biegnie do efektora.
Najprostsze odruchy składają się tylko z dwóch
neuronów, połączonych jedną
monosynaptyczny), ale przeważnie składają się z
większej liczby neuronów.
Te dodatkowe neurony nazywają się pośredniczymi.
Wyróżnia się
odruchy proste
, np. kolanowe i
bardziej
złożone
, np. kończyny górnej albo ruch
źrenicy.
Czynności ruchowe
W psychologii
odruch to nieświadoma
reakcja psychiczna.
Badania nad
bezwarunkowymi prowadził rosyjski
uczony prof.
Iwan Pawłow
(1849-
1936).
Odruchy instrumentalne wspólnie odkryli
Polacy
prof. Jerzy Konorski
(ur.
w
listopada 1973 roku w Warszawie) -
światowej sławy polski neurofizjolog,
współodkrywca i badacz odruchów
warunkowych II typu zwanych także
instrumentalnymi oraz dr
Stefan
Miller
.
Czynności ruchowe
Łuk odruchowy
Drogę, po której przebiegają te impulsy, nazywa się
łukiem odruchowym
, który składa się z pięciu
części:
• receptora,
• drogi aferentnej
- doprowadzającej impulsy do
ośrodka,
• ośrodka odruchu,
• drogi eferentnej
- przewodzącej impulsy z ośrodka
do efektora,
• narządu wykonawczego
.
Czynności ruchowe
Łuk
najprostszego odruchu
składa się tylko z dwóch
neuronów
-
doprowadzającego
i
odprowadzającego.
Taki odruch nazywa się
dwuneuronowym
albo
monosynaptycznym
, ponieważ w ośrodku tego
odruchu znajduje się
tylko jedna synapsa
.
W skład
łuku odruchu złożonego
wchodzą co najmniej
trzy, a zazwyczaj więcej neuronów, ponieważ
między
neuronem
doprowadzającym
i
odprowadzającym znajdują się
neurony wstawkowe
(interneurony).
Czynności ruchowe
Dlatego
odruchy
złożone
nazywa
się
wieloneuronowymi
(polisynaptycznymi).
Łuk odruchowy może przebiegać przez rdzeń kręgowy
lub przez struktury mózgu.
W zależności od tego rozróżnia się
odruchy rdzeniowe
i
odruchy mózgowe
.
Ośrodki odruchów złożonych znajdują się na różnych
piętrach ośrodków układu nerwowego.
Reakcja odruchowa może polegać na zwiększeniu
lub zmniejszeniu aktywności efektora i wyrażać
się skurczem lub rozluźnienie mięśnia.
Czynności ruchowe
W zależności od tego rozróżnia się
odruchy
pobudzeniowe
i
hamulcowe
.
Oprócz
odruchów somatycznych
, w których reakcją
na bodziec jest ruch, czyli skurcz lub rozluźnienie
mięśnia szkieletowego, istnieją jeszcze
odruchy
wegetatywne
, których efektem jest:
• zmiana napięcia mięśnia gładkiego narządu
wewnętrznego,
• przyspieszenie lub zwolnienie czynności serca,
• zmiana czynności wydzielniczej gruczołu.
dr Jacek Wilczyński
Instytut Fizjoterapii
Akademia Świętokrzyska w Kielcach