Wiek filantropów

Ojciec pracy socjalnej-Jan Henryk 

Petalozzi

Ojciec pracy socjalnej-Thomas 

Chalmers

    

      

Justyna Kot

      Joanna Szeliga

 

 

   Wiekiem filantropów można nazwać wiek 

XVIII. Filantropia była formą obrony 

społeczeństwa przed ekonomicznym 

liberalizmem skazującym człowieka na 

wolność, z której albo nie umiał, albo nie mógł 

korzystać. Osiemnastowieczne ożywienie idei 

człowieczeństwa urzeczywistniało się wraz z 

romantyczną pomocą cierpiącym czy 

pozytywistycznym obowiązkiem działania na 

rzecz społeczeństwa. Celem filantropi stała się 

pomoc ludziom.    

 

 

Ojciec filantropów

Jan Henryk Pestalozzi

    Urodził się 12 stycznia 1746r w Zurychu jako 

drugie z kolei dziecko Jana Baptysty i Zuzanny z 

domu Hotz. Dzieciństwo jego nie było łatwe. Jego 

ojciec zmarł gdy miał 5 lat. Matka Jana po śmierci 

męża znalazła oparcie w służącej Barbarze Schmid, 

którą umierający ojciec zobowiązał do opieki nad 

dziećmi. Opieka Barbary nie tylko zapewniła trojgu 

rodzeństwa i wdowie skromny byt materialny, ale 

wpłynęła głęboko na psychikę Jana Henryka, 

zwłaszcza na stosunek do ludu, wrażliwość na 

nędzę i niedolę. Studiował w szkole Collegium 

Carolinum na oddziale filologicznym, a następnie 

filozoficznym. Studiów tych nie ukończył. 

 

 

    W centrum swej posiadłości budował dom, nazwany 

Neuhofem, i pomieszczenia gospodarcze. W 1771r, 
ratując się przed katastrofą gospodarczą, 
postanowił Pestalozzi związać losy swego 
gospodarstwa rolnego z ideą zakładu 
wychowawczego dla dzieci ubogich. Problem opieki 
nad opuszczonymi dziećmi nabrał dużego 
znaczenia. Zaburzenia w tradycyjnej strukturze 
gospodarczej, długotrwałe wojny, przemieszczanie 
się ludności, niedobory płodów rolnych powodowały 
nasilające się zjawiska nędzy i związane z nimi 
nierozłącznie włóczęgostwo i demoralizację dzieci.   

 

 

   

W grudniu 1775r ogłosił  Pestalozzi Prośbę do 

przyjaciół ludzkości i dobroczyńców o wsparcie 

materialne instytucji zapewniającej biednym 

dzieciom wychowanie i pracę w domu wiejskim. 

Pracę fizyczną dzieci ubogich uważał Pestalozzi nie 

tylko za możliwą, ale i za korzystną dla ich rozwoju i 

przygotowania do samodzielnego życia, które 

wymagać będzie ciągłej i twardej pracy zarobkowej. 

Na czoło zadań wychowawczych zakładu wysunął 

naukę zawodu. Wykształcenie ogólne, udzielane w 

toku pracy, ograniczać się miało do nauki czytania, 

pisania, rachunków. Wielką wagę przywiązywał do 

atmosfery wychowawczej zakładu.

 

 

 

    Zakład w Neuhof zamknięty został w roku 

1880 z powodu braku pieniędzy na jego 
funkcjonowanie. Zakład w Neuhof, niezależnie 
od katastrofy ekonomicznej, utwierdził 
Pestalozziego w słuszności samej idei pomocy 
dzieciom i młodzieży i stał się punktem 
wyjścia dla jego żarliwych następnych prób 
organizowania instytucji opiekuńczo-
wychowawczych dla dzieci i młodzieży.   

 

 

    W grudniu 1798r ziściło się wielokrotne pragnienie 

Pestalozziego powrotu do pracy wychowawczej. 
Został mianowicie powołany na stanowisko 
kierownika zakładu dla sierot w Stans, w prowincji 
Unterwalden. Wiele rodzin pozostało bez dachu 
nad głową i środków do życia, wiele dzieci straciło 
rodziców i pogrążonych zostało w nędzy. W czasie 
paromiesięcznego funkcjonowania  zakładu w 
Stans liczba wychowanków zwiększyła się od 
początkowego stanu 50 do 70, a w końcu do 80. 
Funkcję wychowawcy, nauczyciela i zarządzającego 
zakładem pełnił sam Pestalozzi.   

 

 

    

Zakład w Neuhof i Stans przeznaczone były dla sierot i 

dla dzieci opuszczonych lub pozbawionych środków do 

życia. Praca wytwórcza dzieci stanowiła integralny 

element programu wychowawczego. Miała ona 

przygotować dzieci biedoty wiejskiej i miejskiej, skazanej 

na twardą walkę o chleb, do zawodu i do uzyskania 

podstawy egzystencji. Program szkoły przesycały 

czynniki utylitarne.

     W czerwcu 1799r Pestalozzi musiał opuścić nagle Stans. 

Do Unterwaldu wkroczyły wojska Francuskie i miejscowe 

władze przeznaczyły budynek na lazaret wojskowy. Po 

ustąpieniu wojsk francuskich ze Stans ponownie otwarto 

zakład dla sierot, pod zmienionym kierownictwem.

        

 

 

    Jesienią 1780r utworzył Pestalozzi przy 

poparciu rządu własny zakład wychowawczy 
na zamku w Burgdorf, którym kierował do 
połowy 1804r. Jest to okres najbardziej 
intensywnej działalności Pestalozziego. 
Prowadził tam dwa zakłady wychowawcze 
oraz seminarium nauczycielskie.   

 

 

 

   

Ogromny jest wkład Pestalozziego do teorii i 

praktyki pracy socjalnej. Pedagogika specjalna 
czci w Pestalozzim wybitnego prekursora i 
przedstawiciela. Zakłady dla opuszczonych 
osieroconych dzieci, dotychczas stanowiące 
dziedzinę jałomużny, filantropii i koszarowego 
drylu, wprowadzone zostały przez 
Pestalozziego na nową drogę rozwoju.

     Zmarł 17 lutego 1827r.

 

 

Ojciec pracy socjalnej-       

          Thomas Chalmers

     W jego pismach spotykamy się ze swobodnie 

używanym określeniem „zindywidualizowana opieka 
społeczna”. W swych pracach, dotyczących zagadnień 
chrześcijańskiej ekonomii politycznej, zaatakował z całą 
siła istniejący system opieki społecznej i jego praktyki 
oparte na zasadach ustaw o ubogich. Prawa te 
obejmowały opiekę tylko ludzi niezdolnych do pracy, 
pozostawały zaś obojętne na los uznanych za zdolnych 
do zarobkowania, a nie zatrudnionych do pracy. Uznał, 
że konieczne jest odejście od dotychczasowych praktyk 
automatycznego rozdziału potrzebujących od nie 
potrzebujących i zastąpienie ich indywidualnym 
badaniem poszczególnych przypadków.     

 

 

    Zasługą Chalmersa było wprowadzenie 

nowego rozumienia biedy, traktowanej już nie 
jako proste pojęcie ekonomiczne, lecz jako 
zjawisko złożone z szeregu elementów i 
będące wynikiem działania wielu czynników. 
Wśród nich znalazły się złe prawa, wadliwe 
rozumienie filantropii, brak moralności, zanik 
więzi wspólnotowych czy wreszcie samo 
myślenie nędzarzy.  

 

 

 

  

Podjął eksperyment na terenie własnej parafii w 

Glasgow w roku 1822. Parafia została podzielona na 
na kręgi liczące po około 400 osób, za które 
odpowiedzialni byli diakoni. Oni przyjmowali 
zgłoszenia potrzebujących, badali indywidualne 
przypadki, orzekali o ewentualnej pomocy i jej 
rodzaju. Realizował również swój program pozytywny 
polegający na na zachęcaniu do 
oszczędności,pracowitości, wzajemnej pomocy i 
ukazujący możliwości tkwiące w kasach oszczędności 
czy w nauce, jak i przysposobienia do zawodu czy 
pożytecznych prac.   

  

 

 

BIBLIOGRAFIA:

1. Pestalozzi Jan Henryk, „Pisma 

Pedagogiczne”, Wrocław-Warszawa-Kraków-
Gdańsk 1972, wyd. Ossolioneum

2. Radwan-Prągłowski Janusz, Frysztacki 

Krzysztof, „Społeczne dzieje pomocy 
człowiekowi: od filantropii greckiej do pracy 
socjalnej”, Katowice 1998