Dr Anna Matuszczak

MAKROEKONOMIA

Model IS-LM

 

 

Podstawy 

modelu 

IS-LM 

sformułował J.R. Hicks w latach 
30-tych XXw.

Model  IS-LM,  zwany  syntezą 

neoklasyczną, 

jest 

wykorzystywany do dziś.

 

 

Model IS-LM jest częściowym pogodzeniem nurtu 

neoklasycznego z keynesistowskim.

Przedmiotem kontrowersji była m.in.. Kwestia 

skuteczności działania samoczynnych mechanizmów 
rynkowych.

Neoklasycy stali na stanowisku, że samoczynne 

mechanizmy rynkowe zapewniają ustalenie 
pożądanych stanów równowagi (przy pełnym 
wykorzystaniu czynników produkcji) na 
poszczególnych rynkach. 

Na rynku dóbr działa mechanizm zmian stopy %, który 

zapewnia równowagę inwestycji i oszczędności. Na 
rynku działa mechanizm zmian płace realnych, 
gwarantujący równowagę przy pełnym zatrudnieniu. 
Na rynku pieniężnym zmiany poziomu cen  
dopasowują popyt na pieniądz do podaży pieniądza.

 

 

Rynki funkcjonują zatem wobec siebie we 

względnej izolacji i kwestia oddziaływań 
między nimi nie wzbudzała 
zainteresowania.

Keynesiści nie tylko podważali skuteczność 

mechanizmów wolnorynkowych, to 
dodatkowo podkreślili występowanie 
zależności pomiędzy procesami 
zachodzącymi na różnych rynkach.

Próby asymilacji niektórych wspólnych idei 

doprowadziły do stworzenia modelu IS-
LM.

 

 

Charakterystyczną cechą modelu IS-

LM jest położenie akcentu na 

wzajemne oddziaływanie na siebie 

procesów zachodzących na rynku 

towarowym i rynku pieniężnym.

Z jednej strony stopa %, która ustala 

się na rynku pieniężnym, oddziałuje 

na rynek towarowy i dochód 

narodowy przez kształtowanie 

popytu.

Z drugiej zaś, dochód narodowy 

wpływa na rynek pieniężny i stopę%.

 

 

Krzywa IS

• Równowaga na rynku towarowym oznacza taką sytuację, w której 

popyt na towary równy jest ich podaży. Innymi słowy nabywcy 
chcą kupić dokładnie tyle ile dostawcy chcą sprzedać.

•

I=S

• Planowane inwestycje przedsiębiorstw zależą od wysokości stopy

%. Im jest ona wyższa, tym niższe planowane inwestycje. Przy 
wyższych stopach% chętniej się lokuje pieniądze w bankach. 
Także wtedy droższe są kredyty inwestycyjne. Tak wiec 
inwestycje są malejącą funkcją stopy%.

•

I=Ia – w*r

I-planowane inwestycje; Ia-inwestycje autonomiczne niezależne od r 

ani od koniunktury; w-parametr określający wrażliwość I na 

zmiany r, r-stopa%

 

 

Krzywa IS

• Wiemy, że oszczędności są częścią dochodu.

• S=Y-C

• Planowana konsumpcja zależy od poziomu dochodu w 

następujący sposób:

• C=Ca + Ksk*Y

Ca-konsumpcja autonomiczna, niezależna od dochodu, Ksk-

krańcowa skłonność do konsumpcji; Y-dochód

• S=Y - Ca - Ksk*Y= -Ca + (1-Ksk)*Y

• a gdy S=I to

-Ca + (1-Ksk)*Y=Ia – w*r

Y= 1/(1-Ksk)*(Ca + Ia – w*r)

 

 

Krzywa IS

• Mamy tu dwie zmienne endogeniczne: dochód (Y) 

i stopę% (r). 

• Rozwiązaniem tego równania są różne 

kombinacje wartości dochodu i stopy%, 
zapewniające równowagę planowanych 
oszczędności i inwestycji, a tym samym równość 
popytu i podaży na rynku towarowym.

• Określony zbiór punktów obrazujący powyższa 

zależność tworzy krzywą IS.

 

 

Nachylenie krzywej IS

• Nachylenie krzywej IS zależy od dwóch czynników: 

wrażliwości inwestycji na zmiany stopy% (w) oraz 
wysokości mnożnika (1/(1-Ksk))

• Im wyższy jest przyrost stopy% i mniejszy przyrost 

dochodu narodowego, tym krzywa IS jest bardziej 
pionowa.

• Nachylenie krzywej IS jest tym większe, im mniejszy 

jest parametr w oraz większy mnożnik.

• Krzywa IS jest bardziej płaska (ma mniejsze 

nachylenie), gdy bardziej poziome są krzywe inwestycji 
i oszczędności

 

 

Położenie krzywej IS

• Położenie krzywej IS jest zdeterminowane 

położeniem krzywej inwestycji oraz krzywej 
oszczędności.

• Zaś położenie tych krzywych jest zależne od 

poziomu wydatków autonomicznych – Ca i Ia.

• Im te wydatki wyższe tym krzywa IS położona jest 

bardziej na prawo.

 

 

Krzywa LM

• Równowaga na rynku pieniężnym występuje wówczas, gdy 

realny popyt na pieniądz jest równy realnej podaży pieniądza;

• Realny popyt na pieniądz to popyt wyrażony w ilości dóbr, jaką 

można kupić za ten pieniądz (wielkości nominalne podzielone 
przez ogólny poziom cen);

• Popyt na pieniądz jest rosnącą funkcją dochodu (popyt 

transakcyjny) i malejąca funkcją stopy% (popyt spekulacyjny);

•

L = Lt + Ls = wy*Y + Lsa – ws*r

gdzie: Lt i Ls-popyt transakcyjny i spekulacyjny; 

Lsa-autonomiczna część popytu spekulacyjnego; 

wy-parametr wyrażający wrażliwość Lt na zmiany Y, 

ws- parametr wyrażający wrażliwość Ls na zmiany r

 

 

Krzywa LM

• Przez podaż pieniądza rozumiemy ilość pieniądza w obiegu 

powiększoną o depozyty bankowe.

• Realna podaż pieniądza jest stała wyraża się zapisem M/P
• Warunek równowagi na rynku pieniężnym ma postać:

• M/P = wy*Y + Lsa – ws*r

• Y = 1/wy * (ws*r + M/P - Lsa)

• Równanie to zawiera dwie zmienne endogeniczne (r i Y) i 

ma wiele rozwiązań.

• Są nimi określone kombinacje stopy% i dochodu, 

zapewniające równowagę na rynku pieniężnym.

• Graficzna ilustracją tych zależności jest krzywa LM.

 

 

Krzywa LM

• Krzywa LM jest rosnącą, gdyż wyższym 

poziomom stopy % odpowiadają wyższe poziomy 
dochodu.

• Wynika to z faktu,iż przy wyższych stopach% 

odpowiednio niższy jest popyt spekulacyjny na 
pieniądz, wobec czego w celu zapewnienia 
równowagi odpowiednio wysoki musi być popyt 
transakcyjny, a to wymaga stosunkowo wysokiego 
dochodu.

 

 

Nachylenie krzywej LM

• Nachylenie krzywej LM mówi o tym, o ile musi się zmienić Y 

przy danej zmianie r, aby zachować równowagę na rynku 
pieniężnym.

• Im bardziej płaska jest krzywa LM, tym dana zmiana r 

wymaga większych zmian Y w celu zachowania równowagi.

• Nachylenie krzywej LM zależy od dwóch czynników – 

wrażliwości popytu spekulacyjnego na zmiany stopy% (ws) i 
wrażliwości popytu transakcyjnego na zmiany dochodu (wy).

• Tym bardziej stroma jest krzywa LM, im mniejsza wrażliwość 

popytu spekulacyjnego na zmiany stopy%, przy danym wy.

• Gdy krzywa popytu spekulacyjnego na pieniądz Ls jest 

bardziej płaska, to krzywa LM też jest płaska.

 

 

Położenie krzywej LM

• Gdyby zmienił się popyt transakcyjny przy danym 

poziomie dochodu (np. ze względu na zmianę 
obyczajów płatniczych), to zmieniłoby się 
położenie krzywej LM.

• Decydują o tym determinanty popytu na pieniądz 

i podaży pieniądza, ale inne niż stopa% i dochód.

 

 

Równowaga na obydwu 

rynkach

• Równoczesna równowaga na obydwu rynkach 

występuje w punkcie przecięcia krzywej IS z 
krzywą LM.

• Przecięcie tych krzywych wyznacza takie 

kombinacje stopy% i dochodu, przy której obydwa 
rynki znajdują się w stanie równowagi.

 

 

Polityka fiskalna

Ekspansja polityki fiskalnej (wzrost wydatków, 

obniżka podatków)  przesunięcie krzywej IS w 
prawo  zwiększa się dochód Y  ale musi się 
zwiększyć stopa% (wzrost Y powoduje wzrost Lt, 
a przy stałej podaży pieniądza M/P musi się 
obniżyć popyt spekulacyjny, więc musi wzrosnąć 
r)  to zaś obniża inwestycje sektora prywatnego 
(efekt wypychania)

 

 

„Efekt wypierania”

• 4 kroki wypierania:
• 1.      wyższe wydatki państwa lub obniżenie podatków powoduje 

wzrost produkcji i dochodu;

• 2.      wyższy dochód wywołuje wzrost popytu na pieniądz;
• 3.      wyższy popyt na pieniądz przy niezmienionej jego podaży 

prowadzi do podwyżki stopy%;

• 4.      wyższa stopa % powoduje wypieranie popytu konsumpcyjnego 

i inwestycyjnego i stłumienie efektów ekspansji fiskalnej.

WYPIERANIE polega na ograniczeniu wielkości popytu 

konsumpcyjnego i inwestycyjnego sektora prywatnego pod 
wpływem wzrostu wydatków państwa, które powodują zwiększenie 
popytu globalnego i w konsekwencji – wzrost stopy%. 

 

 

Skuteczność polityki 

fiskalnej

• Polityka  fiskalna  jest  bardziej  skuteczna,  gdy 

krzywa  LM  jest  bardziej  płaska,  a  krzywa  IS 
bardziej stroma.

• Przy płaskiej krzywej LM przesunięcie krzywej IS 

na prawo powoduje niewielki wzrost stopy%.

• Przy  stromej  krzywej  IS  ten  wzrost  stopy% 

powoduje  niewielki  spadek  inwestycji.  Efekt 
wypychania  jest  wówczas  nieznaczny,  a  wzrost 
dochodu relatywnie duży.

 

 

Polityka monetarna

Ekspansja polityki pieniężnej (wzrost realnej podaży 

pieniądza)    przesuwa  krzywą  LM  w  prawo   
obniża  to  stopę%  (tylko  przy  niższej  r  możliwe 
jest zwiększenie popytu na pieniądz i wchłonięcie 
jego  dodatkowej  podaży)    niższa  stopa%  to 
zwiększone  inwestycje    zwiększony  dochód 
narodowy

 

 

Skuteczność polityki 

monetarnej

• Polityka  pieniężna  jest  bardziej  skuteczna,  gdy 

krzywa  LM  jest  bardziej  stroma,  a  krzywa  IS 
bardziej płaska.

• Przy  stromej  krzywej  LM,  jej  przesunięcie  w 

prawo powoduje stosunkowo duży spadek stopy%.

• Przy płaskiej krzywej IS  spadek stopy% powoduje 

stosunkowo duży wzrost inwestycji a w związku z 
tym i dochodu.