PATOLOGIE
RODZINNE
PATOLOGIE
RODZINNE
Rodzina Patologiczna
• Rodzina patologiczna, to taka
rodzina, która nie spełnia swoich
naturalnych funkcji tzn. nie
zaspokajaja niezbędnych
psychicznych i społecznych potrzeb
członków rodziny. Cechą
charakterystyczną takiej rodziny, jest
występowanie wielu niekorzystnych
czynników.
• „Patos – choroba,
patologia to stan
chorobowy. Maria
Łopatkowa określa
rodzinę patologiczną
jako taką, w której
oboje lub jedno z
rodziców jest
alkoholikiem,
niepoprawnym
przestępcą lub
trudni się
nierządem.
Patologia to już nie
zagrożenie chorobą,
lecz sama choroba”
Cechą charakterystyczną tych rodzin jest
występowanie niekorzystnych czynników
,takich jak:
• Rozbicie rodziny
• Konflikt miedzy członkami rodziny
• Nadużywanie alkoholu
• Współuzaleznienia
• Popełnianie przestępstw
• Uprawianie prostytucji
• Nieporadność życiowa
• Niewłaściwe wykonywanie obowiązków rodzicielskich
• Przemoc
• Poważne choroby i zaburzenia psychiczne
• Złe warunki materialno-bytowe (ubóstwo)
Rozbicie rodziny (przyczyny
zaburzeń w stosunkach wewnątrz
rodzinnych)
• Zły dobór małżonków, brak silnej więzi uczuciowej,
brak wspólnych celów i dążeń, odmienność
charakterów;
• Niedojrzałość społeczna i psychiczna rodziców, nie
wywiązanie się z podjętych zobowiązań i
obowiązków;
• Nieumiejętność organizowania życia rodzinnego z
uwzględnieniem indywidualnych potrzeb
domowników oraz rodziny jako całości;
• zaangażowanie uczuciowe jednego z małżonków
poza domem powodujące rozluźnienie więzi
małżeńskich i brak zainteresowania sprawami rodziny
Konflikt
• „Konflikt utożsamia się z walką,
wzajemnym wyrządzaniem sobie
przykrości, utrudnianiem życia. Za
drastyczną formę wyrażania uczuć
nieprzyjaznych, wrogich uważa się
kłótnie, awantury, rękoczyny”
Nadużywanie alkoholu
• W Polsce poważnym problemem społecznym od
lat jest nadużywanie alkoholu. Jego konsumpcja
występuje w co 5 rodzinie. Do podstawowych
problemów alkoholowych należą:
samoniszczenie osób uzależnionych i nadmiernie
pijących, dezintegracja rodziny i szkody
występujące u członków rodzin alkoholików
(zaburzenia zdrowia, zaburzenia wzajemnych
relacji, chroniczny stres, ubóstwo, zaniżenie
szans życiowych), naruszenie prawa i porządku
publicznego przez osoby nietrzeźwe. Alkoholizm
jest częstą przyczyną rozpadu rodziny, sieroctwa
społecznego dzieci, a także przestępstw
przeciwko rodzinie, w tym przeciw dzieciom.
Alkoholizm….
• „Alkoholizm u
uzależnionych ludzi,
rozpoznaje się wiele
różnych zaburzeń zdrowia,
zaburzeń psychicznych.
Zaburzenia te są
konsekwencją nadmiernego
picia. Dolegliwości
somatyczne są częstym
źródłem negatywnych
emocji i chronicznego
stresu, obniża się ogólny
poziom kondycji fizycznej”
Osoba z rodziny alkoholowej narażona jest
na przeżywanie trudnych i przykrych emocji:
• Bezradność, wstyd, lęk, złość, żal, poczucie krzywdy
• Pojawia się też radość, miłość, satysfakcja, są one jednak bardzo
rzadkie i krótkotrwałe.
• Rodzina przeżywa ciągłą niepewność i huśtawkę nastrojów osoby
pijącej, nie wie, czego może się spodziewać po powrocie pijanego
ojca lub męża do domu.
• Dziecko w takiej rodzinie czuje się nie chciane, nie kochane,
niejednokrotnie wmawia sobie, że to przez nie ojciec pije, bo było
niegrzeczne, dostało zły stopień…
Współuzależnienie
• „utrwalona forma
funkcjonowania w
długotrwałej,
trudnej, niszczącej
sytuacji życiowej,
związanej z
patologicznymi
zachowaniami
partnera, prowadzi
do pogorszenia
własnego stanu”
3 czynniki wpływające na
powstawanie
współuzależnienia:
• sytuacja w małżeństwie i rodzinie ( struktura rodziny,
sposób pełnienia ról, stabilność finansowa, więzi
emocjonalne), temu zjawisku sprzyja silna zależność
emocjonalna i materialna;
• postawy i doświadczenia, które osoba wnosi do
związku, istotną rolę odgrywają doświadczenia z
dzieciństwa, urazy, obraz świata przez nią
ukształtowany, przekonania na temat ról w rodzinie,
stosunków między partnerami, obowiązków
rodzinnych. Niedojrzałość emocjonalna, obniżone
poczucie własnej wartości, silna potrzeba
przynależności;
• zmiany w funkcjonowaniu psychologicznym osoby,
sprzyjającym współuzależnieniu, w związek, który
przekształca się w patologiczny, może wejść zarówno
osoba zdrowa, jak i osoba z problemami osobistymi,
zaburzeniami emocjonalnymi”
Nieporadność życiowa
• Na trudności w realizacji
funkcji wychowawczej ma
wpływ niski poziom
wykształcenia
Nieporadność przejawia
się w nadopiekuńczości,
ograniczaniu swobody lub
rygoryzmie. Nieporadność
wiąże się często z
kłopotami materialnymi
rodziny, z alkoholizmem
współmałżonka,
niepełnosprawnością
dziecka.
Niewłaściwe wykonywanie
obowiązków rodzicielskich
• Nienależyte wykonywanie obowiązków
rodziców w stosunku do dzieci może przybrać
formę nadużyć, zachowań patologicznych,
takich jak: maltretowanie dziecka, dawanie
złego przykładu swoim postępowaniem i
nałogami. Zachowania rodziców: alkoholizm,
rozwiązłość, kradzieże i rozboje prowadzą
często do sieroctwa społecznego. Rodziców
pozbawia się władzy nad dziećmi i umieszcza
je w placówkach opiekuńczo - wychowawczych
czy rodzinie obcej. Niewłaściwe wykonywanie
obowiązków rodzicielskich przejawia się także
coraz częściej w uchylaniu się od obowiązku
alimentacyjnego.
Przemoc w rodzinie
• Przemoc w rodzinie
rzadko jest ujawniana
przed policją. Należy
do niej psychiczne i
fizyczne znęcanie się
rodziców nad
dziećmi, jednego z
małżonków nad
drugim, a także
dorastających dzieci
nad rodzicami.
Przemoc w rodzinie
• W ostatnich latach
wzrosła liczba
dorosłych skazanych
za przestępstwa
przeciwko rodzinie,
dzieciom i młodzieży.
Sprawcami
przestępstw są
najczęściej mężczyźni,
często nadużywający
alkoholu.
Przemoc w rodzinie
• Ofiarami przemocy w
rodzinie są najczęściej
żony i matki oraz dzieci. Ze
strony męża lub partnera
doświadcza przemocy co 6
Polka. Corocznie policja
odnotowuje kilkanaście
tysięcy przypadków
znęcania się nad dziećmi,
ale szacuje, że ujawniany
jest zaledwie co 4-5.
Przemoc domowa
przyjmuje czasem formy
bardzo drastyczne; dzieci
maltretowane,
molestowane seksualnie.
Wyróżnia się 2 typy
przemocy w rodzinie:
1.Przemoc „gorąca”
2.Przemoc „chłodna”
Przemoc „gorąca”
• Przemoc „gorąca” :
to furia, agresywne
zachowanie, wybuch
skumulowanych uczuć
złości i wściekłości.
Furii towarzyszy
pragnienie wywołania
cierpienia i
spowodowania jakichś
szkód u ofiary.
Elementami przemocy
gorącej mogą być
następujące zjawiska:
- grożenie pobiciem,
uderzeniem
- uderzenie, szarpanie,
kopanie, poparzenie,
duszenie
- zamykanie w pomieszczeniu
- rzucanie przedmiotami w
ofiarę
- zmuszanie do stosunku
seksualnego
- pchnięcie nożem, grożenie
jego użyciem
Przemoc „gorąca”
• Gorąca przemoc może być
spowodowana negatywnymi
i intensywnymi przeżyciami,
związanymi z frustracją, z
niespełnieniem jakichś
pragnień czy oczekiwań.
Sprawca gorącej przemocy
przeżywa chwile poczucia
winy i może angażować się
w doraźne próby
naprawiania szkód. Jednak
przemoc domowa bardzo
rzadko jest jednorazowym
wydarzeniem i sprawcy
wielokrotnie powtarzają
akty przemocy.
Przemoc „chłodna”
• Przemoc „chłodna” może wydawać się wszystkim jako
spokojniejsza, ale bardzo często jest to pozorny spokój
skrywający silne emocje, nastawiony na różnego rodzaju
zaniedbywanie: psychiczne, fizyczne, seksualne lub
ekonomiczne. Polega na realizowaniu przez sprawcę
specyficznego scenariusza zapisanego w jego umyśle, a
czasem również w obyczajach i środowiskowej kulturze.
Człowiek realizujący taki scenariusz przemocy, zmierzając
do jakiegoś celu jest gotowy do wtargnięcia na
wewnętrzne terytorium psychiczne swego dziecka lub
współmałżonka. Znajduje dla tego usprawiedliwienie
nawet wtedy, gdy jest świadomy cierpienia, które
spowodował. Przemoc taka jest narzędziem oddziaływania
zmierzającego nieraz do wzniosłych celów, które
uzasadniają bolesne dla bliskiej osoby środki. Manifestuje
się on brakiem zainteresowania ofiarą lub unikaniem
interakcji, prowokujących wybuchy złości.
Przemoc „chłodna”
Zjawiska charakteryzujące
przemoc chłodną to:
- powiedzenie czegoś, żeby
urazić
- ostentacyjne opuszczenie
pomieszczenia
- użycie obraźliwych słów lub
gestów
- przerwanie snu, posiłku
- zabronienie wyjścia z domu
- zabronienie spotykania się z
kimś
- grożenie opuszczeniem
- grożenie nie dania pieniędzy
- słowne zmuszanie do stosunku
seksualnego
Przemoc „chłodna”
• Sprawcy przemocy chłodnej na ogół
pozostają nieświadomi szkodliwości
swego zachowania, ponieważ
znajdują oni uzasadnienie nawet
dla okrucieństwa. Chłodna przemoc
wobec dzieci przybiera często
formę "surowych i
konsekwentnych" metod
wychowawczych lub
"sprawiedliwego karania". Czasem
krzywdzenie dzieci dokonuje się w
trakcie prób kształtowania u nich
pożądanych cech charakteru, a
czasem jest tylko rezultatem
mechanicznego powtarzania metod
wychowawczych, których rodzice
doświadczali w dzieciństwie, gdy
sami byli ofiarami przemocy
wychowawczej.
Złe warunki materialno-
bytowe (ubóstwo)
• W Polsce liczba rodzin o niskich dochodach rozszerza się.
Ubóstwa najbardziej zagrożone są rodziny wielodzietne oraz
niepełne z dziećmi na utrzymaniu, rodziny osób bezrobotnych,
mieszkających w małych miastach i wsiach oraz te, w których
głowa rodziny ma niski poziom wykształcenia. Zwykle rodziny
te mieszkają w lokalach o niskim standardzie. Co najmniej pół
miliona Polaków jest całkowicie zdanych na pomoc społeczną.
Brak środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb, ciasnota
mieszkaniowa wyzwala nieporozumienia między małżonkami,
agresję, a u dzieci nadpobudliwość i trudności w nauce.
• Ponadto niski poziom wykształcenia i
kultury rodziców łączy się z reguły z
niskim statusem społeczno-
zawodowym, ekonomicznym. Często
w takich rodzinach występują
zaburzenia kontaktów
emocjonalnych, więzi między
rodzicami i dziećmi są zazwyczaj
poważnie osłabione, dzieci boleśnie
odczuwają wyobcowanie i odrzucenie
uczuciowe. Rodziny takie stwarzają
ogromne zagrożenie dobra dziecka.
• Z nich najczęściej
wywodzą się nieletni i
młodociani przestępcy,
dzieci alkoholizujące się,
wykazujące przejawy
agresji i przemocy.
Szczególnie degradujący
wpływ na funkcjonowanie
rodziny i kształtowanie
osobowości dziecka ma
alkohol. Nadmiernie pijący
rodzice dezorganizują
życie rodzinne, ponadto
wprowadzają atmosferę
niepokoju. Należy
podkreślić, iż alkoholizm
bardzo często idzie w
parze z takimi zjawiskami
jak wielodzietność,
przemoc, wykorzystywanie
seksualne czy konkubinat.
