1
AGRESJA WŚRÓD
DZIECI I MŁODZIEŻY
Lucyna
Sieledczyk
1
AGRESJA WŚRÓD
DZIECI I MŁODZIEŻY
Lucyna
Sieledczyk
2
W
czasie
roku
szkolnego
została
przeprowadzona
wśród
uczniów ankieta mająca
na
celu
sprawdzenie
występowania
zjawiska
agresji w szkole.
3
ANALIZA ANKIETY
65%
ankietowanych stwierdziło, że
doświadczyło różnych form agresji na terenie
szkoły
zaczepianie bez powodu
56%
kłamstwo
37%
zastraszanie
39,7%
ośmieszanie
34%
wyłudzanie pieniędzy
24,3%
kradzieże
14,3%
znęcanie się
19,5%
bicie z obrażeniem ciała
10,3%
4
AGRESJA, to „wroga,
napastliwa postawa lub
zachowanie się względem
kogoś lub czegoś”
Słownik Współczesnego Języka
Polskiego
5
TRZY GŁÓWNE TEORIE
WYJAŚNIAJĄCE ŹRÓDŁO
AGRESJI
Teoria instynktów
, mówi nam, że agresja jest
instynktem wrodzonym i że człowiek z natury zachowuje
się agresywnie
i stosuje przemoc.
Teoria frustracji
, według której przyczyną zachowań
agresywnych jest przeżywana frustracja, będąca
wynikiem zablokowania zaspokojenia potrzeb.
Teoria społecznego uczenia się
mówi nam, że ludzie
uczą się zachowań agresywnych bądź przez własne,
bezpośrednie doświadczenie, bądź przez naśladownictwo.
6
FORMY AGRESJI
AGRESJA FIZYCZNA
– Instrumentalna
(mamy do czynienia wtedy,
gdy agresor chce zdobyć lub osiągnąć jakiś
cel)
– Emocjonalna
(gdy dziecko przeżywa lęk lub
złość)
7
PRZYKŁADY AGRESJI
FIZYCZNEJ
bójki pomiędzy uczniami:
– uderzanie (pięścią)
– kopanie
– potrząsanie
– duszenie
– przypalanie
– strzelanie
spoliczkowanie
dawanie klapsa
„pacnięcie” kogoś
ataki na nauczycieli
napastowanie seksualne
pchnięcie nożem, itp. ostrymi przedmiotami
8
FORMY AGRESJI
Agresja słowna czyli wypowiedzi agresywne, mające
wyrządzić przykrość lub szkodę danej osobie. Mogą
być kierowane wprost do osoby będącej przedmiotem
agresji i występować w jej obecności (agresja słowna
bezpośrednia) lub do osób trzecich w sytuacjach, w
których nie uczestniczy osoba będąca przedmiotem
agresji (agresja słowna pośrednia).
9
PRZYKŁADY AGRESJI
SŁOWNEJ
grożenie biciem
napastliwe wypowiedzi – atak słowny
straszenie, groźby
przezywanie, przekleństwa, ordynarne odzywki,
wulgaryzmy
obmawianie
kłótnie
grożenie skarżeniem
atak na charakter osoby
obrzucanie wyzwiskami
10
PRZYKŁADY AGRESJI
SŁOWNEJ
niewerbalne symbole (Robienie uwłaczających min.)
uszczypliwość lub kpiny
atak na kompetencje („Jak możesz być taki głupi?)
atak na pochodzenie („Jesteś taką samą ofiarą życiową
jak twój ojciec”)
atak na wygląd fizyczny („Czy zawsze musisz wyglądać
jak niechluj?”)
oszczercze porównanie („Z ciebie nigdy nic nie będzie”)
dokuczanie
ubliżanie i przeklinanie
ośmieszanie
11
DLACZEGO DZIECI
ZACHOWUJĄ SIĘ
AGRESYWNIE?
Na powstawanie zachowań agresywnych ważny wpływ ma
otoczenie. Dzieje się tak gdy:
dzieci często mają do czynienia z agresją i przemocą w rodzinie,
w rodzinie obserwowany jest brak zainteresowania sprawami
dziecka.
Wyraża się to poprzez:
brak ciepła rodzinnego, chłód emocjonalny rodziców wobec
dziecka, przede wszystkim w pierwszych latach jego życia,
brak jasno wyznaczonych granic - jak dziecku wolno się
zachować, a jak nie wobec rodziców, rodzeństwa, rówieśników i
innych dorosłych,
brak reakcji ze strony rodziców w rozpoznawaniu i akceptowaniu
zachowań dziecięcych,
w rodzinie często używa się agresji i przemocy w stosunku do
dzieci.
12
INNE POWODY ZACHOWAŃ
AGRESYWNYCH U DZIECI I
MŁODZIEŻY:
Słabo rozwinięta samokontrola własnych emocji. Dzieci
mają ogromne kłopoty
W radzeniu sobie z lękiem, strachem, poczuciem krzywdy
lub winy. Nie potrafią przewidzieć swoich reakcji
emocjonalnych, nie kontrolują swoich zachowań.
Wzory zachowań agresywnych. Zapewniają one
odnoszenie sukcesów i są dla nich wynagradzające.
Używanie alkoholu i narkotyków. Alkohol powoduje wzrost
zachowań agresywnych, ponieważ obniża kontrolę i
ogranicza właściwą ocenę sytuacji. Używanie różnych
narkotyków wiąże się również z zachowaniami
agresywnymi.
Oglądanie aktów przemocy wpływa na uczenie się przez
dzieci agresywnych zachowań.
13
PRZYCZYNY AGRESJI WŚRÓD
DZIECI I MŁODZIEŻY:
Frustracja wynikająca z braku dobrego kontaktu z
dorosłymi lub agresja z ich strony
Niskie poczucie własnej wartości, połączone z dużą ilością
otrzymywanych przez nich negatywnych komunikatów od
dorosłych
Modelowanie
zachowań
agresywnych
w
mediach,
subkulturach, rodzinach
Brak jasnych i przestrzeganych reguł życia szkolnego
Mała umiejętność radzenia sobie z przeżywaniem silnych
i negatywnych uczuć, a zwłaszcza złości
Brak umiejętności konstruktywnego rozwiązania sytuacji
konfliktowych
Frustracja spowodowana brakiem perspektyw życiowych
14
PRZYCZYNY AGRESJI WŚRÓD
DZIECI I MŁODZIEŻY:
Zbyt rzadko wykorzystywane umiejętności
konstruktywnego rozwiązywania sytuacji
konfliktowych przez nauczycieli i rodziców
Niewłaściwe sposoby komunikowania się
z uczniami, powodujące ich agresję (poniżanie,
krytykowanie, wyśmiewanie lub niezauważanie
osiągnięć)
Nieumiejętność radzenia sobie z przeżywaniem
silnych i trudnych uczuć
Nieskuteczne rozładowywanie napięć podczas
lekcji (nastawienie na szybki skutek, bez
uwzględnienia przyczyn i warunków)
15
RODZINA A
ZACHOWANIA
AGRESYWNE
Dzieci, które czują się bezpieczne w swoich relacjach
z rodzicami, są mniej agresywne i lepiej radzą sobie
z emocjami. Gdy otacza się je miłością i
zainteresowaniem, mają znacznie mniej powodów do
agresji i wrogości. Uciekają się do niej wtedy, gdy się
boją, gdy są osamotnione, pełne rozterek lub gdy
mają silną potrzebę akceptacji bądź zwrócenia na
siebie uwagi.
16
OZNAKI STOSOWANEJ
PRZEMOCY
zwiększone poczucie lęku (niepokoju)
zwiększone poczucie strachu
nastrój przygnębienia
zmniejszona energia
wzrost braku zaufania
zakłócenia snu
zakłócenia apetytu
osłabienie poznawczego funkcjonowania
wzmocnienie uczucia wrogości
17
CECHY POTENCJALNEJ
OFIARY
niska aktywność fizyczna
wysoki poziom niepokoju
niska samoocena
wrażliwość
ostrożność (postępowania) działania
małe grono przyjaciół lub ich brak
brak poczucia bezpieczeństwa
18
Zachowanie potencjalnego
agresora:
wykazują dużą aktywność i energię, chcąc
panować nad otoczeniem, podporządkować je
sobie i czerpać z tego satysfakcję,
czerpią korzyści materialne i psychiczne ze
swojej przemocy. Ofiary muszą dostarczać im
np.: papierosy, alkohol, pieniądze i inne rzeczy
mające dla nich wartość,
19
CECHY POTENCJALNEGO SPRAWCY,
TYRANA
dokuczają, ale głównie kierują to do słabszych,
bezbronnych kolegów,
lubią dominować i podporządkowywać sobie innych,
są sprawne i zręczne,
łatwo się denerwują i wybuchają,
nie potrafią radzić sobie z trudnościami i przeciwnościami,
często są nastawione na nie,
mają trudności z przestrzeganiem przyjętych ogólne zasad,
mają zwykle małe lub żadne poczucie winy,
wobec ofiar brak im zrozumienia, współczucia czy sympatii,
20
CECHY POTENCJALNEGO SPRAWCY,
TYRANA
łatwo się kontaktują z otoczeniem,
umieją sprytnie wybrnąć z sytuacji, np.: stosując
oskarżenia,
potrafią udawać,
czerpią korzyści materialne i psychiczne ze swojej
przemocy,
wobec dorosłych mogą być agresywne lub
ugrzecznione,
wcześnie prezentują zachowania antyspołeczne, takie
jak: kradzieże, wandalizm, picie alkoholu.
21
CO MAJĄ ZROBIĆ RODZICE
ABY UNIKNĄĆ AGRESJI?
Mądrze kochać swoje dzieci
Określić jasne i zrozumiałe relacje w domu
Określić granice dyscypliny
Być konsekwentnym w egzekwowaniu wspólnie
ustalonych reguł postępowania
Stosować konsekwentną dyscyplinę
Kształtować obraz świata, w którym dla osiągnięcia celu
nie trzeba uciekać się do agresji, w którym gardzi się
przemocą
Dbać o rozwijanie zainteresowań, budzenie pasji,
umiejętne organizowanie czasu wolnego
22
CO MAJĄ ZROBIĆ RODZICE
ABY UNIKNĄĆ AGRESJI?
Rozwijać kompetencje społeczne, uczyć asertywności,
tolerancji i empatii
Tworzyć warunki do rozwoju poprzez możliwość
aktywności, samodzielności, rozmowy i aktywnego
słuchania
Okazywać szacunek i zaufanie dziecku
Tworzyć atmosferę życzliwości i przychylności
Prezentować wzory prospołecznych zachowań w
sytuacjach konfliktowych (modelowanie).
23
A CO ROBI NASZA
SZKOŁA??
Doskonalenie umiejętności wychowawczych poprzez
włączenie tematyki zasad kulturalnego zachowania się do
każdych zajęć
Prowadzenie dyżurów przez nauczycieli w czasie przerw
Dostarczenie wiedzy o przepisach i konsekwencjach
zachowań niedostosowania społecznego – instrukcja
postępowania na wypadek agresji
Organizowanie apeli, pogadanek, scenek rodzajowych, na
temat kulturalnego zachowania się
Spotkanie z pracownikami Policji, Straży Miejskiej
Wprowadzenie Metody Szkolnej Interwencji Profilaktycznej –
kontrakt z uczniem
Realizacja programów profilaktycznych
Współpraca z rodzicami, kuratorami sądowymi
24
A co robisz Ty??????
25
Im więcej pomożemy dzieciom i
młodzieży
w
zakresie
zapobiegania
i
kontrolowania
agresji, tym społeczeństwo nasze
będzie
zdrowsze
psychicznie,
wrażliwsze na potrzeby drugiego
człowieka,
będzie
więcej
uśmiechów na co dzień, a przez to
znacznie łatwiej poradzimy sobie z
problemami dnia codziennego.
26
DZIĘKUJĘ ZA
UWAGĘ