Zakażenia układu moczowego
Zakażenia układu moczowego
(ZUM)
(ZUM)
Aleksander Deptuła
Aleksander Deptuła
Katedra i Zakład Mikrobiologii CM UMK
Katedra i Zakład Mikrobiologii CM UMK
Zakażenia układu moczowego
Zakażenia układu moczowego
(ZUM)
(ZUM)
Aleksander Deptuła
Aleksander Deptuła
Katedra i Zakład Mikrobiologii CM UMK
Katedra i Zakład Mikrobiologii CM UMK
Epidemiologia
Epidemiologia
Udział w zakażeniach pozaszpitalnych:
Udział w zakażeniach pozaszpitalnych:
10-20%
10-20%
Udział w zakażeniach szpitalnych: 40-50%
Udział w zakażeniach szpitalnych: 40-50%
Noworodki i niemowlęta: do 2-3 miesiąca
Noworodki i niemowlęta: do 2-3 miesiąca
życia częściej chorują chłopcy
życia częściej chorują chłopcy
Od 2-3 miesiąca życia częściej chorują
Od 2-3 miesiąca życia częściej chorują
dziewczynki
dziewczynki
Po 60 roku życia – wzrost częstości
Po 60 roku życia – wzrost częstości
zachorowań u mężczyzn
zachorowań u mężczyzn
Czynniki predysponujące
Czynniki predysponujące
Utrudniony odpływ moczu
Utrudniony odpływ moczu
Anomalie anatomiczne nerek i dróg
Anomalie anatomiczne nerek i dróg
moczowych
moczowych
Obstrukcja dróg moczowych wywołana:
Obstrukcja dróg moczowych wywołana:
Kamieniami
Kamieniami
Nowotworem
Nowotworem
Chorobami stercza
Chorobami stercza
Zwężeniem zastawki cewki moczowej
Zwężeniem zastawki cewki moczowej
Nadużywanie leków przeciwbólowych
Nadużywanie leków przeciwbólowych
Instrumentacja dróg moczowych
Instrumentacja dróg moczowych
Niedobory odporności
Niedobory odporności
Czynniki predysponujące
Czynniki predysponujące
Zaburzenia przemiany materii
Zaburzenia przemiany materii
Cukrzyca
Cukrzyca
Dna moczanowa
Dna moczanowa
Hiperkalcemia
Hiperkalcemia
Hipokaliemia
Hipokaliemia
Ciąża
Ciąża
Płeć żeńska
Płeć żeńska
Wiek powyżej 65 r.ż.
Wiek powyżej 65 r.ż.
Przebyte zabiegi urologiczne
Przebyte zabiegi urologiczne
Czynniki predysponujące
Czynniki predysponujące
Długotrwała hospitalizacja
Długotrwała hospitalizacja
Długotrwała antybiotykoterapia
Długotrwała antybiotykoterapia
Dodatkowe czynniki wyzywalające:
Dodatkowe czynniki wyzywalające:
Przemoczenie
Przemoczenie
Przeziębienie
Przeziębienie
Duża aktywność seksualna
Duża aktywność seksualna
Mała diureza
Mała diureza
Etiologia
Etiologia
Pierwszy epizod zakażenia pozaszpitalnego
Pierwszy epizod zakażenia pozaszpitalnego
Eschcerichia coli
Eschcerichia coli
Staphylococcus saprophyticus
Staphylococcus saprophyticus
Proteus
Proteus
spp.
spp.
Klebsiella
Klebsiella
spp.
spp.
Staphylococcus
Staphylococcus
spp.
spp.
Streptococcus
Streptococcus
spp.
spp.
Enterococcus
Enterococcus
spp.
spp.
Candida
Candida
spp.
spp.
Wirusy, pierwotniaki
Wirusy, pierwotniaki
Etiologia
Etiologia
Nawroty zakażenia pozaszpitalnego
Nawroty zakażenia pozaszpitalnego
Escherichia coli
Escherichia coli
65-75%
65-75%
Etiologia
Etiologia
Zakażenia szpitalne
Zakażenia szpitalne
Escherichia coli
Escherichia coli
Enterobacter
Enterobacter
spp.
spp.
Pseudomonas aeruginosa
Pseudomonas aeruginosa
Serratia marcescens
Serratia marcescens
Acinetobacter
Acinetobacter
spp.
spp.
Stenotrophomonas maltophilia
Stenotrophomonas maltophilia
Providencia stuartii
Providencia stuartii
Enterococcus
Enterococcus
spp.
spp.
Staphylococcus
Staphylococcus
spp.
spp.
Candida
Candida
spp.
spp.
Etiologia
Etiologia
Pacjenci cewnikowani
Pacjenci cewnikowani
Escherichia coli
Escherichia coli
Proteus
Proteus
spp.
spp.
Enterobacter
Enterobacter
spp.
spp.
Serratia marcescens
Serratia marcescens
Pseudomonas aeruginosa
Pseudomonas aeruginosa
Enterococcus
Enterococcus
spp.
spp.
Providencia stuartii
Providencia stuartii
Staphylococcus
Staphylococcus
spp.
spp.
Patofizjologia
Patofizjologia
Drogi zakażenia
Drogi zakażenia
Wstępująca: blisko 98% przypadków
Wstępująca: blisko 98% przypadków
Przeniesienie drobnoustrojów z cewki moczowej
Przeniesienie drobnoustrojów z cewki moczowej
do pęcherza moczowego
do pęcherza moczowego
Głównie zakażenia endogenne
Głównie zakażenia endogenne
Krwiopochodna: około 2% przypadków
Krwiopochodna: około 2% przypadków
Limfatyczna
Limfatyczna
Patofizjologia
Patofizjologia
Czynniki wirulencji drobnoustrojów
Czynniki wirulencji drobnoustrojów
Zdolność do szybkiego namnażania się w
Zdolność do szybkiego namnażania się w
moczu
moczu
Obecność czynników adhezyjnych
Obecność czynników adhezyjnych
Ureaza, proteazy, hemolizyny
Ureaza, proteazy, hemolizyny
Mechanizmy oporności na środki
Mechanizmy oporności na środki
przeciwbakteryjne
przeciwbakteryjne
Ruchliwość
Ruchliwość
Mechanizmy ochronne
Mechanizmy ochronne
Bakteriostatyczne działanie moczu
Bakteriostatyczne działanie moczu
Aktywność komórek nabłonkowych
Aktywność komórek nabłonkowych
Regularne opróżnianie pęcherza
Regularne opróżnianie pęcherza
moczowego
moczowego
Perystaltyka moczowodów
Perystaltyka moczowodów
Objawy kliniczne
Objawy kliniczne
Gorączka, dreszcze
Gorączka, dreszcze
Osłabienie
Osłabienie
Bóle brzucha, nudności, wymioty
Bóle brzucha, nudności, wymioty
Zaburzenia łaknienia
Zaburzenia łaknienia
Ból w okolicy krzyżowo-lędźwiowej
Ból w okolicy krzyżowo-lędźwiowej
Objawy dysuryczne
Objawy dysuryczne
Diagnostyka
Diagnostyka
Badanie ogólne moczu
Badanie ogólne moczu
Leukocyturia przekraczająca 10 wpw.
Leukocyturia przekraczająca 10 wpw.
Białkomocz
Białkomocz
Erytrocyturia > 5-10 wpw.
Erytrocyturia > 5-10 wpw.
Badanie mikrobiologiczne
Badanie mikrobiologiczne
Mocz pobrany przez nakłucie pęcherza
Mocz pobrany przez nakłucie pęcherza
moczowego lub miedniczek nerkowych jest
moczowego lub miedniczek nerkowych jest
jałowy
jałowy
Mocz pobrany przez cewnikowanie może
Mocz pobrany przez cewnikowanie może
zawierać do 10
zawierać do 10
2
2
CFU/ml
CFU/ml
Mocz pobrany ze środkowego strumienia może
Mocz pobrany ze środkowego strumienia może
zawierać do 10
zawierać do 10
3
3
CFU/ml
CFU/ml
Diagnostyka
Diagnostyka
Bakteriuria znamienna
Bakteriuria znamienna
>10
>10
2
2
CFU/ml przy występowaniu objawów
CFU/ml przy występowaniu objawów
cystitis
cystitis
10
10
2
2
-10
-10
3
3
CFU/ml w przypadku izolacji w
CFU/ml w przypadku izolacji w
monokulturze
monokulturze
Escherichia coli, Pseudomonas
Escherichia coli, Pseudomonas
aeruginosa, Klebsiella
aeruginosa, Klebsiella
spp. i
spp. i
Staphylococcus
Staphylococcus
epidermidis
epidermidis
> 10
> 10
4
4
CFU/ml przy objawówach
CFU/ml przy objawówach
pyelonephritis
pyelonephritis
Bakteriuria bezobjawowa
Bakteriuria bezobjawowa
Stwierdzenie w dwóch kolejnych badaniach tego
Stwierdzenie w dwóch kolejnych badaniach tego
samego drobnoustroju w mianie > 10
samego drobnoustroju w mianie > 10
5
5
CFU/ml
CFU/ml
przy braku leukocyturii i objawów zakażenia
przy braku leukocyturii i objawów zakażenia
Nawrót ZUM:
Nawrót ZUM:
Izolacja tego samego drobnoustroju w
Izolacja tego samego drobnoustroju w
ciągu 2-3 tygodni od zakończenia leczenia
ciągu 2-3 tygodni od zakończenia leczenia
przeciwbakteryj-nego
przeciwbakteryj-nego
Nadkażenie
Nadkażenie
Izolacja z moczu innego gatunku
Izolacja z moczu innego gatunku
drobnoustroju w ciągu 2-3 tygodni od
drobnoustroju w ciągu 2-3 tygodni od
zakończenia leczenia przeciwbakteryjnego
zakończenia leczenia przeciwbakteryjnego
Klasyfikacja ZUM
Klasyfikacja ZUM
W zależności od nasilenia objawów
W zależności od nasilenia objawów
Objawowe ZUM
Objawowe ZUM
Proste: u pacjentów bez czynników obciążających
Proste: u pacjentów bez czynników obciążających
–
Ostre zapalenie cewki moczowej i pęcherza moczowego
Ostre zapalenie cewki moczowej i pęcherza moczowego
–
Ostre odmiedniczkowe zapalenie nerek
Ostre odmiedniczkowe zapalenie nerek
–
Nawrotowe zapalenie dolnych dróg moczowych
Nawrotowe zapalenie dolnych dróg moczowych
Złożone: u pacjentów z czynnikami obciążającymi
Złożone: u pacjentów z czynnikami obciążającymi
–
J.w.
J.w.
–
Ropień nerki
Ropień nerki
–
Ropień okołonerkowy
Ropień okołonerkowy
Bezobjawowa bakteriuria
Bezobjawowa bakteriuria
Klasyfikacja ZUM
Klasyfikacja ZUM
W zależności od umiejscowienia
W zależności od umiejscowienia
Zakażenie dolnego odcinka układu
Zakażenie dolnego odcinka układu
moczowego:
moczowego:
cewka moczowa,
cewka moczowa,
pęcherz moczowy
pęcherz moczowy
Zakażenia górnego odcinka układu
Zakażenia górnego odcinka układu
moczowego:
moczowego:
Nerka
Nerka
Układ kielichowo-miedniczkowy
Układ kielichowo-miedniczkowy
Leczenie
Leczenie
Ostre zapalenie dolnych dróg
Ostre zapalenie dolnych dróg
moczowych
moczowych
Nitrofurantoina
Nitrofurantoina
Fluorochinolony
Fluorochinolony
Kotrimoksazol
Kotrimoksazol
Penicyliny półsyntetyczne +/- inhibitory
Penicyliny półsyntetyczne +/- inhibitory
ß
ß
-
-
laktamaz
laktamaz
Cefalosporyny I lub II generacji
Cefalosporyny I lub II generacji
Leczenie
Leczenie
Nawrotowe zapalenie dolnych dróg
Nawrotowe zapalenie dolnych dróg
moczowych
moczowych
Antybiotykoterapia celowana
Antybiotykoterapia celowana
Chemioprofilaktyka między nawrotami:
Chemioprofilaktyka między nawrotami:
nitrofurantoina
nitrofurantoina
Leczenie
Leczenie
Ostre odmiedniczkowe zapalenie nerek
Ostre odmiedniczkowe zapalenie nerek
Przypadki o lekkim przebiegu
Przypadki o lekkim przebiegu
Fluorochinolony
Fluorochinolony
Kotrimoksazol
Kotrimoksazol
Penicyliny półsyntetyczne +/- inhibitory
Penicyliny półsyntetyczne +/- inhibitory
ß
ß
- laktamaz
- laktamaz
Cefalosporyny I lub II generacji
Cefalosporyny I lub II generacji
Przypadki o średniociężkim przebiegu
Przypadki o średniociężkim przebiegu
Terapia sekwencyjna: fluorochinolony lub
Terapia sekwencyjna: fluorochinolony lub
kotrimoksazol
kotrimoksazol
Penicyliny półsyntetyczne z inhibitorami
Penicyliny półsyntetyczne z inhibitorami
ß
ß
- laktamaz
- laktamaz
Cefalosporyny II lub III generacji
Cefalosporyny II lub III generacji
Leczenie
Leczenie
Urosepsis
Urosepsis
Cefalosporyna III generacji +/-
Cefalosporyna III generacji +/-
aminoglikozyd
aminoglikozyd
Penicyliny półsyntetyczne z inhibitorami
Penicyliny półsyntetyczne z inhibitorami
ß
ß
-
-
laktamaz +/- aminoglikozyd
laktamaz +/- aminoglikozyd
Karbapenemy
Karbapenemy
Monobaktamy
Monobaktamy
Kiedy leczyć bezobjawową
Kiedy leczyć bezobjawową
bakteriurię?
bakteriurię?
U dzieci – zagrożenie zbliznowaceniem
U dzieci – zagrożenie zbliznowaceniem
nerek
nerek
Przy współistniejących zaburzeniach w
Przy współistniejących zaburzeniach w
odpływie moczu
odpływie moczu
W przypadku izolacji
W przypadku izolacji
E. coli
E. coli
U kobiet w ciąży
U kobiet w ciąży
U pacjentów z cukrzycą
U pacjentów z cukrzycą
Zakażenia przewodu
Zakażenia przewodu
pokarmowego
pokarmowego
Definicje
Definicje
Zakażenie układu pokarmowego
Zakażenie układu pokarmowego
Zespół objawów klinicznych z
Zespół objawów klinicznych z
dominującymi symptomami ze strony
dominującymi symptomami ze strony
górnego odcinka przewodu pokarmowego
górnego odcinka przewodu pokarmowego
oraz biegunką o różnym nasileniu, bólami
oraz biegunką o różnym nasileniu, bólami
brzucha i podwyższoną temperaturą
brzucha i podwyższoną temperaturą
wywołany kolonizacją przewodu
wywołany kolonizacją przewodu
pokarmowego patogenną florą jelitową lub
pokarmowego patogenną florą jelitową lub
przez wirusy
przez wirusy
Definicje
Definicje
Zatrucie pokarmowe
Zatrucie pokarmowe
Ostre zapalenie żołądka i jelit, choroba o
Ostre zapalenie żołądka i jelit, choroba o
charakterze zakaźnym, spowodowana
charakterze zakaźnym, spowodowana
spożyciem pokarmu zawierającego zakaźną
spożyciem pokarmu zawierającego zakaźną
ilość czynników etiologicznych lub toksyn
ilość czynników etiologicznych lub toksyn
Epidemiologia
Epidemiologia
Droga fekalno-oralna
Droga fekalno-oralna
Przez kontakt bezpośredni z osobą zakażoną
Przez kontakt bezpośredni z osobą zakażoną
Przez kontakt z przedmiotami codziennego
Przez kontakt z przedmiotami codziennego
użytku
użytku
Przez skażenie żywności
Przez skażenie żywności
Droga pokarmowa
Droga pokarmowa
Skażenie drobnoustrojami lub ich toksynami
Skażenie drobnoustrojami lub ich toksynami
produktów żywnościowych
produktów żywnościowych
Przez skażoną wodę
Przez skażoną wodę
Patogeneza zakażeń
Patogeneza zakażeń
Wniknięcie drobnoustrojów
Wniknięcie drobnoustrojów
Kolonizacja
Kolonizacja
Namnażanie się
Namnażanie się
Inwazja błony śluzowej
Inwazja błony śluzowej
Wydzielanie toksyn
Wydzielanie toksyn
Dawka zakaźna
Dawka zakaźna
10
10
1
1
-10
-10
2
2
CFU:
CFU:
Shigella
Shigella
spp
spp
Entamoeba
Entamoeba
histolytica
histolytica
10
10
5
5
-10
-10
6
6
CFU:
CFU:
Salmonella
Salmonella
spp.
spp.
10
10
8
8
CFU: ETEC,
CFU: ETEC,
Vibrio cholerae
Vibrio cholerae
Etiologia
Etiologia
Bakterie:
Bakterie:
S.
S.
Enteritidis
Enteritidis
, S.
, S.
Typhimurium
Typhimurium
, S.
, S.
Agona
Agona
Shigella dysentariae, S. sonnei
Shigella dysentariae, S. sonnei
Escherichia coli
Escherichia coli
Campylobacter jejuni, C. coli
Campylobacter jejuni, C. coli
Clostridium difficile, C. botulinum, C. perfringens
Clostridium difficile, C. botulinum, C. perfringens
Staphylococcus aureus
Staphylococcus aureus
Bacillus cereus
Bacillus cereus
Vibrio cholerae, V. Parahaemolyticus
Vibrio cholerae, V. Parahaemolyticus
Rzadziej:
Rzadziej:
Yersinia enterocolitica, Aeromonas
Yersinia enterocolitica, Aeromonas
spp,
spp,
Listeria monocytogenes, Bacteroides fragilis
Listeria monocytogenes, Bacteroides fragilis
Etiologia
Etiologia
Wirusy
Wirusy
Rotawirusy
Rotawirusy
Adenowirusy
Adenowirusy
Wirus Norwalk
Wirus Norwalk
Kalciwirusy
Kalciwirusy
Koronawirusy
Koronawirusy
Etiologia
Etiologia
Pierwotniaki
Pierwotniaki
Giardia lamblia
Giardia lamblia
Entamoeba histolytlica
Entamoeba histolytlica
Robaki
Robaki
Taenia solium
Taenia solium
Taenia saginata
Taenia saginata
Enterobius vermicularis
Enterobius vermicularis
Trichinella spiralis
Trichinella spiralis