Zaburzenia osobowości
Zdrowie psychiczne
WYKŁAD XI
Zaburzenia osobowości
Zdrowie psychiczne
WYKŁAD XI
PLAN
•
Definicje, kryteria, trudności
diagnostyczne
•
Specyficzne zaburzenia osobowości
(F60):
O. paranoiczna
O. schizoidalna
O. dyssocjalna
O. chwiejna emocjonalnie
O. histrioniczna
O. anankastycna
O. lękowa
O. zależna
•
Kategorie zaburzeń osobowości
ZABURZENIA OSOBOWOŚCI
- DEFINICJA
•
ICD-10: głęboko zakorzenione i
utrwalone wzorce zachowań,
przejawiające się mało elastycznymi
reakcjami na różnorodne sytuacje
indywidualne i społeczne
•
DSM-IV (oś II): trwały wzorzec
doświadczeń wewnętrznych i zachowanie
znacznie odbiegające od jednostkowych
norm kulturowych (kryteria)
ZABURZENIA OSOBOWOŚCI
- kryteria wg DSM-IV
•
A. Wzorzec musi ujawniać się
przynajmniej w
dwóch
z następujących
dziedzin:
Poznanie
Emocjonalność
Relacje międzyludzkie
Kontrola odruchów
ZABURZENIA OSOBOWOŚCI
- kryteria wg DSM-IV
•
B. Wzorzec musi być niezmienny i
obejmować
szeroki zakres
sytuacji
osobistych i społecznych
•
C. Wzorzec prowadzi do stanu rozpaczy
wymagającego
interwencji
klinicznej
•
D. Wzorzec jest
stabilny
i
długotrwały
•
E. Wzorca nie można wyjaśnić objawami
innego zaburzenia psychicznego
ZABURZENIA OSOBOWOŚCI
- TRUDNOŚCI DIAGNOSTYCZNE
•
Kryteria mało precyzyjne i trudne do
zastosowania w praktyce, np.
pacjent „posuwa się zbyt daleko w celu
uzyskania opieki i wsparcia innych”
pacjent „ma trudności w podejmowaniu
codziennych decyzji bez wyraźnych
zapewnień o ich słuszności i rad osób
trzecich”
ZABURZENIA OSOBOWOŚCI
- TRUDNOŚCI DIAGNOSTYCZNE
•
Kryteria nie wykluczają się nawzajem:
diagnozowanie więcej niż jednego
zaburzenia osobowości
•
Cechy osobowości mają charakter
wielowymiarowy, tzn. mogą
występować w formie od łagodnej do
patologicznie nasilonej (=także u ludzi
normalnych)
Specyficzne ZABURZENIA
OSOBOWOŚCI
–
O. PARANOICZNA
brak tolerancji na niepowodzenia i brak
akceptacji ze strony otoczenia
tendencja do długotrwałego przeżywania
przykrości
sensytywność
podejrzliwość i skłonność do
zniekształconego spostrzegania
rzeczywistości
WG ICD-10 (F60.0)
niewspółmierne do potrzeb, natarczywe
domaganie się własnych praw
nieuzasadnione podejrzenia dotyczące
wierności partnera
nadmierne poczucie własnej wartości
realizacja celów bez uwzględnienia
kosztów społecznych swoich działań
„spiskowe” wyjaśnianie wydarzeń
WG ICD-10 (F60.0)
Specyficzne ZABURZENIA
OSOBOWOŚCI
–
O. PARANOICZNA
DSM-IV
Osobowość paranoiczna
STRATEGIE
Czujność, nieufność
STRATEGIE
Spokój, zaufanie
A INNE ZP
Schizofrenia paranoidalna
UWAGI
Rzadko objawy psychotyczne
Specyficzne ZABURZENIA
OSOBOWOŚCI
–
O. PARANOICZNA
Specyficzne ZABURZENIA OSOBOWOŚCI
–
O. SCHIZOIDALNA
unikanie bliższych kontaktów
emocjonalnych i społecznych, połączone
z wyraźną tendencją do samotnictwa i
izolacji
brak syntonii
ograniczenie zdolności do wyrażania
uczuć i odczuwania przyjemności
WG ICD-10 (F60.1)
rezerwa i dystans do otoczenia
(niewrażliwość na normy społeczne)
skłonność do fantazjowania
reakcje lękowe lub ksobne w relacjach
międzyosobowych
WG ICD-10 (F60.1)
Specyficzne ZABURZENIA OSOBOWOŚCI
–
O. SCHIZOIDALNA
DSM-IV
Osobowość schizoidalna
STRATEGIE
Niezależność, izolacja
STRATEGIE
Intymność, wzajemność
A INNE ZO
Zaburzenia schizotypowe (DSM-IV)
A INNE ZP
Negatywne objawy schizofrenii,
psychoza poronna
UWAGI
Brak przyjemności z seksu
Specyficzne ZABURZENIA OSOBOWOŚCI
–
O. SCHIZOIDALNA
Specyficzne ZABURZENIA OSOBOWOŚCI
–
O. DYSSOCJALNA
trwała niezdolność do związków
uczuciowych
bezosobowy stosunek do życia
seksualnego
brak poczucia winy i wstydu
postawa nieodpowiedzialności i
lekceważenia norm społecznych
nieumiejętność odraczania satysfakcji
utrwalone zachowania antyspołeczne
WG ICD-10 (F60.2)
Specyficzne ZABURZENIA OSOBOWOŚCI
–
O. DYSSOCJALNA
autodestrukcyjny wzorzec życia
nieumiejętność planowania odległych
celów
niezdolność przewidywania skutków
własnego postępowania
zmienność i nietrwałość dążeń
brak wglądu
WG ICD-10 (F60.2)
Specyficzne ZABURZENIA OSOBOWOŚCI
–
O. DYSSOCJALNA
sprawna ogólna inteligencja
nie rozróżnianie granicy między
rzeczywistością a fikcją (kłamstwo
patologiczne)
brak lęku
nietypowa reakcja na alkohol
częste szantażowanie otoczenia
samobójstwem
tendencja do samouszkodzeń
WG ICD-10 (F60.2)
DSM-IV
Antyspołeczne zaburzenie
osobowości
-
po 15 r.ż. przynajmniej 3 zach. antyspołeczne
- przed 15 r.ż. przynajmniej 3 zach. dewiacyjne
- zachowanie nie jest przejawem innego ZP
EPIDEMIOLOG
IA
M>K
STRATEGIE
Bojowość, wykorzystywanie innych,
drapieżność
STRATEGIE
Empatia, wzajemność, wrażliwość
społ.
A INNE ZO
O. narcystyczna
A INNE ZP
Schizofrenia, epizod manii, nerwice,
upośledzenie umysłowe
UWAGI
Nie psychopatia!
Specyficzne ZABURZENIA OSOBOWOŚCI
–
O. DYSSOCJALNA
Specyficzne ZABURZENIA OSOBOWOŚCI
–
O. CHWIEJNA EMOCJONALNIE
WG ICD-10 (F60.3)
OSOBOWOŚĆ CHWIEJNA
EMOCJONALNIE
zachowania impulsywne,
brak samokontroli emocji
TYP
IMPULSYWNY
(F60.30)
TYP
BORDERLINE
(F60.31)
O. CHWIEJNA EMOCJONALNIE
- TYP IMPULSYWNY
niestabilność emocjonalna
nadmierna drażliwość
skłonność do wybuchów złości, gniewu,
nienawiści, agresji, rozpaczy, czasem
uwielbienia
zachowania gwałtowne, zagrażające bez
przewidywania ich konsekwencji
tendencja do podtrzymywania tych
zachowań, gdy są krytykowane lub kończą
się niepowodzeniem
O. CHWIEJNA EMOCJONALNIE
- TYP borderline (z POGRANICZA)
niezdolność do kontrolowania zachowań
emocjonalnych
skłonność do działań gwałtownych
niezrównoważenie emocjonalne
intensywne, ale nietrwałe związki
impulsywne zachowania autodestrukcyjne
O. CHWIEJNA EMOCJONALNIE
- TYP borderline (z POGRANICZA)
powtarzające się samouszkodzenia lub
próby samobójcze
stałe uczucie pustki wewnętrznej
zaburzenie obrazu własnego „ja”,
zwłaszcza poczucia tożsamości
pozornie dobre przystosowanie
społeczne
DSM-IV
Osobowość typu borderline
EPIDEMIOLOGI
A
8% (l. ambulatoryjne); 15% (hospitalizacja)
K (75%)>M. (25%)
STRATEGIE
Manipulacja (rozczarowanie)
A INNE ZO
Histrioniczne, antyspołeczne i
schizotypowe
A INNE ZP
Zaburzenia nastroju, zaburzenia
lękowe, zaburzenia odżywiania,
uzależnienie od narkotyków
UWAGI
Depresja odporna na większość leków
Zachowania ryzykowne
O. CHWIEJNA EMOCJONALNIE
- TYP borderline (z POGRANICZA)
Specyficzne ZABURZENIA OSOBOWOŚCI
–
O. HISTRIONICZNA
płytkość, chwiejność i nieautentyczność
demonstrowanych uczuć
egocentryzm, nieuwzględnianie potrzeb
innych osób
zmienna, żywa i przesadna emocjonalność
teatralność zachowań i skłonność do
dramatyzowania
sugestywność, łatwość ulegania wpływowi
innych osób lub okoliczności
zależność od otoczenia
WG ICD-10 (F60.4)
WG ICD-10 (F60.4)
Specyficzne ZABURZENIA OSOBOWOŚCI
–
O. HISTRIONICZNA
rozległy świat marzeń i fantazji
dążenie do skupiania uwagi na sobie,
zyskiwania uznania, podziwu i aprobaty
brak tolerancji na frustrację i krytykę
postawa żądań, wymagań i pretensji
wobec ludzi
tendencja do manipulowania otoczeniem
dla osiągnięcia własnych celów
nieprawidłowości sfery seksualnej
DSM-IV
Osobowość histrioniczna
EPIDEMIOLOGI
A
K>M
STRATEGIE
Ekshibicjonizm, ekspresywność,
wywieranie wrażenia
STRATEGIE
Refleksyjność, kontrola,
uporządkowanie
A INNE ZO
Osobowość borderline
UWAGI
Nastawienie badającego a diagnoza!
Specyficzne ZABURZENIA OSOBOWOŚCI
–
O. HISTRIONICZNA
Specyficzne ZABURZENIA
OSOBOWOŚCI
–
O. ANANKASTYCZNA
sztywność zasad moralnych
przesadne poczucie odpowiedzialności i
obowiązku
nadmierna sumienność, skrupulatność i
skupienie się na działaniach
produktywnych z zaniedbaniem
przyjemności oraz kosztem związków
międzyludzkich
dążenie do perfekcjonizmu
WG ICD-10 (F60.5)
WG ICD-10 (F60.5)
Specyficzne ZABURZENIA
OSOBOWOŚCI
–
O. ANANKASTYCZNA
zamiłowanie do porządku, ładu i czystości
pochłonięcie przez szczegóły
pedanteria i uległość wobec konwencji
społecznych
poczucie niepewności i stale nawracające
wątpliwości
pojawianie się natarczywych, a
niechcianych i niepożądanych myśli lub
impulsów
DSM-IV
Obsesyjno-kompulsyjne
zaburzenie osobowości
EPIDEMIOLOGI
A
30% pacjentów
STRATEGIE
Kontrola, odpowiedzialność
STRATEGIE
Spontaniczność, poczucie humoru
A INNE ZO
Osobowość narcystyczna,
dyssocjalna, schizoidalna
A INNE ZP
Nerwica natręctw
UWAGI
Samokrytycyzm!
Specyficzne ZABURZENIA
OSOBOWOŚCI
–
O. ANANKASTYCZNA
specyficzne ZABURZENIA
OSOBOWOŚCI
–
O. LĘKLIWA (unikająca)
uporczywe i wszechogarniające uczucie
napięcia, niepokoju i lęku
poczucie niepewności, nieśmiałości,
nieprzystosowania, nieatrakcyjności i
małej wartości
silne pragnienie akceptacji i uznania
styl życia uwarunkowany potrzebą
poczucia bezpieczeństwa
ciągła samokontrola i przesadne
analizowanie własnego zachowania
WG ICD-10 (F60.6)
DSM-IV
Osobowość unikająca
STRATEGIE Podatność na wpływ otoczenia,
zahamowanie
STRATEGIE Pewność siebie, towarzyskość
A INNE ZO
Osobowość zależna
A INNE ZP
Zespół lękowy
UWAGI
Reakcja na krytykę!
specyficzne ZABURZENIA
OSOBOWOŚCI
–
O. LĘKLIWA (unikająca)
Specyficzne ZABURZENIA
OSOBOWOŚCI
–
O. ZALEŻNA
bierne podporządkowanie się otoczeniu
bezwolne opieranie się na innych w
podejmowaniu decyzji ze skłonnością do
przenoszenia na nich odpowiedzialności
nadmierna obawa przed porzuceniem
przez osoby bliskie i osamotnieniem
poczucie niepewności, bezradności,
bezsilności i niekompetencji
WG ICD-10 (F60.7)
WG ICD-10 (F60.7)
Specyficzne ZABURZENIA
OSOBOWOŚCI
–
O. ZALEŻNA
uległość wobec życzeń i wymagań innych
ludzi, zwłaszcza osób starszych lub
posiadających autorytet
unikanie trudności oraz wycofywanie się
z podjętych decyzji i działań
nadwrażliwość na stresy psychiczne i
somatyczne
niedostateczne wypełnianie codziennych
zadań
DSM-IV
Osobowość zależna
STRATEGIE Poszukiwanie pomocy, uczepienie
się kogoś
STRATEGIE Samowystarczalność, mobilność
A INNE ZO
Borderline, histrioniczna, unikająca
A INNE ZP
Napady paniki, zespół uogólnionego
lęku, zaburzenia odżywiania
UWAGI
Często wzywanie lekarza bez
potrzeby
Specyficzne ZABURZENIA
OSOBOWOŚCI
–
O. ZALEŻNA
KATEGORIE ZABURZEŃ
OSOBOWOŚCI
(DSM-IV)
GRUPA A
– zachowania ekscentryczne,
nieufność, podejrzliwość, wyobcowanie
(zaburzenia paranoiczne, schizoidalne i
schizotypowe)
GRUPA B
– tendencja do dramatyzowania,
emocjonalność i niekonsekwencja
(zaburzenia histrioniczne, narcystyczne,
antyspołeczne i z pogranicza)
GRUPA C
– dominacja lęku
(zaburzenia unikające, zależne i obsesyjno-
kompulsyjne)