RZS :
zmiany stawowe polegają na obrzęku, sztywności głównie
porannej, symetrycznej bolesności, w ścięgnach i pod skórą
wyprostnej powierzchni stawów pojawiają się guzki
reumatoidalne
Proces rozszerza się zajmując dalej duże
stawy.
Faza zapalno-przerostowa:
I okres z obrzękiem
i osteoporozą okołostawową
II okres z
ograniczeniem ruchu i zaników mięśniowych,
pojedynczych ubytków kostnych powierzchni, geod
Faza zanikowa :
III okres
zniekształcenia stawów, przykurczów, podwichnięć,
ulnaryzacji, dużych zaników mięśni i ubytki
powierzchni kostnych
IV okres znacznej
osteoporozy, zrostów włóknistych a nawet kostnych
w jednym lub kilku stawach
RZS :
ROZPOZNANIE : badania krwi, radiologiczne
OCENA WYDOLNOŚCI CZYNNOŚCIOWEJ :
I stopień ; pełna wydolność wykonywania
codziennych zajęć
II stopień ; wydolność wystarczająca do
wykonywania zwykłych czynności mimo bólu lub
ograniczonej ruchomości stawu/stawów
III stopień ; wydolność do wykonywania tylko
niektórych
podstawowych czynności życia codziennego za
pomocą
odpowiednich urządzeń, niemożność
przygotowania
posiłku ani wychodzenia bez asysty
IV stopień ; unieruchomienie w łóżku (lub na
wózku) z niemożnością samoobsługi, niezbędna
pomoc innej osoby przy ubieraniu się, odżywianiu,
toalecie, poruszaniu na wózku
RZS LECZENIE :
farmakoterapia
rehabilitacja
synowektomia (okres
zapalno-
przerostowy, bez
przykurczy)
chirurgia rekonstrukcyjna
ZZSK :
przewlekły proces, pojawiający się w
średnim wieku, w starości
stwierdzamy zmiany zaawansowane w
stawach: krzyżowo-biodrowych,
między wyrostkami kręgów, żebrowo-
kręgowych, rzadziej samych
biodrowych , barkowych czy
obojczykowo-mostkowych
Mogą współistnieć zmiany narządowe
w tęczówce, ścianie aorty, sercu i
płucach
HLA- B-27
ZZSK :
Bóle krzyża z promieniowaniem do ud, ograniczenie
ruchomości kręgosłupa i klatki piersiowej, mogą
być przykurcze w stawach biodrowych, kolanowych,
unieruchomienie klatki piersiowej zmiana toru
oddychania, VC↓.
Kyfoza z następowym pochyleniem głowy do przodu
ogranicza pole widzenia
Bolesność przy ruchach i opukiwaniu stawów
krzyżowo-lędźwiowych, dodatni objaw Mennela,
ograniczenie ruchomości wykazane pomiarami
Schobera, Otta
W rtg charakterystyczne zmiany kręgosłupa i
stawów krzyżowo-lędźwiowych
LECZENIE : rehabilitacja ruchowa, nlp-z, czasem
kortykosteroidy, w skrajnych przypadkach
osteotomia klinowa, endoprotezy stawu
biodrowego, kolanowego
ZAPALENIE OLBRZYMIOKOMÓRKOWE
TĘTNIC :
ZAJĘTA JEST PRZEWLEKŁYM PROCESEM ZAPALNYM
T. SKRONIOWA (ZEWNĄTRZCZASZKOWO)
ZAJĘCIE DOTYCZY RÓWNIEŻ T.T. KRĘGOWYCH, OCZNYCH,
RZĘSKOWYCHTYLNYCH, RZADKO AORTY, T.T. SZYJNYCH,
ŚRODKOWEJ SIATKÓWKI ORAZ NACZYŃ PŁUC, WĄTROBY,
NEREK ŚLEDZIONY, MACICY,TRZUSTKI, GRUCZOŁÓW
PIERSIOWYCH
STĄD BÓLE GŁOWY, ZACZERWIENIENIE T. SKRONIOWEJ ZE
SŁABYM TĘTNEM, NAGŁE NIEDOWIDZENIE, ŚLEPOTA, BÓL
GAŁKI OCZNEJ, UBYTKI POLA WIDZENIA, LUB INNE
POWIKŁANIA W ZALEŻNOŚCI OD ZAJĘTEGO NARZĄDU
OBJAWY NEUROLOGICZNE, NIEDOKRWIENIE KOŃCZYNY
GÓRNEJ, NIEDOMYKALNOŚĆ ZASTAWEK AORTY Z DŁAWICĄ,
BÓLE GARDŁA, CHRYPKA, NACIEKI W PŁUCACH,
HYDROTHORAX, HEMATURIA, MOCZNICA, NERCZYCA,
POLIMIALGIA
REUMATYCZNA:
SYMETRYCZNY BÓL, OBRZĘK
(WYSIĘK)
,
ZACZERWIENIENIE, SZTYWNOŚĆ Z
OGRANICZENIEM RUCHOMOŚCI
OBRĘCZY BARKOWEJ I MIEDNICZNEJ>
2 TYG., CZĘŚCIEJ U KOBIET. W
ODRÓŻNIENIU OD Z.O.T. ZAPALENIE
DOTYCZY STAWÓW (NIE MIĘŚNI), W
SZCZEGÓLNOŚCI ZAJĘTA JEST BŁONA
MAZIOWA
(PRZEROST, NACIEKI KOMÓRKOWE)
STAWÓW BIODROWYCH, BARKOWYCH,
KOLANOWYCH I MOSTKOWO-
OBOJCZYKOWYCH
W OBU POSTACIACH GORĄCZKA,
SPADEK MASY CIAŁA, DEPRESJA. Ob.
>100/1h, BIAŁKO C-reaktywne ↑,
NIEDOKRWIASTOŚĆ NORMOCYTOWA,
NORMOCHROMICZNA.
LECZENIE : KORTYKOPSTEROIDY> 2
MIESIĘCY (DAWKA PODTRZYMUJĄCA
DO 2-4 LAT.
DUŻE DAWKI STERYDÓW PRZY
MARTWICY SKÓRY OWŁOSIONEJ
GŁOWY,POWIKŁANIACH OCZNYCH,
KRWIOMOCZU
KONTROLA OB CO 6 MIESIĘCY
CHOROBY UKŁADU KOSTNO-STAWOWEGO
WYWIAD:
ból miejscowy czy rozlany, lokalizacja stawowa czy
pozastawowa, czas trwania, objawy towarzyszące w postaci
obrzęku, ucieplenia czy sztywności
BADANIE FIZYKALNE:
dotyczyć powinno całego układu
ruchu, ze zwróceniem uwagi na miejsca tkliwe,
zdeformowane, obrzęknięte z zaburzoną ruchomością, należy
badać również stawy asymptomatyczne, ocenić kręgosłup,
wszystkie kończyny, siłę chwytu, zdolność do trzymania
przedmiotów (n.p. sztućców, ołówka), zdolność unoszenia
ramion nad głowę, schylanie się przy wyprostowanych nogach
z próbą dotknięcia stóp palcami i podniesienia przedmiotów z
podłogi , ocena wstawania z krzesła, utrzymywania
równowagi, rozpoczęcie i kontynuowanie chodu, odwracanie
się i ponowne siadanie, ocena kondycji na podstawie
zdolności wchodzenia po schodach i spacerowania n.p. przez
5 min.
CHOROBY UKŁADU KOSTNO-STAWOWEGO
BADANIA LABORATORYJNE: INDYWIDUALNE
NORMY DLA POSZCZEGÓLNYCH GRUP
WIEKOWYCH, WYSOKA CZUŁOŚĆ, NISKA
SWOISTOŚĆ
LECZENIE MA NA CELU :
1.POPRAWĘ FUNKCJONOWANIA I JAKOŚCI ŻYCIA
2.PACJENT MA BYĆ WSPÓŁPARTNEREM I JEGO
ŻYCZENIA WINNY BYĆ UWZGLĘDNIANE W WYBORZE
SPOSOBU LECZENIA
3.TERAPIA WINNA BYĆ KOMPLEKSOWA
NAKIEROWANA NA ZWALCZANIE BÓLU,
FIZYKOTERAPIĘ, TERAPIĘ ZAJĘCIOWĄ I OPIEKĘ
PSYCHOLOGICZNĄ
CHOROBA ZWYRODNIENIOWA
STAWÓW
ZAJMUJE PIERWOTNIE CHRZĄSTKĘ SZKLISTĄ
I WARSTWĘ PODCHRZĘSTNĄ KOŚCI,
NIEKIEDY WSPÓŁISTNIEJE PRZESOST INNYCH
TKANEK WEWNĄTRZ- I OKOŁOSTAWOWYCH
JEST NAJCZĘSTSZĄ PRZYCZYNĄ KALECTWA U
OSÓB>65 RŻ
JEST ZŁOŻONĄ JEDNOSTKĄ CHOROBOWĄ,
KTÓREJ POWSTANIU SPRZYJA OTYŁOŚĆ,
URAZY, WRODZONE ZABURZENIA
(n.p.DYSPLAZJA BIODRA)
A TAKŻE PIERWOTNE
CHOROBY STAWÓW
DZIELI SIĘ NA PIERWOTNĄ I WTÓRNĄ
CHOROBA ZWYRODNIENIOWA STAWÓW
PIERWOTNA
BÓL POWYSIŁKOWY,ZAOSTRZAJĄCY SIĘ PRZY RUCHU LUB
OBCIĄŻENIU, USTĘPUJĄCY PO ODPOCZYNKU . PRZEBIEG
PROGRESYJNY Z POSTĘPUJĄCYM OGRANICZENIEM
RUCHOMOŚCI I DEFORMACJĄ STAWÓW GŁŁÓWNIE
DYSTALNYCH I PROKSYMALNYCH MIĘDZYPALICZKOWYCH,
NADGARSTKOWO-ŚRÓDRĘCZNEGO KCIUKA,KRĘGOSŁUPA
SZYJNEGO I LĘDŹWIOWEGO, BIODROWYCH, KOLANOWYCH,
ŚRÓDSTOPNO-PALICZKOWEGO PALUCHA
NIE SĄ ZWYKLE ZAJĘTE STAWY ŚRÓDRĘCZNO-PALICZKOWE,
NADGARSTKOWE, ŁOKCIOWE, BARKOWE I SKOKOWE
rozpoznanie : rtg (OSTEOFITY, STWARDNIENIE
PODCHRZĘSTNE, TORBIELE, NIESYMETRYCNE
ZWĘŻENIA SZPARY STAWOWEJ CO WIĄŻE SIĘ ZE
ZWYRODNIENIEM CHRZĄSTKI), MRI i USG ,leukocyty
w płynie stawowym
CHOROBA ZWYRODNIENIOWA
STAWÓW
LECZENIE :
WYWAŻYĆ APSEKTY
PSYCHOTERAPEUTYCZNE,
FARMAKOLOGICZNE I CHIRURGICZNE.
POINFORMOWAĆ PACJENTA O ISTOCIE
CHOROBY I O REZULTATACH JAKIE MOŻNA
OSIĄGNĄĆ, PRZECIWDZIAŁAĆ FRUSTRACJI I
DEPRESJI, WALCZYĆ Z BÓLEM
(PARACETAMOL I N.L.P, RZADKA
GLIKOKORTYKOSTEROIDY, LECZENIE
CHIRURGICZNE (ENDOPROTESOPLASTYKA,
ARTROSKOPIA POŁACZONA Z PŁUKANIEM
STAWU KOLANOWEGO)
ODŻYWIENIE :
1.
MA ISTOTNY WPŁYW NA ROZWÓJ WIELU OSTRYCH I
PRZEWLEKŁYCH STANÓW CHOROBOWYCH
2. ZAGROŻENIA ZWIĄZANE Z :
a. OTYŁOŚCIĄ (20%)
b. NIEDOŻYWIENIEM BIAŁKOWO ENERGETYCZNYM
c. NIEDOBORAMI WITAMINOWYMI
(AMBULATORYJNI 11-22%, DOMY OP.SP. 26-
59%,
SZPITALE 17-65% W TYM U 30%
NARASTANIE)
NIEDOŻYWIENIE :
MARASMUS: NIE POWIKŁANE, PRZEWLEKŁE
GŁODZENIE ; (ulegają obniżeniu wskaźniki
antropometryczne, immunologiczne – parametry
białkowe zachowane
KWASHIORKOR: WYWOŁANY OSTRYMI SYTUACJAMI
STRESSOWYMI U DOBRZE ODŻYWIONYCH;
( wskaźniki antropometryczne w normie –
parametry białkowe obniżone)
MIESZANE: DOTYCZĄ OSÓB PRZEWLEKLE
WYNISZCZONYCH Z NAKŁADAJĄCYM SIĘ OSTRYM
STRESSEM; (wskaźniki antropometryczne,
immunologiczne i parametry białkowe obniżone,
dodatkowo zaburzenia wodno-elektrolitowe
NIEDOŻYWIENIE :
PRZYCZYNY:
SAMOTNOŚĆ
IZOLACJA
SPOŁECZNA
PROBLEMY
EKONOMICZNE
„NIEZARADNI
WDOWCY”
ALKOHOLIZM
CHOROBY
(DEPRESJE,
NOWOTWORY,
NIENOWOTWOROWE SCHORZENIA UKŁADU
POKARMOWEGO,
HYPERTYREOZA, PRZYCZYNY JATROGENNE,
CHOROBY CUN,
ZABURZENIA PAMIĘCI)
NIEDOŻYWIENIE :
NASTĘPSTWA PIERWOTNE:
UBYTEK MASY
CIAŁA, SPADEK
SIŁY MIEŚNIOWEJ,SPRAWNOŚCI PSYCHORUCHOWEJ,
DYSELEKTROLITEMIA, HIPONATREMIA, NIEDOKRWISTOŚĆ
NIEDOBOROWA, OBNIŻONA ODPORNOŚĆ KOMÓRKOWA I
HUMORALNA,
ZMIANY UKŁADOWE
NASTĘPSTWA WTÓRNE :
WZROST CZĘSTOŚCI
ZAKAŻEŃ,
TRUDNOŚCI GOJENIA SIĘ RAN, WZROST CHOROBOWOŚCI I
ŚMIERTELNOŚCI, WYDŁUŻENIE CZASU HOSPITALIZACJI I
REKONWALESCENCJI, k o s z t y !!!
OTYŁOŚĆ :
PRZYCZYNY
ZMNIEJSZENIE AKTYWNOŚCI (MĘŻCZYŹNI)
SPADEK STĘŻENIA ESTROGENÓW (KOBIETY)
NIEDOBÓR HORMONU WZROSTU
NAWYKI ŻYWIENIOWE
SKUTKI
CHOROBA NADCIŚNIENIOWA, NIEDOKRWIENNA
CUKRZYCA, DNA MOCZANOWA, NOWOTWORY
CHOROBY PĘCHERZYKA ŻÓŁCIOWEGO
POWIKŁANIA ZATOROWO-ZAKRZEPOWE,
ZMIANY ZWYRODNIENIOWE STAWÓW, ZESPÓŁ BEZDECHU
ŚRÓDSENNEGO
TOWARZYSZĄCE
UPOŚLEDZENIE SPRAWNOŚCI FIZYCZNEJ
SPRZYJA ROZWOJOWI ZABURZEŃ FUNKCJI POZNAWCZYCH
ODLEŻYNY :
MIEJSCOWE USZKODZENIE SKÓRY
(MARTWICA BĄDŹ
OWRZODZENIE)
CZYNNIKI SPRZYJAJĄCE
(WIEK > 70 R.Ż., ZMINEJSZONA ILOŚĆ
TKANKI PODSKÓRNEJ, OBNIŻENIE ELASTYCZNOŚCI, WRAŻLIWOŚCI NA
BÓL,SŁABSZE UKRWIENIE, SŁABSZA PROLIFERACJA NASKÓRKA, MNIEJSZA
ZDOLNOŚĆ DO MIEJSCOWEGO ODCZYNU ZAPALNEGO)
CZYNNIKI RYZYKA
(
WEWNĘTRZNE :
PRZEWLEKŁE I OSTRE STANY
CHOROBOWE, ZŁY STAN ODŻYWIENIA, UNIERUCHOMIENIE, ZANIECZYSZCZANIE
SIĘ, CHOROBY UKŁADU NERWOWEGO, KRĄŻENIA, ODDECHOWEGO,KOSTNO-
STAWOWEGO, NIEDOKRWISTOŚĆ, CUKRZYCA, NOWOTWORY, ZAKAŻENIA
ZEWNĘTRZNE :
NIKOTYNIZM, ZŁE ZAOPATRZENIE ORTOPEDYCZNE, ZBYT NISKA
LUB WYSOKA TEMP. OTOCZENIA, LEKI P-CIW BOÓLOWE, PSYCHOTROPOWE,
KS, WARUNKI SOCJALNE, POZIOM OPIEKI
ETIOLOGIA
(UCISK, SIŁY ŚCINAJĄCE, SIŁY TARCIA)
LOKALIZACJA
(70% MIEDNICA I STAWY BIODROWE, 43% OKOLICA
KRZYŻOWA, 12% KRĘTARZE WIĘKSZE, 11% PIOĘTY, 6% KOSTKI BOCZNE,5%
GUZY KULSZOWE
ODLEŻYNY-
ZAPOBIEGANIE
OCENIĆ ZAGROŻENIE (SKALA Nortona lub Bradena)
dobrze odżywiać, skóra czysta, zwalczać nadmierną wilgotność
kontrolować miejsca narażone na ucisk
uważać na podawane środki p-ciw- bólowe i sedatywne
pozycja siedząca – nie dłużej niż 2 godz. jednorazowo
poduszki i materace gąbkowe, wodne i powietrzne
LECZENIE B. TRUDNE PROWADZONE
ZESPOŁOWO(LEKARZ, PIELĘGNIARKA,
REHABILITANT, DIETETYK)
CZĘSTE ZMIANY POZYCJI CIAŁA, MASAŻ
NIEDOKRWIONYCH MIEJSC, WODĄ Z MYDŁEM,
ROZTWOREM 0,9 NaCL
(JODYNA, SPIRYTUS
WODA UTLENIONA NIE !)
PRZYMOCZKI, BŁONY PÓŁPRZEPUSZCZALNE,
OPATRUNKI HYDROKOLOIDOWE
NIETRZYMANIE ZWIERACZY
po 75 r.ż występuje od 15-30%, wzrasta w
grupie osób przewlekle chorych
sprzyja im starcze zaburzenie odruchowej
regulacji, mały pęcherz, zwolniony wypływ
moczu oraz osłabienie lub nadreaktywność
zwieracza, wzrost objętości moczu
zalegającego po mikcji, gruczolak stercza, u
kobiet zmniejszenie maksymalnego
ciśnienia zamykania cewki, zaburzenia
psychiczne, nasilona diureza, zakżenia dróg
moczowych, zaburzenia lokomocji, działania
uboczne leków, zaparcia
NIETRZYMANIE MOCZU:
PRZYCZYNY ANATOMICZNE
ZMIANY CZYNNOŚCI PRZEPONY
ZMIANY CZYNNOŚCI CEWKI I ZWIERACZY
ZABURZONA CZYNNOŚĆ PĘCHERZA
ZABURZENIE NEUROLOGICZNEJ KONTROLI
ODDAWANIA MOCZU
NIETRZYMANIE MOCZU
DIAGNOSTYKA
WYWIAD : RYTM DOBOWY, TYP MOCZENIA, CZĘSTOŚĆ I
OBJĘTOŚĆ ODDAWANEGO MOCZU, OBJAWY TOWARZYSZĄCE,
WPÓŁISTNIEJĄCE CHOROBY
BADANIE FIZYKALNE: OCENIĆ INNE NARZĄDY, OBSERWACJA
MIKCJI, BADANIE PER RECTUM, Z UWZGLĘDNIENIEM MAS
KAŁOWYCH, BADANIE GINEKOLOGICZNE I NEUROLOGICZNE
BADANIA DODATKOWE: ELEKTROLITY, MOCZNIK, KREATYNINA,
CUKIER, Ca++, BADANIE OGÓLNE MOCZU + POSIEWY,
CYTOLOGIA, USG , BADANIE URODYNAMICZNE, CYSTOSKOPIA
NIETRZYMANIE MOCZU
LECZENIE
NADPOBUDLIWY WYPIERACZ
(NAGŁE
PARCIE)
:
ZWIOTCZACZE (FLAWOKSAT, EMEPRONIUM,
OXYBUTINA), ANTYCHOLINERGIKI (DOXEPIN), BLOKERY
KANAŁOW Ca++, ĆWICZENIA PĘCHERZA, W SKRAJNYCH
PRZYPADKACH CEWNIK NA STAŁE, PIELUCHOMAJTKI,
PODKŁADY, SPECJALNA BIELIZNA
WYSIŁKOWE NIETRZYMANIE MOCZU
(NIE MA
AKTYWNEGO SKURCZU PĘCHERZA)
:
ĆWICZENIA
WZMACNIAJĄCE MIĘŚNIE PRZEPONY MIEDNICY, WKŁADKI
DOPOCHWOWE, OPERACJA, LECZENIE WSPÓŁISTNIEJĄCEJ
OTYŁOŚCI, NIEKIEDY ESTROGENY, ALFA-SYMPATOKOTONIKI
(FENYLPROPANOLAMINA), ANTYCHOLINERGIKI (IMIPRAMINA),
INPLANTACJA SZTUCZNEGO ZWIERACZA W OSTATECZNOŚCI
PREZERWATYWA Z CEWNIKIEM, PODPASKI U KOBIET
NIETRZYMANIE MOCZU
LECZENIE
UPOŚLEDZENIE DROŻNOŚCI ODPŁYWU
(GRUCZOLAK
PROSTATY)
:
PRZEZCEWKOWA RESEKCJA LUB OPERACJA,
ĆWICZENIA, ALFA-ADRENOLITYKI (PRAZOSYNA), INHIBITORY 5 ALFA
REDUKTAZY (FINASTERYD uwaga na PSA)), STENTY CEWKOWE,
ZMNIEJSZENIE STERCZA HIPERTERMIĄ, LASEREM
OSŁABIENIE CZYNNOŚCI WYPIERACZA
(MECHANIZM
PRZEPEŁNIONEGO PĘCHERZA)
:
DEKOMPRESJA PĘCHERZA
PRZEZ CEWNIK-2 TYG.PO USUNIĘCIU ELIMINACJA PRZYCZYNY (MASY
KAŁOWE, LEKI), CWICZENIA (PRÓBA VALSALVY), BETANECHOL, ALFA-
ADRENOLITYKI, W OSTATECZNOŚCI CEWNIK NAWET NA STAŁE JEŚLI
TRZEBA MONITOROWAĆ BILANS PŁYNÓW, ODLEŻYNY NIEGOJĄCE SIĘ,
PRZEJŚCIOWA DEKOMPRESJA, NIEPOWODZENIE WYBRANEGO
DOTYCHCZASOWEGO LECZENIA
NIETRZYMANIE STOLCA
PRZYCZYNY:
NADUŻYWANIE ŚRODKÓW PRZECZYSZCZAJĄVYCH, PREPARATY Fe++,
NOWOTWORY, UCHYŁKOWATOŚĆ, NIEŻYT ŻOŁĄDKA, WRZODZIEJĄCE
ZAPALENIE JELITA GRUBEGO, ZAPALENIE; ODBYTNICY, ODBYTU,
CUKRZYCA, NADCZYNNOŚĆ PRZYTARCZYC
NEUROGENNE NIETRZYMANIE STOLCA W WYNIKU UTRATY
HAMOWANIA KOROWEGO LUB ODRUCHU DEFEKACJI
NACZYNIOWE SCHORZENIA CUN MOGĄ DAĆ UTRATĘ ŚWIADOMEJ
KONTROLI DEFEKACJI
POWYSIŁKOWE NIETRZYMANIE STOLCA , WYPADANIE ODBYTNICY
DIAGNOSTYKA:
BADANIE PER RECTUM, WLEW, KOLOSKOPIA
LECZENIE:
PRZYCZYNOWE, LEKI ZAPIERAJĄCE, STYMULACJA
ELEKTRYCZNA, ĆWICZENIA MIĘŚNI DNA MIEDNICY