Stratyfikacja społeczna
Stratyfikacja społeczna
Stratyfikacja społeczna
Stratyfikacja społeczna
Nierówności społeczne
Nierówności społeczne
W przeszłości nierówności społeczne w
W przeszłości nierówności społeczne w
naszym kręgu kulturowym oparte
naszym kręgu kulturowym oparte
były na różnych wyznacznikach, nie
były na różnych wyznacznikach, nie
tylko ekonomicznym (materialnym).
tylko ekonomicznym (materialnym).
Cztery podstawowe systemy stratyfikacji
Cztery podstawowe systemy stratyfikacji
społeczeństw ludzkich
społeczeństw ludzkich
W socjologicznym sensie można mówić
W socjologicznym sensie można mówić
o czterech systemach nierówności
o czterech systemach nierówności
społecznych:
społecznych:
Niewolnictwie
Niewolnictwie
Systemie kastowym
Systemie kastowym
Systemie feudalnym (stanowym)
Systemie feudalnym (stanowym)
Systemie klasowo-warstwowym
Systemie klasowo-warstwowym
System klasowo-warstwowy
System klasowo-warstwowy
System klasowo-warstwowy
System klasowo-warstwowy
- współczesne zróżnicowanie społeczne
- współczesne zróżnicowanie społeczne
Podstawowe współczesne kategorie
Podstawowe współczesne kategorie
opisu zróżnicowań społecznych to
opisu zróżnicowań społecznych to
klasa i warstwa.
klasa i warstwa.
Można mówić o dwóch generalnych
Można mówić o dwóch generalnych
tradycjach analizy struktury klasowo-
tradycjach analizy struktury klasowo-
warstwowej: marksowskiej i
warstwowej: marksowskiej i
współczesnej.
współczesnej.
Według pierwszej z nich mówi się o
Według pierwszej z nich mówi się o
dwóch klasach społecznych.
dwóch klasach społecznych.
Model Marksa
Model Marksa
•
Autor pojęcia klasy społecznej Karol
Autor pojęcia klasy społecznej Karol
Marks, podstawowe podziały w
Marks, podstawowe podziały w
społeczeństwie wiązał z różnicą
społeczeństwie wiązał z różnicą
stosunku do środków produkcji.
stosunku do środków produkcji.
Model struktury społecznej ma
Model struktury społecznej ma
charakter biegunowy: burżuazja i
charakter biegunowy: burżuazja i
proletariat.
proletariat.
Definicje klasy społecznej i warstwy społecznej (P.Sztompka)
Definicje klasy społecznej i warstwy społecznej (P.Sztompka)
Klasa społeczna – wielki segment
Klasa społeczna – wielki segment
społeczeństwa obejmujący osoby o
społeczeństwa obejmujący osoby o
podobnej sytuacji własnościowej
podobnej sytuacji własnościowej
(zwłaszcza w zakresie posiadania środków
(zwłaszcza w zakresie posiadania środków
produkcyjnych, czyli kapitału
produkcyjnych, czyli kapitału
ekonomicznego).
ekonomicznego).
Definicje klasy społecznej i warstwy społecznej (P.Sztompka)
Definicje klasy społecznej i warstwy społecznej (P.Sztompka)
Warstwa społeczna – kategoria powiązana więzią
Warstwa społeczna – kategoria powiązana więzią
subiektywną, różniąca się od innych zbiorowymi
subiektywną, różniąca się od innych zbiorowymi
szansami osiągania społecznie cenionych dóbr –
szansami osiągania społecznie cenionych dóbr –
bogactwa, władzy, prestiżu, edukacji oraz
bogactwa, władzy, prestiżu, edukacji oraz
wynikającym z tego poziomem i stylem życia,
wynikającym z tego poziomem i stylem życia,
typową ideologią i obyczajami.
typową ideologią i obyczajami.
Definicje warstw społecznych
Definicje warstw społecznych
Warstwy społeczne są to grupy
Warstwy społeczne są to grupy
społeczno-zawodowe, które różnią się
społeczno-zawodowe, które różnią się
zajmowaną pozycją w strukturze
zajmowaną pozycją w strukturze
społecznej, uznające siebie i
społecznej, uznające siebie i
uznawane przez inne za społecznie
uznawane przez inne za społecznie
wyższe lub niższe i charakteryzujące
wyższe lub niższe i charakteryzujące
się specyficznym stylem życia
się specyficznym stylem życia
(M.
(M.
Weber).
Weber).
Dwa podstawowe stanowiska dotyczące stratyfikacji
Dwa podstawowe stanowiska dotyczące stratyfikacji
Można mówić o dwóch podstawowych w socjologii
Można mówić o dwóch podstawowych w socjologii
stanowiskach wobec nierówności społecznych.
stanowiskach wobec nierówności społecznych.
Pierwsze można określić jako marksistowskie,
Pierwsze można określić jako marksistowskie,
drugie jako funkcjonalistyczne.
drugie jako funkcjonalistyczne.
Tradycyjne marksowskie stanowisko – to stanowisko
Tradycyjne marksowskie stanowisko – to stanowisko
krytyki nierówności społecznej i ich konsekwencji.
krytyki nierówności społecznej i ich konsekwencji.
Nierówności prowadzą do wyzysku. Rezultatem jest
Nierówności prowadzą do wyzysku. Rezultatem jest
walka klasowa.
walka klasowa.
Funkcjonalistyczna teoria stratyfikacji
Funkcjonalistyczna teoria stratyfikacji
Czy to dobrze, że w społeczeństwie
Czy to dobrze, że w społeczeństwie
istnieją nierówności? K. Marks
istnieją nierówności? K. Marks
twierdził, że nie; K. Davis i W. Moore
twierdził, że nie; K. Davis i W. Moore
twierdzą, że tak – stratyfikacja jest
twierdzą, że tak – stratyfikacja jest
nieunikniona i społecznie niezbędna.
nieunikniona i społecznie niezbędna.
Funkcjonalistyczna teoria stratyfikacji
Funkcjonalistyczna teoria stratyfikacji
Społeczeństwo jako funkcjonujący system musi w
Społeczeństwo jako funkcjonujący system musi w
pewien określony sposób przydzielić swoim
pewien określony sposób przydzielić swoim
członkom pozycje społeczne i skłonić ich do
członkom pozycje społeczne i skłonić ich do
wykonania związanych z nimi obowiązków.
wykonania związanych z nimi obowiązków.
Funkcjonalistyczna teoria stratyfikacji
Funkcjonalistyczna teoria stratyfikacji
Jeśli społeczeństwo ma funkcjonować dobrze, to
Jeśli społeczeństwo ma funkcjonować dobrze, to
pozycje społeczne powinny być zajmowane przez
pozycje społeczne powinny być zajmowane przez
najlepiej wykwalifikowane jednostki.
najlepiej wykwalifikowane jednostki.
Najważniejsze pozycje wymagają długiego i
Najważniejsze pozycje wymagają długiego i
trudnego przygotowania. Musi istnieć system
trudnego przygotowania. Musi istnieć system
nagród, by zachęcić ludzi uzdolnionych do
nagród, by zachęcić ludzi uzdolnionych do
zdobywania wymaganego przygotowania.
zdobywania wymaganego przygotowania.
Struktura klasowa współczesnych społeczeństw –
Struktura klasowa współczesnych społeczeństw –
stanowisko współczesne
stanowisko współczesne
William Lloyd Warner badając w latach
William Lloyd Warner badając w latach
czterdziestych XX w. społeczność
czterdziestych XX w. społeczność
miasteczka amerykańskiego wyróżnił sześć
miasteczka amerykańskiego wyróżnił sześć
poziomów pozycji społecznych. O pozycji
poziomów pozycji społecznych. O pozycji
społecznej różnych osób decyduje nie tylko
społecznej różnych osób decyduje nie tylko
wysokość dochodów, ale i inne czynniki –
wysokość dochodów, ale i inne czynniki –
na przykład szacunek i poważanie ze
na przykład szacunek i poważanie ze
względu na walory moralne.
względu na walory moralne.
Struktura klasowa współczesnych społeczeństw
Struktura klasowa współczesnych społeczeństw
Warner
Warner
wyróżnił sześć klas społecznych:
wyróżnił sześć klas społecznych:
-
wyższą-wyższą
wyższą-wyższą
-
wyższą-niższą
wyższą-niższą
-
średnią-wyższą
średnią-wyższą
-
średnią-niższą
średnią-niższą
-
niższą-wyższą
niższą-wyższą
-
niższą-niższą
niższą-niższą
Struktura klasowa współczesnych społeczeństw
Struktura klasowa współczesnych społeczeństw
N. Goodman wyróżnia w strukturze
N. Goodman wyróżnia w strukturze
współczesnego społeczeństwa
współczesnego społeczeństwa
brytyjskiego:
brytyjskiego:
-
Klasę wyższą
Klasę wyższą
-
Klasę średnią
Klasę średnią
-
Klasę robotniczą
Klasę robotniczą
-
Klasę niższą
Klasę niższą
Struktura klasowa współczesnych społeczeństw
Struktura klasowa współczesnych społeczeństw
-
Klasa wyższa – składa się z jednostek, których
Klasa wyższa – składa się z jednostek, których
rodziny od pokoleń cieszyły się prestiżem,
rodziny od pokoleń cieszyły się prestiżem,
majątkiem i niekiedy dostępem do władzy
majątkiem i niekiedy dostępem do władzy
-
Klasa średnia – jednostki, które dorobiły się
Klasa średnia – jednostki, które dorobiły się
znacznego majątku przez biznes bądź wolne
znacznego majątku przez biznes bądź wolne
zawody oraz (na przeciwległym biegunie)
zawody oraz (na przeciwległym biegunie)
jednostki wykonujące zawody urzędnicze bądź
jednostki wykonujące zawody urzędnicze bądź
usługowe
usługowe
Struktura klasowa współczesnych społeczeństw
Struktura klasowa współczesnych społeczeństw
Klasa robotnicza – jej członkowie zarabiają
Klasa robotnicza – jej członkowie zarabiają
na życie pracą własnych rąk
na życie pracą własnych rąk
Klasa niższa – jej członkowie nie pracują, lub
Klasa niższa – jej członkowie nie pracują, lub
osiągają tak niski dochód, że muszą być
osiągają tak niski dochód, że muszą być
wspierani przez władze
wspierani przez władze
Ruchliwość społeczna
Ruchliwość społeczna
Ruchliwość społeczna
Ruchliwość społeczna
– proces
– proces
prowadzący do zmiany miejsca
prowadzący do zmiany miejsca
jednostki lub grupy w hierarchicznym
jednostki lub grupy w hierarchicznym
układzie pozycji społecznych w
układzie pozycji społecznych w
zbiorowości
zbiorowości
Rodzaje ruchliwości społecznej
Rodzaje ruchliwości społecznej
Ruchliwość horyzontalna
Ruchliwość horyzontalna
– polega na tym,
– polega na tym,
iż jednostka, przemieszczając się z jednej
iż jednostka, przemieszczając się z jednej
grupy społecznej do drugiej, obejmuje w
grupy społecznej do drugiej, obejmuje w
niej pozycję społeczną podobną do
niej pozycję społeczną podobną do
poprzedniej pod względem rangi.
poprzedniej pod względem rangi.
Ruchliwość wertykalna
Ruchliwość wertykalna
– gdy w wyniku
– gdy w wyniku
przemieszczenia się następuje awans
przemieszczenia się następuje awans
społeczny lub społeczna degradacja
społeczny lub społeczna degradacja
jednostki.
jednostki.
Ruchliwość międzypokoleniowa
Ruchliwość międzypokoleniowa
Ruchliwość międzypokoleniowa
Ruchliwość międzypokoleniowa
–
–
polega na zmianie statusów
polega na zmianie statusów
społecznych, następującej w
społecznych, następującej w
stosunkowo długim okresie w wyniku
stosunkowo długim okresie w wyniku
wymiany grup wiekowych.
wymiany grup wiekowych.
Czynniki ruchliwości społecznej
Czynniki ruchliwości społecznej
a)
a)
Cechy jednostek i ich rodziców
Cechy jednostek i ich rodziców
b)
b)
Możliwość przesunięć, jaką stwarza
Możliwość przesunięć, jaką stwarza
dane społeczeństwo
dane społeczeństwo
c)
c)
Zmiany na rynku pracy
Zmiany na rynku pracy