Analiza dzwięku i muzyki z perspektywy podziału płci

Pirrko Moisala

„

Co znajduje się w muzyce?

Muzyka to nie tylko dźwięki,

Ale kultura, wartości, nastawienie

Szepczące do mojego umysłu,

Nie tylko kobiety, czy mężczyźni

śpiewający,

ale dźwięki, które są albo męskie,

albo żeńskie.

W muzyce słyszę swoje

wychowanie i kulturę,

Płeć mojego umysłu”



Muzyka w kulturze często utożsamiana jest z kobietą, bywa

nazywana jej „przyrodnią siostrą” nauki na temat wideoklipów i

filmu. Kompozytor Richard Wagner jest często cytowanym

prekursorem takiego modelu: widział muzykę i słowa występujące

razem w operze niczym w miłosnym akcie, gdzie poezja przybiera

formę męską, a muzyka jest jego partnerką: muzyka wymaga

„płodnego nasienia” libretta. Muzykolodzy twierdzą, że męska

dominacja jest całkowicie wizualna (Shepherd), dla której

materialność muzyki wydaje się stanowi zagrożenie. Jak

przedstawiła to Susan McClary, zawsze istnieje

prawdopodobieństwo, że w kulturze Zachodu muzyka będzie

postrzegana „jako żeńska pomijająca świadomość i pobudzająca

pożądanie”

Kąt postrzegania – wyuczone i sklasyfikowane

(ze względu na „płeć”) znaczenie dźwięku



Wraz z rozwojem cywilizacji nauczyliśmy się rozróżniać i

klasyfikować rzeczy jako żeńskie lub męskie. Z rozwojem kultury

wcieliliśmy w życie te kategorie włączając w to zróżnicowanie

zachowań chłopców, czy dziewcząt na podstawie samych

dźwięków. Jak wcześniej sugerowaliśmy, wszyscy mają

kompetencje do rozróżniania dźwięków, co oznacza, że rozumiemy

znaczenie dźwięków w kulturze. Stockfeld opisał, jak to młodzi

ludzie odrabiający zadanie domowe przed ekranem telewizora są

w stanie stwierdzić bez patrzenia, czy postać pojawiająca się na

ekranie jest kobietą, czy mężczyzną, oraz co się dzieje (jest to tak

zwane wtórne słuchanie). Muzyka nieustannie Nas otacza. Nie

musimy skupiać się na dźwięku (używać pierwotnego słuchania),

żeby odgadnąć jego znaczenie.

Rozumienie dźwięków przedstawiane na

podstawie eksperymentu



Philip Tagg i Robert Clarid poprosili publiczność oglądającą

telewizję i słuchającą muzyki filmowej by opisali zależności

– na konkretnych przykładach – jakie pobudziła w nich

muzyka. Odpowiedzi znacznie się różniły, jednak po

przeprowadzeniu ogólnych statystyk, można było zauważyć

pewną spójność. Kassabian, która w 1989 roku pracowała

wspólnie z Taggiem i Claridem nad tym projektem,

porównała te poszczególne zależności z Katalogieem

Wybranych Charakterystycznych Dźwięków Nastrojowych

(Selected Sounds Mood Music Catalogue). Zaobserwowała,

że w przypadku 27% respondentów skojarzenia dotyczące

kobiet pojawiły się podczas słuchania melodii, którym

wtórowały obrazy przedstawiające wiejskie widoki, i

analogicznie skojarzenia dotyczące kobiet były ulokowane w

kategorii „pasterskiej” i „romantycznej”



Kassabian - twierdzi, że muzyka uwarunkowuje psychologiczne

przywiązanie odbiorcy do filmu. Muzyka łączy odbiorcę z procesem

produkowania i odtwarzania znaczenia i ideologii, co z kolei

przeplata się z identyfikacją. Identyfikacja powstaje poprzez

połączenie cech wybranych spośród szerokiego wachlarza

czynników społecznych (takich jak płeć, pochodzenie, rasa,

seksualność, klasa społeczna, wiek).



Kassabian -podkreśla, że wspomnienia, emocje i identyfikacja,

pragnienia i działanie są przypisywane muzyce popularnej, ze

względu na uprzedni związek z odbiorcą, zabarwiony przez

kulturowe znaczenie. Zauważa, że publiczność nie zostawia swojej

przeszłości przed wejściem do kina. Nie tylko muzyka popularna

pobudza wspomnienia, emocje i prowadzi do odczuwania różnych

subiektywnych doznań. Tak samo dzieje się z każdym innym

rodzajem muzyki. Słuchanie muzyki – dźwięków w ogóle – zawsze

łączy się z identyfikacją o podłożu społecznym, włączając w to

rozróżnianie płci

Rasa i płeć jako czynnik wpływający na

postrzeganie teledysku



Badanie teledysku „Papa Don’t Preach” autorstwa Madonny,

przeprowadzone przez Browna i Shultza (1990), ujawniło jak

rasa i płeć odbiorcy, oraz jej/jego odczucia względem

artysty, mają wpływ na interpretację teledysku. Podczas

gdy czarnoskórzy odbiorcy widzieli w teledysku relację ojca

z córką, biali odbiorcy stwierdzili, że teledysk jest o ciąży

nastolatki.

Pokładowa muzyka



Tia DeNora (myzyczny socjolog) twierdzi,

że muzyka jest tym kluczowym

elementem wytwarzającym poczucie

bezpieczeństwa u pasażerów. W marcu

1999 roku leciała z Londynu do Kalifornii

analizując muzykę puszczaną na

pokładzie samolotu. Informacje

pokładowe pokazywane były w

towarzystwie muzycznego teledysku

przedstawiającego krajobrazy – które

nazwała „Prawdziwa Północ”.

Przedstawiały one jeziora, lodowce –

spokojne, wyciszone szarości, zielenie i

błękity – przy akompaniamencie wolnych

melodii, granych na niskich dźwiękach,

oraz śpiewu wielorybów. W trakcie odlotu

nastrój muzyki się zmienił:



Wideo przedstawiające wymogi

bezpieczeństwa zaczęło się zdecydowaną,

stopniowo narastającą, przejrzystą grą

trąbki, która się powoli wyciszała, aby to

miły męski głos mógł opisać, co należy

zrobić w nagłym przypadku lub awarii. Pod

koniec prezentacji dźwięk trąbki znów

zaczął grać coraz głośniej, a samolot

wystartował i szykował się do opuszczenia

pasa startowego



W powyższym przykładzie przestrzeń

dźwiękowa miała zredukować strach

Nawet fanfary, tak jak utwór Aarona Coplanda „Fanfare for

The Common Man” utrzymują się w obszarze bezpiecznego

moderato. Mimo, że fanfary zostały tu również użyte w celu

pozyskania uwagi. Trąbki są kojarzone ze średniowiecznymi

obwieszczeniami, czy wojskiem. Trąbki są uosabiane z

męskością: tak opisuje trąbkę etnomuzykolog Curt Sachs w

Historii Muzycznych Instrumentów (1968) „jako najbardziej

męską ze wszystkich instrumentów świata – w niektórych

kulturach kobieta może zostać zabita, gdy dotknie

przeznaczonej wyłącznie dla mężczyzn trąbki. W kulturze

zachodu mieszczańska edukacja dziewcząt skierowana jest

na „uprzejmość”, dlatego dmuchanie w trąbkę nie wpisuję

się w tę ideę. W Finlandii ta idea utrzymywała się jeszcze w

latach 30-tych XX wieku.

Interpretacja znaczenia muzyki

Najnowsze badania muzyki starają się znaleźć metodę

interpretacji społecznego znaczenia muzyki, wliczając w to

podział na płeć. Badają co oznacza muzyka i jaki mamy

dostęp do tego znaczenia. Muzyka może być rozumiana na

wiele sposobów, może również budzić osobiste skojarzenia;

na odbiór znaczenia muzyki mają wpływ muzyczne

parametry takie jak melodia, rytm, harmonia, czy tembr,

również styl wykonania, emisja głosu artysty, lub sposób

poruszania wykonawcy. Jak każdy inny ludzki artefakt

muzyka składa się z różnych elementów i krzyżuje się w

różnych kulturowych kodach. Znaczenie muzyki jest często

ukryte w analogii do różnych tekstów literackich (poprzez

intertekstualność). Jest specyficzna pod względem

kontekstu oraz zmienna; ta sama muzyka niesie dla

każdego inne przesłanie

Znaczenie muzyki nie jest przypisane do konkretnych

dźwięków, też nie znajduje się całkowicie poza nimi, ale

znaczenie jest wpisane gdzieś pomiędzy dźwiękami, a ich

odbiorcą. Różni ludzie – i Ci sami ludzie, ale w różnych

sytuacjach – nadają muzyce inne znaczenie. Jednak, w tym

samym czasie istnieje pewne powiązanie, w którym to

ludzie Zachodu odbierają znaczenie muzyki (wliczając w to

zróżnicowanie płciowe) w ten sam sposób. Pierwszą

dziedziną, która zainteresowała się społecznym znaczeniem

muzyki jest etnomuzykologia, która początkowo nie

zajmowała się obszarem muzyki zachodu i zachodnim

folklorem. Badając zagraniczną kulturę ciężko jest pozostać

nieświadomym roli kultury i społeczeństwa w powstawaniu

muzyki. Nauka i muzyce zachodu, jest wciąż pod wpływem

ideologii dzieł muzyki niezależnej, czyli muzycznego

fenomenu pozbawionego społecznego kontekstu

Jak to określił Peter Martin, odkąd stało się jasne, że muzyka

posiada znaczenie, ciężko jest je zdefiniować i dowiedzieć się jak to

znaczenie jest z muzyką połączone. Martin podkreśla, że znaczenie

nie jest spójne, ani intuicyjnie rozpoznawalne, „ale utrzymuje się i

zostaje zaprezentowane(albo zmienione, albo zapomniane) na

podstawie zachowania grupy ludzi w ogólnym sensie, biorąc za

pewnik sposób, w jaki powinna brzmieć muzyka. W każdej kulturze,

konwencjonalne wzory, albo porządek dźwięków jest ogólnie

akceptowalny, przyjęty jako normalny, lub nawet naturalny” .

Tia DeNora również przekonuje, że komunikacja muzyczna nie

może być rozumiana jako system, w którym przekaz jednoznacznie

przechodzi z „nadajnika” do „odbiornika”. Słuchacze zawsze

odgrywają czynną rolę w rozumieniu dźwięków. DeNora dowodzi, że

rzeczywiście muzyka jest niejednoznaczna, co sprawia, że

zwyczajni słuchacze mogą odczytać jej znaczenie, tak samo jak Ci,

którzy mają instytucjonalne prawo autoratywnego narzucania

znaczenia muzyki.

Muzyka ma moc, która może zmienić znaczenie obrazu. Claudia

Gorbman opisała, jak scena filmu może zostać inaczej odczytana,

jeśli zmienimy samą muzykę: poprzez zmniejszenie tempa muzyki

możemy sprawić, że film będzie się wydawał smutny, poprzez

dodanie rogu (tuby) możemy sprawić, że sytuacja odbierana

będzie w sposób humorystyczny, a zwiększając tempo

przyspieszamy bieg wydarzeń i wprowadzamy element

optymistyczny.

Reprezentacja kobiet w muzyce popularnej

Venice T. Berry uważa,że muzyka popularna jest obszarem

kultury zdominowanym przez mężczyzn.Berry w swoich

badaniach sugeruje,że kobiety w muzyce popularnej mogą

być odbierane jako święte,grzesznice,ofiary.Rola kobiet w

muzyce popularnej zmienia się w zależności od jej

gatunku.Rubey , który analizował teledyski rockowe z

wczesnych lat 1990 założył,że kobiety były głównie

obiektem przemocy,agresji i seksu.Nagrania heavy

metalowe są postrzegane jako najbardziej seksistowskie

spośród wszystkich gatunków muzycznych. W odróżnieniu

od mężczyzn role kobiet w gatunkach heavy metal i rap są

podobne.

Berry uważa,że kobiety w teledyskach z gatunku muzyki rap

traktowane są w sposób pełen pogardy i braku szacunku.

Berry przeanalizował teledyski czterech pionierek z gatunku

muzyki rap : Salt 'N Pepa, MC Lyte, Queen Latifah i Oaktown.

Swoją uwagę zwróciła na efekty wizualne oraz

tekst.Stwierdza,że kobiety ukazane w powyższych zespołach

są przedstawiane jako ucieleśnienie czarnej feministycznej

mocy i energii.Holly Kruse twierdzi,że nie powinno się

dokonywać uogólnień dotyczących płci,która jest powiązana

z innymi kategoriami takimi jak : rasa,pochodzenie

etniczne,klasa społeczna,pokolenie,seksualność. Stąd analiza

płci powinna badać powiązanie pomiędzy wyżej

wymienionymi kategoriami.

Pozytywny rola czarnych kobiet w teledyskach

Janet Jackson na początku 1990 roku w nagraniu 'The

Rhythm Nation Compilation opracowała nowy rodzaj języka.

Jackson była postrzegana jako twórcza,inteligentna

profesjonalistka,która dąży do promowania statusu

czarnych ludzi a zwłaszcza kobiet.

Teksty wzywają do wspólnego działania w celu poprawy

warunków społecznych.Choreografia sugeruje samokontrolę

i dyscyplinę wojskową. Jackson również ubrana jest w

mundur a jej ruchy są aseksualne.

Różne stereotypy związane z płcią w muzyce popularnej są

jednak zbyt uproszczone aby dokonać analizy płci.Każdy

gatunek muzyki ukazuję płeć żeńską w odmienny sposób.

Koncepcje Pirrko Moisali



Odkrywanie działania ideologii gender w najbardziej nawet
„absolutnych” kontekstach muzycznych skłania do
refleksji,dlaczego muzyka wykazuje z kategorią płci kulturowej
silny



Celem studiów muzykologa powinien być zdaniem autorki nie opis
tego, co „mężczyzna” lub „kobieta” robią z muzyką, lecz
ustalenie,jak muzyka zachowuje się w okolicznościach, kiedy
ujawnia się znaczenie gender i kiedy to znaczenie się zmienia.



Proponowana koncepcja „muzycznej płci kulturowej”
miałaby być stosowana jako narzędzie do badań wykonań
muzycznych, a także autowizerunku muzycznego, który
człowiek kreuje, gromadząc
doświadczenia w ciągu całego swojego muzycznego życia.

Document Outline