HANDEL UPRAWNIENIAMI
HANDEL UPRAWNIENIAMI
DO EMISJI
DO EMISJI
ZANIECZYSZCZEŃ
ZANIECZYSZCZEŃ
HANDEL UPRAWNIENIAMI
HANDEL UPRAWNIENIAMI
DO EMISJI
DO EMISJI
ZANIECZYSZCZEŃ
ZANIECZYSZCZEŃ
Niepokojąca diagnoza
Niepokojąca diagnoza
Nasilające się różnorodne anomalie pogodowe
mogą być efektem skumulowanych globalnych
zmian klimatu ziemskiego, spowodowanych m.in.
wieloletnim wpływem działalności człowieka na
ekosystemy. Zmiany te wywołane są głównie
akumulacją antropogenicznego dwutlenku węgla,
emitowanego do atmosfery w wyniku spalania
paliw kopalnych. Koncentracja CO2 w atmosferze
przez ostatnie 60 lat wzrosła o ok. 17 % i
antropogeniczna emisja tego gazu będzie według
przewidywań ekspertów nadal rosła. W tej
sytuacji podjęcie działań zaradczych stało się
jedynym z największych wyzwań rozwojowych
świata.
„
„
Niewidzialna ręka rynku w przypadku
Niewidzialna ręka rynku w przypadku
ochrony środowiska jest zawodna”
ochrony środowiska jest zawodna”
Jednym z najczęściej wykorzystywanych przez
prawodawcę europejskiego środków
prawnych, za pomocą których prawo to ma
sankcjonować ochronę środowiska w
działalności przemysłowej jest ustanawianie
różnego rodzaju norm (standardów). Należą
do nich normy
•
Jakości środowiska
•
Emisyjne
•
Technologiczne
•
Produktowe
Normy emisyjne
Normy emisyjne
•
określają ilość lub koncentrację
zanieczyszczeń możliwych do
wyemitowania z określonego źródła
•
są zróżnicowane w zależności od rodzaju
zanieczyszczenia i pojemności
absorpcyjnej komponentu środowiska, do
którego są uwalniane
•
zobowiązują do ograniczenia emisji, ale nie
narzucają konkretnych środków do
osiagnięcia tego celu
Handel uprawnieniami
Handel uprawnieniami
•
Handel emisjami (ang.: emissions trading) jest jednym z
instrumentów polityki ekologicznej państwa, który
najczęściej służy do ograniczania emisji zanieczyszczeń
•
Handel uprawnieniami zbywalnymi do emisji jest zgodny z
zasadą „zanieczyszczający płaci”
•
Handel emisjami polega na zdefiniowaniu zbiorczego limitu
emisji dla dużej grupy źródeł emitujących dane
zanieczyszczenie. Następnie, zgodnie z określonym
algorytmem, pulę dopuszczalnych emisji rozdziela się na
wszystkie źródła objęte systemem poprzez wydanie im
odpowiedniej liczby uprawnień do emisji. Uprawnienia te
mogą być zbywalne pomiędzy uczestnikami systemu.
Istotne jest by na koniec okresu rozliczeniowego, każde
źródło posiadało taką liczbę uprawnień, która będzie nie
mniejsza od ilości wyemitowanych przez to źródło
zanieczyszczeń.
•
Handel pozwoleniami emisji jest alternatywą lub
substytutem opłat za zanieczyszczenia.
Pierwsze kroki
Pierwsze kroki
•
Początki idei zbywalnych uprawnień na korzystanie ze
środowiska sięgają końca lat sześćdziesiątych kiedy kanadyjski
ekonomista John Dales wystąpił z koncepcją stworzenia rynku
dla uprawnień do zanieczyszczania potocznie zwaną "handlem
emisjami".
•
Pierwszym krajem, który wprowadził handel emisjami do polityki
ochrony atmosfery są Stany Zjednoczone. Najbardziej znany jest
program „Kwaśne deszcze” (Acid Rain). Prowadzony w USA od
1990r.
•
W Polsce w latach 90. podjęto pilotażową próbę wykorzystania
tego instrumentu - tzw. chorzowski klosz, czyli próba
bilansowania emisji zanieczyszczeń powietrza atmosferycznego
w Chorzowie na podstawie porozumienia zawieranego przez huty
żelaza, elektrociepłownię i inne zakłady z władzami miejskimi.
•
Handel emisjami prowadzony jest od kwietnia 2002 r. w Wielkiej
Brytanii.
•
System handlu emisjami został wprowadzony w Danii w styczniu
2001 i obejmował początkowo tylko sektor produkcji energii
elektrycznej
Formy handlu emisjami
Formy handlu emisjami
•
mechanizm klosza (bubble) - polega na łącznym
traktowaniu kilku podmiotów w ramach jednego OKJP
(obszaru kontroli jakości powietrza), które są zobowiązane
do spełnienia wspólnie określonych wymogów dotyczących
tylko jednego ściśle określonego rodzaju zanieczyszczenia.
•
mechanizm kompensat (offsets) - rozwiązanie to
umożliwiało dwóm różnym zakładom łączne rozliczanie
swoich emisji, przy czym spadek emisji u jednego źródła
musiał być większy aniżeli przyrost emisji u drugiego
podmiotu, rozwiązanie to skierowane było do nowych
podmiotów wchodzących na rynek na obszarach bardzo
zanieczyszczonych.
•
Kompensaty stały się początkiem mechanizmu
uznanych redukcji emisji [Emission Reduction
Credits (ERCs)] - ta forma zachęcała użytkowników
poszczególnych urządzeń wytwórczych do dobrowolnej
redukcji zanieczyszczeń. Gdy emitent w sposób trwały
zredukował emisję poniżej poziomu odniesienia, zyskiwał
wówczas określoną liczbę kompensat ERCs.
Formy handlu emisjami cd.
Formy handlu emisjami cd.
•
mechanizm oparty na zasadzie alokacji tzn.
"cap and trade" czyli "ograniczenie -
handel". Polega to na ustaleniu
dopuszczalnego limitu ingerencji w
środowisko na danym terenie. Każdy podmiot
działający na tym terenie musi posiąść prawo
do określonego udziału w ingerencji w
środowisko. Uprawnienie to przyznawane jest
nieodpłatnie przez organ administracji
państwowej bądź sprzedawane na aukcji.
Emitent może wykorzystać uprawnienie dla
swoich potrzeb, zachować na przyszłość lub
sprzedać innemu podmiotowi.
Wyzwanie dla
Wyzwanie dla
przedsiębiorstw?
przedsiębiorstw?
Udział przedsiębiorstw w systemie obrotu uprawnieniami
wiąże się z obowiązkiem:
•
uzyskania zezwolenia upoważniającego prowadzącego
instalację do uczestnictwa w systemie (zezwolenie na
10 lat),
•
uiszczenia opłaty w wysokości 450 zł za pierwszy wpis
do krajowego rejestru (utworzenie konta w Internecie),
•
uprawnień do emisji,
•
ponoszenia opłat za przyznanie uprawnień do emisji,
•
monitorowania procesu emisji oraz corocznego
raportowania wielkości emisji,
•
ponoszenia kar pieniężnych za brak uprawnień do emisji
Problemy decyzyjne
Problemy decyzyjne
•
Jak rozłożyć w czasie (w okresie rozliczeniowym)
otrzymane uprawnienia do emisji,
•
Jak podzielić uprawnienia między instalacje.
•
W przypadku zbyt małej liczby posiadanych
uprawnień w stosunku do potrzeb:
– zakup dodatkowych uprawnień na rynku,
– ograniczenie produkcji,
– Zmiana wykorzystywanego paliwa
– podjęcie innych działań mających na celu redukcję CO2
(np. inwestycje w nowe technologie).
•
Jeżeli zaś przedsiębiorstwo posiada nadmiar
uprawnień to musi ono dokonać wyboru między
– sprzedażą a
– zachowaniem ich dla własnych potrzeb jako rezerwy na
późniejszy okres.
Gdzie można handlować
Gdzie można handlować
uprawnieniami do emisji
uprawnieniami do emisji
CO2?
CO2?
•
Handel na giełdzie
•
Handel poprzez brokera
•
Samodzielny handel z jakąkolwiek
dowolnie wybraną firmą
Ramowa Konwencja
Ramowa Konwencja
Narodów Zjednoczonych
Narodów Zjednoczonych
•
Ramowa Konwencja Narodów Zjednoczonych w sprawie
Zmian Klimatu (UNFCCC -United Nations Framework
Convention on Climate Change) została podpisana w
czerwcu 1992 podczas Szczytu Ziemi w Rio de Janeiro
przez przedstawicieli ponad 150 państw.
•
Głównym celem Konwencji jest stabilizacja koncentracji
gazów cieplarnianych w atmosferze na poziomie, który
„zapobiegłby niebezpiecznej antropogenicznej
ingerencji w system klimatyczny”.
•
Konwencja ustanawia główne zasady, którymi powinny
kierować się państwa w dążeniu do redukcji emisji
gazów cieplarnianych. Między innymi zasadę, mówiącą
o konieczności podjęcia działań, które zapobiegną lub
zminimalizują negatywne skutki zmian klimatycznych.
Inne zasady mówią o konieczności promowania
zrównoważonego rozwoju oraz konieczności podjęcia
przez państwa rozwinięte głównej roli w
przeciwdziałaniu zmianom klimatu.
Ramowa Konwencja
Ramowa Konwencja
Narodów Zjednoczonych cd.
Narodów Zjednoczonych cd.
Zobowiązania:
•
publikowanie raportów o antropogenicznych emisjach gazów
cieplarnianych,
•
formułowanie i wdrażanie krajowych i regionalnych programów
redukcji emisji,
•
popieranie transferu technologii pozwalających zapobiegać
emisjom
•
popieranie zrównoważonego zarządzania, a także współpracy w
zakresie badań naukowych związanych ze zmianami klimatu.
•
państwa rozwinięte dodatkowo zobowiązały się do redukcji emisji
gazów cieplarnianych do poziomu z roku 1990.
Polska ratyfikowała Konwencję w dniu 28
lipca 1994 roku
Protokół z Kioto
Protokół z Kioto
•
Uzupełnienie Ramowej Konwencji
Narodów Zjednoczonych w sprawie
Zmian Klimatu i jednocześnie
międzynarodowe porozumienie
dotyczące przeciwdziałania
globalnemu ociepleniu.
•
Został wynegocjowany na konferencji
w Kioto w grudniu 1997. Traktat
wszedł w życie 16 lutego 2005 roku.
Postanowienia Protokołu
Postanowienia Protokołu
z Kioto
z Kioto
•
Redukcja do 2012 roku własnych emisji o
wynegocjowane wartości zestawione w załączniku
do protokołu (co najmniej 5% poziomu emisji z
1990) dwutlenku węgla, metanu, tlenku azotu,
HFC i PFC - gazów powodujących efekt
cieplarniany.
•
W przypadku niedoboru bądź nadwyżki emisji tych
gazów, sygnatariusze umowy zobowiązali się do
zaangażowania się w „wymianę handlową”,
polegającą na odsprzedaży lub odkupieniu limitów
od innych krajów.
•
Ustalenia z Kioto zostały zapisane w
prawodawstwie unijnym w postaci dyrektywy z 13
października 2003 r.
Międzynarodowe
Międzynarodowe
kontrowersje
kontrowersje
•
Zwolennicy protokołu z Kioto argumentują, że
redukcja emisji dwutlenku węgla w atmosferze jest
niezwykle istotna dla zapobieżenia nadmiernemu
ociepleniu klimatu oraz negatywnym skutkom
ekonomicznym, takim jak powiększanie się obszarów
ubóstwa czy zmniejszanie się powierzchni terenów
uprawnych. Do największych obrońców tego
dokumentu należy UE, organizacje ekologiczne, ONZ,
kraje Pacyfiku zagrożone zalaniem przez ocean na
skutek globalnego ocieplenia oraz niektóre
środowiska naukowe. Do największych oponentów
protokołu z Kioto należą USA. Największe obiekcje
Stanów Zjednoczonych budzi wyjątkowo łagodne
potraktowanie Chin.
Protokół z Kioto a
Protokół z Kioto a
gospodarka Polski
gospodarka Polski
•
W porównaniu z poziomem z roku
1988 roku – roku bazowego dla byłych
krajów socjalistycznych - Polska ma
obniżyć swoją emisję o 6%.
•
Komisja Europejska zdecydowała w
marcu 2005 ograniczyć Polsce
przyznane jej wcześniej w Krajowym
Planie Rozdziału Uprawnień na lata
2005-2007 limity
Wspólnotowy system
Wspólnotowy system
handlu uprawnieniami do
handlu uprawnieniami do
emisji gazów cieplarnianych
emisji gazów cieplarnianych
•
Na obszarze Unii Europejskiej został
ustanowiony na mocy dyrektywy
2003/87/WE3 z 13 października 2003
r.
•
Wyznaczono dwa okresy alokacji
uprawnień
Okres pierwszy
Okres pierwszy
•
lata 2005–2007
•
objął jedynie emisję dwutlenku węgla
z dużych instalacji przemysłu
energetycznego i ciepłowniczego
oraz z wybranych,
energochłonnych sektorów
przemysłowych
Okres drugi
Okres drugi
•
Lata 2008 - 2010
•
rozszerzony o dwutlenek siarki oraz
inne gazy cieplarniane (metan,
podtlenek azotu, fluoropochodne
węglowodorów, perfluoropochodne
związki węgla i
sześciofluorek siarki).
•
Jedno uprawnienie stanowi prawo do
wyemitowania 1 tony dwutlenku węgla.
•
Zdecydowana część uprawnień jest przydzielana
bezpłatnie przedsiębiorstwom, tj. przynajmniej
95% podczas pierwszej fazy wdrożenia systemu
oraz przynajmniej 90% w drugiej fazie
•
Chociaż uprawnienia zostają przydzielone jedynie
przedsiębiorstwom objętym systemem, to również
pozostałe podmioty na rynku, takie m.in., jak
osoby fizyczne, instytucje, organizacje
pozarządowe będą mogły nabywać lub
sprzedawać uprawnienia na rynku w taki sam
sposób jak przedsiębiorstwa.
•
W pierwszej fazie funkcjonowania systemu kara
wynosi 40 euro za tonę, ale już w drugiej fazie
wzrośnie do 100 euro za tonę.
W Polsce
W Polsce
...
...
•
System handlu uprawnieniami do emisji został
wprowadzony na mocy ustawy z dnia 22 grudnia
2004 r. o handlu uprawnieniami do emisji do
powietrza gazów cieplarnianych i innych substancji.
•
System ten obejmuje dwa podsystemy:
– wspólnotowy system handlu uprawnieniami do
emisji, którym są objęte gazy cieplarniane,
ustanowiony w ramach Wspólnoty Europejskiej w
celu wypełnienia zobowiązań określonych w
protokole z Kioto,
– krajowy system handlu uprawnieniami do emisji,
którym są objęte substancje inne niż gazy
cieplarniane (np. SO2, tlenki azotu i pyły),
ustanowiony w Polsce w celu ograniczenia emisji
tych substancji.
Monitorowanie systemu
Monitorowanie systemu
•
Systemem handlu uprawnieniami do emisji administruje
krajowy administrator systemu handlu uprawnieniami do
emisji, do którego zadań należy m.in.
– prowadzenie tzw. krajowego rejestru uprawnień do emisji,
– prowadzenie bazy danych zawierającej informacje o
instalacjach objętych systemem, niezbędne do opracowania
krajowego planu rozdziału uprawnień do emisji,
– opracowywanie projektów krajowych planów rozdziału
uprawnień do emisji,
– monitorowanie funkcjonowania systemu,
– opracowywanie materiałów informacyjnych oraz
prowadzenie szkoleń dotyczących funkcjonowania systemu.
•
Minister środowiska na krajowego administratora wyznaczył
w drodze rozporządzenia Instytut Ochrony Środowiska
Liczba przyznanych uprawnień do emisji
dwutlenku węgla dla poszczególnych
rodzajów instalacji w Polsce na lata 2005–
2007
Liczba przyznanych uprawnień do emisji
dwutlenku węgla dla poszczególnych
rodzajów instalacji w Polsce na lata 2005–
2007
PYTANIA
PYTANIA
•
Po co system jest wprowadzany? Czy po to, aby
ograniczyć emisję, czy też po to, aby stworzyć
nowy rynek?
•
Czy każdy z każdym będzie chciał handlować? Jak
radzić sobie z próbą eliminowania konkurencji z
rynku przez nieodsprzedawanie uprawnień?
•
Krajowy Plan Rozdziału Uprawnień do Emisji CO2
przewiduje rezerwę dla nowych instalacji. Ale
rezerwa ta nie jest nieograniczona. Jak mają sobie
radzić nowe podmioty na rynku emisji?
•
Czy uprawnienia do emisji przyznawane
producentom energii ze źródeł odnawialnych
rozwiązałyby ich problem rentowności produkcji?
•
Czy nie należy się obawiać, że limity emisji staną
się hamulcem tempa rozwoju gospodarczego?
DZIĘKUJĘ ZA UWAGĘ
Aneta Wiśniewska