HISTORIA PSYCHOLOGII

Na wschód od Wundta

1. Wraz z

– I. M. Szestowem,
– W. M. Bechterewem
– i I. P. Pawłowem powstaje

w Rosji tzw.:
REFLEKSOLOGIA –

NAUKA O ODRUCHACH

Refleksologia nie była
związana z teoriami
marksowskimi, ale tez
najmniej „szkodziła”.

• I. P. Pawłow

Władimir Michajłowicz

Bechterew

(1857-1927)

• Neurolog, neuropsycholog, neuropatolog i

psychiatra rosyjski.

• W

1886 r.

stworzył pierwsze

pierwsze

w Rosji

laboratorium psychologii

eksperymentalnej

• W

1896 r.

założył pierwsze

pierwsze

rosyjskie

czasopismo poświęcone psychiatrii

neuropatologii i psychologii

eksperymentalnej

: Niewrołogiczeskij

wiestnik.

Państwowy Instytut

Refleksologii im.

Bechterewa

•

1908 założył w Petersburgu Instytut Psychoneurologii

(obecnie Państwowy Instytut Refleksologii im.

Bechterewa).

• W instytucie prowadzono badania mózgów wybitnych

przedstawicieli elity sowieckiej celem udowodnienia oficjalnej

tezy, iż ideologia bolszewicka to "najwyższe stadium ewolucji

ludzkości".

• Najwięcej wysiłku i środków włożono w badanie mózgu

Lenina. Biuro Polityczne partii w 1925 r. zaleciło analizę

naukową dla potwierdzenia tezy o "materialnym

uzasadnieniu genialności” W.I. Lenina".

• Prowadzone do 1936 r. badania nie dały pozytywnych

efektów. W latach 90. podano do publicznej wiadomości, że

mózg wodza bolszewików w momencie jego śmierci był w

stanie totalnej degeneracji.

• Zmarł 24 grudnia 1927 r. w Moskwie. Wedle jednej z wersji,

przypłacił życiem diagnozę na temat Stalina, którego miał

określić jako "paranoika".

•

Literatura: Grzegorz Przebinda, Józef Smaga, Kto jest kim w Rosji po 1917 roku, Wydawnictwo Znak.

Badania Bechterewa

•

Opisał struktury podkorowe i szlaki mózgowe

(nazwane jego imieniem) oraz zesztywniające

zapalenie stawów kręgosłupa (chorobę Bechterewa).

•

Stworzył refleksologię

(naukę o odruchach) i

sformułował własną teorię zachowania, opartą na

koncepcji odruchu (wszelkie ludzkie zachowania, także

społeczne, uznał za odruchowe, powstające jako wynik

działania bodźców ze środowiska zewnętrznego).

• Uznał, że procesy psychiczne należy wyjaśniać

procesy psychiczne należy wyjaśniać

nie

tylko na podstawie

na podstawie

praw fizjologii, lecz także praw

praw

fizyki

. (Metody subiektywne w badaniu aktów

świadomości, nie dają psychologii obiektywnych

podstaw, wg Bechterewa).

•

Teorie Bechterewa wpłynęły m.in. na

kształtowanie się amerykańskiego

behawioryzmu, zwłaszcza na koncepcje J. B.

Watsona.

• I. Pawłow zajmował się działalnością układu nerwowego. Na

podstawie swoich badań określił cztery rodzaje układu

nerwowego jako fizjologiczną podstawę typologii

temperamentów Hipokratesa-Galena. Kryteriami służącymi

wyodrębnianiu tych rodzajów były: siła układu nerwowego,

jego zrównoważenie oraz siła procesów

pobudzania/hamowania. Wyróżnił:

–

Melancholika

- o słabym układzie nerwowym

–

Choleryka

- charakteryzującego się silnym układem nerwowym

i brakiem równowagi między procesami pobudzania i

hamowania

–

Flegmatyka

- z silnym układem nerwowym, charakteryzującego

się równowagą między słabymi procesami hamowania i

pobudzania

–

Sangwinika

- mającego silny układ nerwowy, charakteryzujący

się równowagą między silnie zaznaczającymi się procesami

hamowania i pobudzenia.

•

Ten podział został wykorzystany do badania

temperamentu ludzi za pomocą kwestionariusza PTS

(Pavlovian Temperament Survey) autorstwa Jana Strelaua

Jana Strelaua

N. Korniłow

(1879-1957)

1. Pierwszą próbą połączenia marksizmu z

teorią psychologiczną były prace N.
Korniłowa (1879-1957). Wraz z jego
uczniami („wielka trójka”) rozpoczyna
się budowa Szkoły społeczno-kulturowej:

–

Lew S. Wygotski

(1896-1934)

–

A .N.

Leontjew

(1903-1979)

–

Aleksander R. Łuria

(1902-1977) m.in.

tłumaczy Freuda na rosyjski,

Wielka Trójka

• Szkoła ta nawiązuje:

– do elementarnej psychologii Wundta,
– do psychologii rozumiejącej, genetycznej

(Diltheya i psychologii ludów Wundta).

• Celem było połączenie

eksperymentalnego i historycznego
modelu, które Wundt jeszcze odrzucał.

Lew S. Wygotski

(1896-

1934)

• krytyk sztuki (Psychologia sztuki)

• prekursor neuropsychologii - założył małe

laboratorium psychologiczne w Homelu (1920

r.), koło Czarnobyla na Ukrainie,

• Myślenie i mowa (1932), Myślenie w

schizofrenii, Psychologia Pedagogiczna (1926)

• Jego prace w stalinowskiej Rosji były

zakazane. Aż do końca lat 50 niemożliwe

było rozpowszechnianie prac Wygotskiego, a

jego teorię określano jako „reakcyjną,

burżuazyjną pseudonaukę”. Najważniejsze

prace Wygotskiego musiały czekać na

tłumaczenia i publikacje aż do drugiej połowy

XX wieku.

•

Mozart psychologii

wg Stephena

Toulmina

•

twórca szkoły kulturowo-historycznego

rozwoju wyższych funkcji psychicznych,

zwanej też szkołą społeczno-kulturową

Istota systemu społeczno-

kulturowego

•

Badania eksperymentalne nad

rozwojem pojęć oraz społeczną

genezą i funkcjami mowy dziecka

– rozwój świadomości człowieka dokonuje się

za pośrednictwem wytworów kulturowych,
a zwłaszcza mowy. Specyficzne ludzkie
formy zachowania i nowa jego organizacja
pojawiają się w rozwoju ontogenetycznym
z chwilą opanowania systemu znaków
symbolicznych.

Zakres badań

• Wygotski badał ociemniałe dzieci, w Myśleniu i mowie

opisał swoja teorię psycholingwistyczną (wpływ

eksperymentów nad zwierzętami Kölera, Yerksa, oraz

Sterna i Piageta psychologii rozwojowej).

• Wysunął tezę, że myślenie i mowa ma wiele

filogenetycznych korzeni.

• Rozwój dziecka jednakże, (w przeciwieństwie do

Piageta – od egocentrycznego do zsocjalizowanego)

opisał jako drogę od socjalnego do

od socjalnego do

zindywidualizowanego

•

Znany jest eksperyment Wygotskiego nad

dziećmi w sytuacji wykonywania zadania, wtedy

też według Wygotskiego przejawia się z gruntu

socjalny charakter mowy dziecięcej. Dziecko

zaczyna rozmawiać ze sobą jak z inną osobą.

Strefa najbliższego rozwoju

• Przyswajanie wiedzy będzie jest tym

łatwiejsze dla dzieci, im bardziej wiedzą jak

się uczyć.

• Nową wiedzę najlepiej zdobywa się w tzw.

strefie najbliższego rozwoju

– zadania, które nie mogą być wykonane przez

dziecko samodzielnie, ale dziecko może je

wykonać przy niewielkiej pomocy osób dorosłych

– W miarę zdobywania nowych umiejętności „strefa

najbliższego rozwoju” rozszerza się na coraz

bardziej skomplikowane zadania.

–

pomóż mi tak, abym mógł to zrobić sam!

Alexander Luria

(1902-

1977)

• Student nauk społecznych,

medycyny i psychologii

• Uchodzi za twórcę

neuropsychologii

• Metoda analizy

syndromów

A. N. Leontjew

(

(1904-

1979)

• Formy współżycia ludzi

determinują ludzka percepcję,

• Mowa wykształciła się jako

przymus odwzorowania
stosunków rzeczowych,

•

Badał psychiczne zdolności

ludzi w warunkach

wojennych

(Uzbekistan) –

zupełnie nowy aspekt badań
psychologicznych.

Losy szkoły społeczno-

kulturowej

• BRAK ROZGŁOSU!

•

dekret pedologów

- z odpowiedniej

komisji centralnej z 1936 (powołujący się

na perwersyjne treści), zahamował

rozprzestrzenianie się tych idei.

– doprowadził między innymi do wycofania z

obiegu pism Wygotskiego. Szkoła historyczno-

kulturowa nie została zupełnie zapomniana

między innymi dzięki Luciano MECACCI

Luciano MECACCI

, który

po studiach w Moskwie i powrocie do kraju

przełożył na włoski wiele publikacji tej szkoły, co

uwidacznia się w specyfice rozwoju psychologii

we Włoszech.

• Po części polityka popierała jedynie rozwój

refleksologii.

Na zachód od Wundta

-Pragmatyzm

• Pracował jako urzędnik, nigdy nie znalazł wydawcy

dla swego XII-tomowego dzieła poświęconego

pragmatyzmowi

• Jest autorem słowa "pragmatyzm" i głównych

koncepcji tego nurtu, William James (jego

przyjaciel) je spopularyzował. Usunięty z

Uniwersytetu Hopkinsa, żył w nędzy jako

zapomniany człowiek.

• Jeden z twórców semiologii (semiotyki –tradycja

rozumienia znaku).

• Definiował dobro jako

sumę

wszystkich naszych działań,

wynikających z naszego

wyobrażenia o nim

wyobrażenia o nim.

• Rozszerzył to rozumowanie na pojęcie

Boga. Pisał, że

jeśli hipoteza Boga

działa satysfakcjonująco w

najszerszym sensie tego słowa

znaczeniu, to jest ona prawdziwa

znaczeniu, to jest ona prawdziwa.

Charlesa Peirce

(1839-1914)

• Geniusz:

matematyk,

filozof

amerykański,

chemik,

psycholog,

statystyk.

John Dewey 1859 - 1952

•

Nauczyciel Watsona

, propagator

funkcjonalizmu (mniej znany niż W.

Jams, choć równie zasłużony).

• Założył

SZKOŁĘ PRACY

SZKOŁĘ PRACY –

doświadczenie jest źródłem zdobywania

i weryfikowania wiedzy, stąd hasło:

uczenie się przez działanie

• Dewey oparł swój system pedagogiczny na

pragmatyzmie: polegał on na rozumieniu

doświadczenia jako istoty prawdy – prawdziwe jest to

co sprawdza się w działaniu jako prawdziwe.

Deprecjacja introspekcji

• Dewey nie zgadzał się z teoriami,

które krytykując wartość introspekcji

postulowały jednocześnie usunięcie

świadomości, jako sfery danych.

• Uznając duży wpływ funkcjonalizmu

na „odczarowanie” introspekcji jako

metody badawczej w psychologii

-behawioryzm zdaje się nie być już

taką rewolucją, jak chcieliby to widzieć

niektórzy historycy.

William James

• Filozof, bard filozofii pragmatycznej

bard filozofii pragmatycznej

która przeniesiona na grunt zainteresowań

problemem i statusem świadomości

zaowocowała postawą funkcjonalistyczną.

• Czy świadomość istnieje?: wszystko, co

realne musi być jakoś dostępne

doświadczeniu (wyraz jego pragmatyzmu),

manifest „empiryzmu radykalnego”.

• Twierdził, że pierwszy wykład z psychologii w

jakim wziął udział był jego własnym.

Podstawa jego teorii świadomości była

krytyka świadomości jako bytu

substancjalnego.

Behawioryzm

Pozytywistyczna faza rozwoju psychologii

Behawioryzm

•

dominujący od 1930 roku – grunt dla niego przygotował

funkcjonalizm oraz Koło Wiedeńskie,

•

utorował sobie drogę w momencie kryzysu w psychologii,

związanym z brakiem zgody pomiędzy poszczególnymi

psychologiami, co do natury świadomości, która jest

przedmiotem, a zatem i płaszczyzną emancypacji

psychologii jako nauki. (por Stachowski, 162 – 166)

Można interpretować behawioryzm jako bardzo

uproszczoną wersję empiryzmu.

•

W tym samym czasie, w którym Freud pracuje w Wiedniu

nad swoją teorią, kilka ulic dalej rozwija logiczny

pozytywizm. Stawiał on sobie za cel zastosowanie

metod, które z wielkim pożytkiem stosowane były w

naukach przyrodniczych. Ta filozoficzna awangarda (za:

Walach) czyli KOŁO WIEDEŃSKIE, odbiło się szerokim

echem w Ameryce i przyjęło tam postać behawioryzmu.

Herman Lück

• w 1956 Instytut

Psychologiczny w Bonn

przeprowadził badania

wśród psychologów

pracujących na

amerykańskich

uniwersytetach i

szkołach wyższych:

•

Z którymi

klasycznymi szkołami

psychologii czujecie

się Państwo

najbardziej związani?

• Na

odpowiedzi

odpowiedzi to

behawioryzm i neo-

behawioryzm (w: L

ck)

John Broadus

Watson

(1878-1958)

• Manifest behawiorysty (1913 r.) Został on

ogłoszony jako program naukowo-społeczny.

• Psychologia miała się zadowolić obserwacją i

zmianami zachowania. Wszystkie zjawiska
psychiczne, które nie są obserwowalne, są
wyłączone z badań naukowych, chyba że tak
jak afekty, ukazują się w zachowaniach.

Dajcie mi dziecko spłodzone przez dowolną parę rodziców i dajcie mi
pełną kontrolę nad środowiskiem, w jakim będzie ono wzrastać - a
sprawię, że wyrośnie na wybitnego uczonego, artystę, politycznego
przywódcę, czy też, jeśli tylko będę tego chciał, zostanie pospolitym
przestępcą.

• Swoje przekonania potwierdził słynnym i

eksperymentem na jedenastomiesięcznym

dziecku Albercie (Albert B.),

Albercie (Albert B.),

który został

umieszczony w szpitalu.

• Eksperyment Watsona i jego asystentki

Rosalie Rayner polegał na uczeniu Alberta

lęku przed szczurem poprzez warunkowanie

klasyczne. Gdy w polu widzenia dziecka

Gdy w polu widzenia dziecka

pojawiał się szczur, Watson uderzał w

gong, wywołując hałas (bodziec

bezwarunkowy dla reakcji lękowej u

dziecka). Albert zaczął szybko bać się

szczura.

Nastąpiła także generalizacja tego

lęku na inne przedmioty podobne do szczura

(maskotki, brody itp.)

• Watson nigdy nie wygasił lęku u Alberta.

Coś starego,
coś nowego

•

To co stare

w tych pomysłach

nawiązuje do Wundta i Hume’a

- asocjacja atomów

psychicznych zachowania,

bodziec i reakcja.

•

To, co nowe

Walach nazywa

„religijną gorliwością”, która

przejawia się przede wszystkim

w programie społecznym, który

uwidacznia się w przekonaniu o

możliwości dowolnego

formowania wszystkich ludzi

(stąd jak również z koniunktury

w Ameryce po I Wojnie

Światowej źródła sukcesu tej

koncepcji).

• W Europie behawioryzm przyjął

się ponieważ psychologia

Wundtowska z postulatem

badania najprostszym asocjacji

nie była temu daleka.

Pozytywnym wzmocnieniem dla

rozwoju paradygmatu

behawiorystycznego był

również pozytywistyczne ruchy

naukowe w obrębie samej

filozofii. Należy docenić

zwłaszcza wpływ Darwinowskiej

biologii i badań nad

zwierzętami.

Nowa metoda czy nowa

teoria?

•

Watsona należy traktować dużo bardziej jako inicjatora

nowej metody badań w psychologii niż twórcę nowej teorii.

•

DETERMINIZM naukowy

: struktura świata ma taki

charakter, że można dzięki niej przewidzieć racjonalnie

każde wydarzenie (Bóg został zastąpiony NATURĄ)

•

REDUKCJONIZM

można zredukować do biologii obiektywne i świadome

doznania,

oraz zredukować osobową świadomość i twórczość ludzkiego

umysłu do doznań zmysłowych.

–

Taką postawe odnajdujemy wcześniej chociażby w

mechanistycznym materializmie La Mettrie’go (Człowiek

maszyna), lub współcześnie u D. M. Armstronga w

Materialistycznej teorii umysłu, gdzie podkreśla, że nie ma

żadnych powodów, aby uważać procesy umysłowe za cos

więcej niż czysto fizyczne procesy zachodzące w

centralnym układzie nerwowym)

… dygresja

C. Lloyd

Morgan

• badania nad zwierzętami

•

KANON MORGANA - ŻADNEJ CZYNNOŚCI NIE NALEŻY

WYJAŚNIAĆ JAKO SKUTKU DZIAŁANIA WYŻSZEJ

ZDOLNOŚCI PSYCHICZNEJ, JEŚLI ISTNIEJE MOŻLIWOŚĆ

JEJ WYJAŚNIENIA JAKO SKUTKU ZDOLNOŚCI

ZNAJDUJĄCEJ SIĘ NA NIŻSZYM STOPNIU ROZWOJU.

• Stachowski podkreśla znaczenie podziału procesu

wnioskowania z zachowania zwierząt o ich życiu

psychicznym na wnioskowanie obiektywne i wnioskowanie

projekcyjne (ejekcyjne) u Morgana.

• Kanon Morgana podlegał często nadinterpretacji, które

okazały się bardziej trwałe niż kanon.

Edward

Thorndi

(1874-1949)

•

psychologia koneksjonistyczna

– SKOJARZENIE WRAŻEŃ Z

BODŹCEM DO DZIAŁANIA

• Psychologia jego, po raz pierwszy

od Jamesa Milla była w pełni

asocjacjonistyczna (za

Stachowskim).

• Pod wpływem Morgana pisze on

pracę, klasyczną z naszego punktu

widzenia o uczeniu się zwierząt.

• Zasłynął badaniami nad

rozwiązywaniem problemów przez

zwierzęta (postać zachowania:

próby-błędy, por. A. Bain, a w

odniesieniu do psychologii zwierząt

Morgan)

• Warto jednak zaznaczyć silną

opozycje jego „elementyzmu”

wobec psychologii Gestalt

(zwłaszcza Köhlera).

Psychologia

egzystencjalna

Ludwik Binswanger

• Pochodził z rodziny lekarskiej i

psychiatrycznej

• Jego dziadek o tym samym

imieniu założył prowadzoną przez

rodzinę Binswangerów do 1980

roku klinikę Bellevue

• Jego wuj był jednym z lekarzy F.

Nietzschego.

• L. Binswanger był asystentem

C.G.Junga, i podobnie jak jego

promotor asystentem u Eugena

Bleulera.

•

1881-1966

Teoretyczne podstawy Dasein-

analizy

• Psychoanaliza
• Fenomenologia i egzystencjalizm (E.

Husserl, M. Heideggera)

• Filozofia dialogu

• Pod wpływem „Bycia i czasu” Heideggera:

Grudformen

und Erkenntnis menschlichen

Daseins

Przypadek

Ellen West

rura do napełniania i opróżniania

ciała

 bycie-ograniczoną, bycie-ciemiężoną,

pustka

1. W Umwelt: ukazuje się jako zasępienie,

mrok, noc, zimno, odpływ, granice,

wilgotne zwały mgły

2. W Mitwelt: objawia się jako brak spokoju,

zobojętnienie, smutna uległość, izolacja,

samotność, duszne powietrze, ciasny

świat codzienności, poczucie

tchórzliwego chodzenia na kompromisy

3. W Eigenwelt: objawia się jako uczucie

bycia grubą, (pokłady tłuszczu jako

mury); bycia otępioną, głupią, starą,

brzydką, bycie umarłą

Obszary świata (lub kręgi

piekła)

• Na własny świat ludzkiego jestestwa składa

się:

1. Umwet (otoczenie) budynki, meble, przedmioty
2. Mitwelt (świat społeczny) związki z innymi

ludźmi, wspólnotą, stosunek do kultury i

społeczeństwa

3. Eigenwelt (świat osobisty) wszystko to, co składa

się na samorozumienie (cielesność, duch)

 Żyjemy w każdym z nich, ale często

preferujemy któryś z nich

Niudana Ellen

• Zaburzenia jedzenia (od dzieciństwa,

przyjmowała 60-70 tabletek ułatwiających

trawienie dziennie, w wieku 33 lat→41 kg)

• Pod opieką L. Binswangera poprawiała się

jej kondycja fizyczna, ale lęki pozostały.

• Na swoje żądanie wypisała się z kliniki, a po

powrocie do domu jadła, (nawet czekoladę)

rozmawiała z mężem, pisała listy do

przyjaciół … następnie zażyła truciznę

• Odpowiedź Binswangera: człowiek, który

jest w stanie zanegować siebie i świat w

akcie samobójstwa to człowiek, który

wcześniej musiał najpierw odzyskać świat.

• Creator,Cret

• Take me

back!

• Create me a

second time

• And creat

me better

Czas (-y) gry

Kiedy jest śmierć, nie ma nas, gdy jesteśmy my, nie ma

śmierci

• Człowiek żyje

tak, jakby żył
wiecznie

– zawsze JEST

ku-końcu-życia

– nigdy JEST

ku śmierci

• I jednocześnie żyjąc ku-

końcu-życia

– dyskursywnie postępuje,
– istoczy się, (bo jest

swoim własnym
DZIEŁEM)

– konstytuuje czas

Śmierć

• Dla Binswangera, jako lekarza to

brak świata,

– a kiedy świat traci ostrość, lub

zaczyna nas więzić (przejawia

się to w każdym obszarze

świata) rozmywa się Jaźń,

tracimy wszelkie intencjonalne

odniesienia, a zatem „siebie”

– Śmierć jest zawsze śmiercią

skąpca, kogoś, kto nie

zaryzykował

• Bosch: Śmierć

skąpca

Przypadek

Aby Warburga

• Historyk sztuki, w szczególności

Antyku i Renesansu, badacz kultury,

wypromował ikonologię jako

samodzielną dyscyplinę

• Od dzieciństwa „wątłego zdrowia”

• Reagował przesadnie i ze złością. Po

śmierci matki jego psychiczna

labilność się pogłębiła

• Chaos powojennej sytuacji

politycznej i gospodarczej odczuł jako

zagrożenie dla siebie i swojej rodziny

– Ostra psychoza: próba pozbawienia życia

siebie i rodziny. Na skutek tego trafia do

kliniki

• 1866-1929

• Hamburger

im Herzen,

• Jude von

Geburt,

• im Geiste

Florentiner

Udany?

• W dokumentach o chorobie Warburga: urojenia,

napastliwość przeciw personelowi, przymusowe

obrządki higieny. Binswanger odnotowuje też dni,

podczas których odwiedzali go współpracownicy i

przyjaciele, kiedy Aby podejmował swoją naukową

pracę.

– Pod naciskiem rodziny zasięgnięto rady E.Kraepelina. Diagnoza:

schizofrenia. Nie dawał on nadziei na powrót do normalnego

funkcjonowania.

• Dla Binswangera pierwszym znakiem psychicznej

stabilizacji było opracowanie rysunków Indian Hopi.

Dalsze miesiące przyniosły spotkania w Bellevue z

filozofem Ernstem Cassirerem.

 Binswanger orzekł, że w dużej mierze to właśnie

wpłynęło na samowyleczenie się Aby Warburga

Document Outline