Percepcja bodźców – narządy 

zmysłów 

Narządy czucia 

powierzchniowego

Z  powierzchni  skóry  odbierane  jest 

czucie  dotyku,  ucisku, 

ciepła,  zimna  i  bólu

.  Poza  czuciem  bólu,  które  odbierane 

jest przez wolne zakończenia nerwowe, pozostałe rodzaje 
czucia 

skórnego 

mają 

wyspecjalizowane 

narządy 

odbiorcze.

Bodziec pobudzający narządy odbiorcze charakteryzuje: siła, 

czas trwania i czas jego narastania, z czego dla powstania 
wrażenia  zmysłowego  najważniejszy  jest  czas  narastania 
bodźca.    Im  czas  ten  jest  krótszy,  tym  intensywność 
wrażenia  zmysłowego  jest  większa.  W  czasie  działania 
bodźca 

o 

tej 

samej 

sile 

występuje 

zjawisko 

przystosowania się receptora do bodźca. 

Receptory czucia

• Receptorem  czucia  dotyku  są 

ciałka  dotykowe 

(Meissnera),

  zaś  czucia  ucisku 

ciałka  blaszkowate 

(Paciniego)

.

• Spadek  temperatury  skóry  jest  odbierany  przez 

kolbę 

końcową  (Krausego)

,  wzrost  zaś  przez  położone  głębiej 

w skórze 

ciałka zmysłowe (Ruffiniego)

 .

• Czucie  bólu  powierzchniowego  wywołują  bodźce 

uszkadzające  skórę,  co  jest  odbierane  przez 

wolne 

zakończenia nerwowe

. 

• ciałko Krausego – receptor zimna (1)
• wolne zakończenia nerwowe w skórze – receptory bólu 

(2,3)

• ciałko Paciniego – receptor ucisku (4)
• ciałka Meissnera – receptor czucia dotyku (5)
• ciałko Ruffiniego – receptor ciepła (6)

Narząd smaku

     Narządem smaku u ssaków, w tym człowieka są 

kubki 

smakowe

  –  struktury  znajdujące  się  w  jamie  ustnej, 

głównie na języku. Kubek smakowy składa się z komórek 
smakowych – receptorowych (2) i komórek podporowych 
(1).  Komórki  zmysłowe  odbierające  czucie  smaku 
zaopatrzone  są  w  wypustki  w  postaci  mikrokosmków 
skierowanych do otworu smakowego (4).

3 – włókno nerwowe
5 – nabłonek języka

Rys. Schemat przekroju kubka 
smakowego błony śluzowej języka

• Komórki  zmysłowe  zostają  pobudzone  przez  substancje 

rozpuszczone  w  śluzie  pokrywającym  błonę  śluzową  w 
okolicy  kubków  smakowych  i  działające  na  mikrokosmki. 
Substancje wywołujące czucie różnych smaków pobudzają 
te  same  komórki  smakowe,  lecz  w  różnym  stopniu. 
Pobudzenie  komórek  receptorowych  zależy  od  wielkości 
cząsteczki substancji rozpuszczonej. 

• Dzięki  różnorodnemu  umiejscowieniu  w  błonie  śluzowej 

kubków  smakowych (język, krtań, gardło) i odmiennej ich 
wrażliwości  na  cząsteczki  substancji  rozpuszczonych  w 
śluzie odbierane jest czucie czterech smaków. 

Rozmieszczenie receptorów w błonie 

śluzowej języka odbierających różne 

wrażenia smakowe

• słodki – czubek języka
• kwaśny – po bokach języka, w tylnej połowie
• słony – brzegi języka i części zbliżające się ku przodowi
• gorzki – tył języka

Zmysł smaku

• Walory  smakowe  potraw  zależą  od  proporcji  pomiędzy 

czterema  podstawowymi  smakami,  w  kombinacji  z 
zapachem,  konsystencją  i  temperaturą  potrawy. 
Zapachy  modyfikują  doznania  smakowe,  ponieważ  z 
jamy ustnej dostają się poprzez nozdrza wewnętrzna do 
komory  nosowej.  Podczas  kataru  gdy  blokada  dróg 
nosowych  znacznie  redukuje  udział  węchu  w  złożonych 
doznaniach  smakowych,  jedzenie  wydaje  się  być 
pozbawione smaku.

          U  człowieka 

nabłonek  węchowy

  (1)  znajduje  się  w 

górnej  części  jamy  nosowej.  Składa  się  on  z  około  20 
milionów  wyspecjalizowanych  komórek  węchowych. 
Reagują  one  swymi  rzęskami  na  rozpuszczone  w  śluzie 
cząstki  związków  chemicznych  i  pobudzają  komórki 
narządu,  przekazując  impulsy  poprzez  poszczególne 
szczeble drogi nerwowej do kory mózgowej.

Narząd powonienia (węchu)

Literatura:

• Traczyk W. Z., 2005. Fizjologia człowieka w zarysie. PZWL, 

Warszawa

• Villee i inni, 1996. Biologia. Multico, Warszawa
• Wiśniewski H. 1998. Biologia. Agmen, Warszawa