Dr med. Paweł Orlicki

ZAKAŻENIA SZPITALNE

Aseptyka, antyseptyka

Co to jest zakażenie 
szpitalne?

●

Zakażenie szpitalne/nosocomial 
infection/ to zakażenie, które 
rozwija się w czasie pobytu 
chorego w szpitalu lub 
bezpośrednio po wypisie,ale 
pozostaje w związku przyczynowo 
skutkowym z tym pobytem.

Wśród chorych przebywających 
w szpitalach spotykamy 
zasadniczo trzy grupy zakażeń.

●

zakażenia już istniejące.z którymi 
chory trafia do szpitala

●

zakażenia powstające w czasie pobytu 
chorego w szpitalu.

●

zakażenia związane ze środowiskiem 
poza szpitalnym , w sytuacji, kiedy 
chory przyjęty jest do szpitala bez 
objawów klinicznych zakażenia, z 
innych powodów,a zakażenie to 
ujawnia się podczas pobytu w szpitalu. 

Do zakażenia szpitalnego 
dochodzi zwykle w trzech 
sytuacjach.

●

przeniesienia zakażenia od innych 
chorych lub personelu.

●

zakażenia własną florą bakteryjną 
chorego.

●

zakażenia florą szpitalną wskutek 
niestosowania zasad aseptyki i 
złych warunków sanitarno 
higienicznych

Czynniki etiologiczne

●

bakterie (najczęściej St. aureus, St. 
epidermidis, Enterococcus faecalis, 
E. coli, Proteus sp., Serratia 
marcescens, Pseudomonas 
aeruginosa, Bacteroides sp., 
Clostridium difficile)

●

wirusy (powodujący zapalenia 
górnych dróg oddechowych, wirusy 
hepatitis, HIV oraz wirus 
cytomegalii)

●

grzyby (głównie Candida albicans 
sp.)

Aspekty epidemiologiczne 
zakażeń szpitalnych.

●

organizm gospodarza

●

czynnik chorobotwórczy

●

środowisko

Zakażenia szpitalne

Czynniki ryzyka związane ze 
stanem chorego

●

zaburzenia immunologiczne

●

cukrzyca

●

zaburzenia hematologiczne

●

choroba nowotworowa

●

niewydolność nerek

●

niedobory witamin (C, A)

●

niedokrwistość

Zakażenia szpitalne

Czynniki związane ze 
stosowanymi metodami 
terapeutycznymi i 
diagnostycznymi

●

zabiegi operacyjne

●

leczenie immunosupresyjne

●

sterydoterapia

●

cewnikowanie naczyń krwionośnych

●

cewnikowanie pęcherza

●

mechaniczna wentylacja płuc

●

dializa

●

czas hospitalizacji

Zakażenia szpitalne
Ź

ródła zakażenia i drogi 

szerzenia

●

Personel (przestrzeganie higieny - mycie rąk)

●

własna flora chorego (skóry, przewodu pok.)

●

materiały opatrunkowe

●

sprzęt medyczny (respiratory, ssaki i inne)

●

przetoczenia krwi

●

źle przechowywane leki

Zakażenia ran 
operacyjnych
DEFINICJA

●

stwierdzenie klinicznych cech zapalenia 

z obecnością treści ropnej (niezależnie od 
wyniku posiewu).

Zakażenia ran 
operacyjnych
Metody zapobiegania

●

skrócenie czasu hospitalizacji

●

właściwe przygotowanie pola operacyjnego

●

mycie rąk personelu (higieniczne 

i chirurgiczne)

●

odpowiednia technika operacyjna

●

okołooperacyjna profilaktyka antybiotykowa

●

stała kontrola jałowości materiału operacyjnego i 

narzędzi

Zakażenia ran 
operacyjnych

Czynniki ogólne wpływające na 
gojenie rany

●

niedożywienie

●

zaburzenia immunologiczne

●

wiek

●

cukrzyca

●

zaburzenia hematologiczne

●

choroba nowotworowa

●

niewydolność nerek

●

niedobory witamin (C, A)

●

niedokrwistość

●

tryb wykonania zabiegu operacyjnego

Zakażenia ran operacyjnych

Czynniki miejscowe wpływające na 
gojenie rany

●

ukrwienie operowanej tkanki, narządu

●

zakażenia

●

ciała obce (szwy, materiał protetyczny)

●

niedokrwienie

●

krwiak w ranie

●

traumatyzacja tkanek

Zakażenia ran 
operacyjnych
Epidemiologia

●

Ogółem od 5 % do 37% zakażeń szpitalnych

●

rany czyste

1 - 2%

●

rany czyste skażone

5 - 15%

●

rany skażone

15 - 30%

●

rany brudne

ok. 40%

Zakażenia ran 
pooperacyjnych

Wskazania do okołooperacyjnej
 profilaktyki antybiotykowej

●

rany czyste skażone i skażone

●

Rany czyste z wszczepem materiału 

protetycznego

Zasady okołooperacyjnej 
profilaktyki 
antybiotykowej

●

wybór odpowiedniego antybiotyku 

(zarezerwowany tylko do profilaktyki)

●

wrażliwość na przypuszczalny rodzaj flory  np. 

Cefamandol w operacjach naczyniowych

●

odpowiednia dawka i czas podania leku (jedna 

dawka na 1-2 godzin przed operacją

Podział zakażeń 
szpitalnych

Zakażenia układu 
moczowego/ ZUM/

●

stanowią aktualnie największa 

grupę wśród zakażeń szpitalnych

●

30-50%wszystkich zakażeń 

szpitalnych powstaje w układzie 

moczowym

●

przeciętnie 1% wszystkich 

chorych hospitalizowanych w 

USA/ponad 800tys./każdego roku 

przechodzi zakażenie układu 

moczowego

Zakażenia układu 
moczowego c.d.

●

szczególnie często występują w 
oddziałach geriatrycznych i u 
chorych w ciężkim stanie

●

zakażenie układu moczowego 
prowadzi często do bakteriemii, 
posocznicy,jak również może być 
punktem wyjścia innych powikłań 
septcznych

Zakażenia rany 
operacyjnej

●

stanowią przeciętnie 25% zakażeń 
szpitalnych

●

o wystąpieniu cech zakażenia rany 
operacyjnej decydują co najmniej 
trzy grupy czynników

●

zależne od chorego (stan 
odporności, nawyki higieniczne, 
itp.)

Zakażenia rany 
operacyjnej c.d.

●

zależne od chirurga (technika 
operacyjna, zasady aseptyki, 
racjonalna profilaktyka 
antybiotykowa ,itp.)

●

zależne od środowiska szpitalnego 
(warunki sanitarne, jałowość 
sprzętu operacyjnego i 
opatrunkowego)

Zakażenia układu 
oddechowego

●

stanowią 15-20% wszystkich zakażeń

●

w OIT ich liczba może przekraczać 50%

●

czynniki etiologiczne zmieniają się 

wraz  z zastosowaniem nowych 

generacji antybiotyków

●

aktualnie dominują pałeczki Gram 

ujemne kolonizujące wstępnie górne 

drogi oddechowe 

   w czasie pobytu chorego w szpitalu

●

zapalenie płuc wikłające przebieg 

pooperacyjny u chorych w ciężkim 

stanie jest wciąż częstą przyczyną 

zgonów

Bakteriemia

●

to obecność zdolnych do życia 
drobnoustrojów we krwi  bez 
klinicznych objawów choroby u 
chorych, którzy w chwili przyjęcia 
do szpitala nie mieli oznak ani 
objawów zakażenia, a posiewy z 
krwi były jałowe

Bakteriemia c.d.

●

stanowi 5% zakażeń szpitalnych

●

może mieć charakter infekcji 

pierwotnej lub być wtórnym 

powikłaniem innych zakażeń

●

2/3 zakażeń powoduje flora Gram 

ujemna

●

może prowadzić do posocznicy czyli 

uogólnionej reakcji ustroju na 

zakażenie oraz wstrząsu 

septycznego,który jest najcięższą 

postacią posocznicy i stanowi 

bezpośrednie zagrożenie życia

Posocznica ( sepsa )

●

To ogólnoustrojowa reakcja 

organizmu na zakażenie czyli SIRS 

+ objawy kliniczne

●

Zespół ogólnoustrojowej reakcji 

zapalnej (SIRS) manifestuje się 

wystąpieniem 2 lub więcej z 

poniższych objawów:

●

temp. >38°C lub < 36°C

●

Tętno >90/min

●

Częstość oddechów>20/min.lub 

paCO2<32mmHg

Posocznica c.d.

●

Leukocytoza >12000/mm³lub < 

4000/mm³

●

I > 10%niedojrzałych neutrofili 

( pałeczkowatych)

●

Objawy 

kliniczne:temperatura,hiperwentyl

acja,

objawy encefalopatii,objawy 

skórne(akrocjanoza,pęcherze,wybr

oczyny,

erytrodermia itp),objawy 

żołądkowo jelitowe.

Posocznica c.d.

●

Powikłania narządowe:

●

Płuco wstrząsowe

●

Wstrząs septyczny

●

Spadek siły skurczowej m. 

sercowego

●

Powikłania nerkowe

●

Zaburzenia krzepliwości ( DIC)

●

Powikłania neurologiczne

●

W badaniach dodatkowych 

małopłytkowość,hyperazotemia, 

hyperbilirubinemia, kwasica 

metaboliczna, hypoalbuminemia

Leczenie posocznicy

●

Antybiotykoterapia, tlenoterapia,

(wentylacja mechaniczna ) 

hydrokortyzon,płyny,ew:osocze, 

preparaty płytek,immunoterapia 

( ostatnio przeciwciała 

monoklonalne - Xigriss)

Inne zakażenia szpitalne

●

stanowią 10-15% wszystkich zakażeń

●

w tej grupie są zakażenia skóry,tkanki 
podskórnej,centralnego systemu 
nerwowego,przewodu 
pokarmowego,dróg rodnych i inne 
powyżej nie zakwalifikowane

●

rozpoznawanie i kwalifikacja tych 
zakażeń jako szpitalne opiera się na 
tych samych kryteriach stosowanych w 
zakażeniu rany operacyjnej czy układu 
oddechowego

ASEPYKA

●

oznacza jałowość

●

sposób postępowania zapobiegający 

zakażeniu żywymi drobnoustrojami 

chorobotwórczymi

●

zasadą jest unikanie styczności z 

zakażonym środowiskiem

●

stosowanie narzędzi,opatrunków i 

leków wyjałowionych,zmiana odzieży i 

obuwia,jałowa odzież do 

zabiegów,stosowanie rękawiczek 

ochronnych itp.

Za ojca aseptyki uważa się 

Gustawa Adolfa Neubera, 

kilońskiego chirurga  (1886)

●

Reguły aseptyki wprowadzone przez 

niego, niewiele zmienione, są 

obowiązujące do dziś

●

1887-Ernest von Bergmann 

wprowadza sterylizację przy użyciu 

pary wodnej

●

1885-Jan Mikulicz Radecki stosuje 

podczas operacji rękawiczki 

bawełniane

●

1894-William S. Halsted stosuje 

rękawiczki gumowe

ANTYSEPTYKA

●

lub dekontaminacja to proces 
prowadzący do usunięcia lub 
zabicia drobnoustrojów za 
pomocą środków antyseptycznych

●

pojęcie to obejmuje 
oczyszczanie,dezynfekcję i 
strylizację

Chemiczne środki 

antyseptyczne

●

Preparaty zawierające 

dichlorofenol, heksachlorofen, 

diglukonian hlorheksydyny, 

heksylorezorcynol, alkohol etylowy, 

alkohol izopropylowy, jodofory

●

Preparaty złożone; Dishand, 

Octenisept,itp.

●

Ograniczone zastowanie mają 

również  barwniki 

akrydynowe,chloramina,barwniki 

trifenylometaminowe, związki 

srebra ( azotan srebra)

 Historia antyseptyki

●

1847- węgierski lekarz i położnik 

Ignacy Semmelweis przeprowadził 

skuteczną kampanię w sprawie 

dezynfekcji rąk roztworem chloru w 

klinikach położniczych

●

1867- Joseph Lister brytyjski 

chirurg zastosował kwas karbolowy 

( fenol) do zabiegów i operacji w 

formie aerozolu i to on nazywany 

jest ojcem antyseptyki

Oczyszczanie

●

metody doprowadzające do 
usunięcia obcych materiałów 
( zanieczyszczenia np. gleba, 
materiał 
organiczny,drobnoustroje)z 
oczyszczanego obiektu lub 
sprzętu

●

najczęściej poprzedza dezynfekcję 
lub sterylizację

Dezynfekcja

●

proces zmniejszający liczbę 
patogennych drobnoustrojów, lecz 
nie zawsze przetrwalników 
bakteryjnych znajdujących się na 
przedmiotach lub skórze,do 
poziomu który nie zagraża 
zdrowiu ludzi

Dezynfekcja wysokiego 
stopnia

●

to proces doprowadzający do 
zabicia nie tylko wrażliwych form 
wegetatywnych bakterii, grzybów 
i wirusów, lecz także prątków 
gruźlicy i enterowirusów

Sterylizacja

●

to proces,  w wyniku którego 
całkowitemu zniszczeniu ulegają 
wszystkie drobnoustroje oraz ich 
formy przetrwalnikowe. 
Sterylizację przeprowadza się 
głównie metodami fizycznymi

 Metody sterylizacji

●

Wyżarzanie lub spalanie

●

Sterylizacja suchym gorącym 

powietrzem

●

Sterylizacja parą wodną pod 

ciśnieniem 

●

Sączenie

●

Sterylizacja promieniowaniem 

jonizującym lub UV

●

Wyjaławianie gazami ( tlenek 

etylenu, formaldehyd)

●

Sterylizacja roztworami środków 

chemicznych ( aldehyd 

glutarowy,kwas nadoctowy)