Alergia na pokarm i 
leki

Joanna Makowska

Klinika Immunologii, Reumatologii i Alergii
Katedra Immunologii UM w Łodzi
Kierownik Katedry: Prof. dr hab. Marek L. Kowalski

 

 

Alergeny wziewne

Alergeny 
kontaktowe

Jady owadów 
błonkoskrzydłych

Alergeny pokarmowe

Leki

 

 

Anafilaksja 

Ryzyko anafilaksji 1-2% w Stanach Zjednoczonych
•  liczba zgonów z powodu anafilaksji w USA:

- wywołana pokarmem: 150
- wywołanej lekami (antybiotyki): 600
- jad owadów błonkoskrzydłych: 50

Kemp SF and Lockey RF, J Allergy Clin Immunol 2002;110:341-8

 

 

Alergia pokarmowa

 

 

Problem w społeczeństwach

Czy miał Pan/Pani kiedykolwiek jakieś dolegliwości po spożyciu pokarmu?

Tak-31%

Nie-69%

Badania wykonane w Katedrze Immunologii w Łodzi w ramach
Programu Europrevall

 

 

Niepożądane reakcje po 
pokarmach a alergia 
pokarmowa

Postrzeganie:
 
25-30% społeczeństwa

Rzeczywista 
częstość alergii 
pokarmowej:
 
2-4% populacji

• 

Zatrucia pokarmowe

•Niedobory 
enzymatyczne

•Choroby przewodu 
pokarmowego

•Itd………

 

 

Wiek (lata)

    1          3          5          7               10                                      17

C

zę

s

to

ś

ć

 a

le

rg

ii

 

ANN i astma

Alergia pokarmowa

Zapalenie skóry

Marsz alergiczny

 

 

Wiek pacjentów zgłaszających 
natychmiastowe objawy 
niepożądane po przyjęciu 
pokarmów. 

Wiek

L

ic

z

b

a

 p

a

c

je

n

tó

w

Badania wykonane w Katedrze Immunologii w Łodzi w ramach
Programu Europrevall

6%

1,2-2,4%

 

 

 Alergia pokarmowa

Objawy alergii pokarmowej

 

 

Alergeny klasy I pokarmowej



Pierwotnie uczulają przez przewód pokarmowy



Najczęstsza przyczyna alergii pokarmowej u 
dzieci



Są stabilne w wysokiej temperaturze i 
kwaśnym środowisku

 

 

Pokarmy najczęściej uczulające 
u dzieci do lat 14

Badania wykonane w Katedrze Immunologii w Łodzi w ramach
Programu Europrevall

 

 

Pokarmy najczęściej uczulające 
w populacji osób dorosłych

Badania wykonane w Katedrze Immunologii w Łodzi w ramach
Programu Europrevall

 

 

Alergeny II klasy



Reaktywne krzyżowo z alergenami 
wziewnymi



Głównie są to alergeny roślinne



Bardzo labilne w wysokiej temperaturze

Betv1

Apig1

 

 

Zespół alergii 
jamy ustnej

•Świąd, 
pieczenie

•obrzęk błony 
śluzowej jamy 
ustnej

 

 

Klasa I

Klasa II

Przetrwała alergia

od wieku 

dziecięcego

Alergia u 

dorosłych

Późny

początek

 

 

Alergia u dzieci



Dzieci zdiagnozowane do 16 m-ca życia



28% wyrasta z alergii do czasu ukończenia 2 rż



78% wyrasta z alergii do czasu ukończenia 6rż



Ale 30% dzieci rozwinie objawy alergii 
na inne pokarmy!

Samson H. AAAI 2001

 

 



Większość dzieci wyrasta z alergii na 
alergeny mleka i jaja



Tylko 20% dzieci wyrasta z alergii na 
orzechy ziemne



Objawy uczulenia na orzechy laskowe, 
włoskie, ryby, owoce morza- zazwyczaj 
nie ustępują wraz z wiekiem

 

 

Objawy alergii 
pokarmowej

 

 

Pokrzywka, świąd, obrzęki…

 

 

Objawy żołądkowo-jelitowe  : 
nudności, wymioty, biegunka

 

 

Objawy oddechowe: katar, 
zatkanie nosa, duszność 
(krtaniowa lub oskrzelowa)

 

 

Łzawienie , obrzęk powiek

 

 

Wstrząs anafilaktyczny

Po lekach alergia pokarmowa jest drugą 

co do częstości przyczyną wstrząsu 

anafilaktycznego

 

 

Objawy anafilaksji

•

Skóra: 

     rumień, świąd, 

pokrzywka, obrzęki 

•

Skóra: 

     rumień, świąd, 

pokrzywka, obrzęki 

•

Układ oddechowy: 
bezgłos, kaszel, świsty, 
duszność

•

Układ oddechowy: 
bezgłos, kaszel, świsty, 
duszność

•

Przewód pokarmowy:
nudności, wymioty, bóle 
brzucha, biegunka

•

Przewód pokarmowy:
nudności, wymioty, bóle 
brzucha, biegunka

•

Układ krążenia: 
przyspieszenie akcji serca, 
spadek ciśnienia, zawroty 
głowy, utrata 
przytomności, śmierć

•

Układ krążenia: 
przyspieszenie akcji serca, 
spadek ciśnienia, zawroty 
głowy, utrata 
przytomności, śmierć

Wstrząs- 10%

 

 

85%

 

 

Objawy łagodne
OAS, pokrzywki

Częste reakcje
układowe

 

 

wywiad

wywiad

In vivo- testy skórne

In vivo- testy skórne

In vitro

In vitro

Próby prowokacyjne

Próby prowokacyjne

 

 

Diagnostyka alergii 
pokarmowej



Dokładny wywiad



Badania in vivo

Y

Y

Y

 

 

Diagnostyka alergii 
pokarmowej



Testy in vitro



Oznaczanie swoistych IgE w surowicy

 

 

Podwójnie ślepa kontrolowana 
placebo próba prowokacyjna-
złoty standard

 

 

Leczenie reakcji



Adrenalina- w przypadku wstrząsu 
anafilaktycznego



Leki antyhistaminowe



Glikokortykosteroidy

 

 

Postępowanie w alergii 
pokarmowej



Dieta eliminacyjna



Uwaga na ukryte składniki!

 

 

Alergia na leki

 

 

 

 



3-6% interwencji pogotowia jest 

spowodowanych niepożądanymi 

reakcjami polekowymi

Częstość występowania 
niepożądanych reakcji 
polekowych w USA w latach 
1966-96

•U 15,1% pacjentów 
hospitalizowanych wystąpiły 
niepożądane reakcje polekowe

•6,7% to reakcje ciężkie

 

 

 

 

Niepożądane reakcje 
polekowe

•Reakcje uboczne po lekach

•Przedawkowanie

•Interakcje leków

•Reakcje uboczne po lekach

•Przedawkowanie

•Interakcje leków

•Reakcje immunologiczne i nieimmunologiczne

•Niezwiązane z farmakologicznym działaniem leków 

•Reakcje immunologiczne i nieimmunologiczne

•Niezwiązane z farmakologicznym działaniem leków 

 

 

Pierwsza
 godzina

24-48h

1-2 tyg

1-2 miesiące

Miesiące
- lata

Reakcje skórne-80%

 

 

Układ oddechowy



Astma oskrzelowa



Nieżyt nosa



Zapalenie śródmiąższowe płuc

 

 

Zmiany hematologiczne



Niedokrwistość



Małopłytkowość



Granulocytopenia

 

 

Zmiany narządowe



Uszkodzenie wątroby i nerek



Choroba posurowicza- 
zmiany stawowe



Choroby autoimmunologiczne 
indukowane przez leki- 
toczeń, twardzina

 

 

Zmiany układowe



Anafilaksja



Zespół Stevensa-Johnsona



TEN- toksyczna nekroliza naskórka

 

 

Anafilaksja



Przyczyny:  



Penicyliny



Sulfonamidy



NLPZ



Postępowanie: 



adrenalina, 



leki antyhistaminowe



glikokortykosteroidy

 

 

Toksyczna nekroliza 
naskórka



Antybiotyki: sulfonamidy, 
chloramfenikol, erytromycyna i 
penicyliny



Leki z grupy NLPZ



Fenobarbital, allopurinol

 

 

Rumień wielopostaciowy i 
zespół Stevens-Johnsona



Sulfonamidy, NLPZ, barbiturany, 

leki przeciwgruźlicze, pyrazolony



EM minor do grudki obrzękowe na 

skórze



EM major do 10% ciała ale też na 

błonach śluzowych



SJS- zmiany >10% ciała, błony 

śluzowe, zmiany nadżerkowe, 

swędzące

 

 

Dlaczego wywiad jest tak 
istotny?

W alergii na leki bardzo 
często rozpoznanie 
stawiamy jedynie na 
podstawie wywiadu

Dokładnie zebrany wywiad 
pozwala na znalezienie leków 
alternatywnych

Określenie na podstawie 
wywiadu typu reakcji 
pozwala wybrać 
odpowiednią metodę 
diagnostyczną

 

 

Badania diagnostyczne

Badania diagnostyczne

R. natychmiastowe

R. natychmiastowe

R. opóźnione

R. opóźnione

In vivo

In vivo

In vitro

In vitro

SPT

SPT

IDT

IDT

SPT

SPT

IDT

IDT

IgE swoiste

IgE swoiste

IgE swoiste

IgE swoiste

In vivo

In vivo

In vitro

In vitro

IDT z 

IDT z 

opóźnionym

opóźnionym

Odczytem

Odczytem

Testy płatkowe

Testy płatkowe

IDT z 

IDT z 

opóźnionym

opóźnionym

Odczytem

Odczytem

Testy płatkowe

Testy płatkowe

LTT

LTT

LTT

LTT

PRÓBA PROWOKACYJNA

PRÓBA PROWOKACYJNA

 

 

Postępowanie w alergii 
na leki



Postępowanie w zależności od obrazu 
klinicznego



Wycofanie leku wywołującego reakcję



Jeżeli lek musi być stosowany:



Rozważyć premedykację (nadwrażliwość na lek 
stosowane w znieczulaniu- zwiotczające mięśnie)



Desensytyzacja (NLPZ, insulina, antybiotyki)

 

 

Alergia na penicyliny



Jedna z najczęściej uczulających grup 

leków



Najczęstsze objawy: zmiany pokrzywkowo-

obrzękowe i wysypki plamisto grudkowe



Występuje krzyżowa reaktywność z innymi 

penicylinami oraz cefalosporynami



Można przeprowadzać desensytyzacje

 

 

Nadwrażliwość na NLPZ

Postać pokrzywkowo-obrzękowa

Postać pokrzywkowo-obrzękowa

Postać bronchospastyczna

Postać bronchospastyczna

Najczęściej występuje krzyżowa reaktywność między lekami z grupy NLPZ

Aspiryna

Ibuprofen

Piroksykam

Pyralgina

Ketoprofen

Naproksen

Paracetamol w dawce do 1000mg

Meloksikam

Nimesulid

Celekoksyb

 

 

Nadwrażliwość na NLPZ



Unikanie leków 



Desensytyzacja