ROZWÓJ  JAJA  PŁODOWEGO

- wczesny okres rozwojowy
- okres zarodkowy
- okres rozwoju płodu
- popłód

 

 

Wczesny okres rozwojowy

 

- trwa około 2 tygodni 

od zapłodnienia do ukończenia 

zagnieżdżenia

- obserwuje się w tym czasie 

zapoczątkowanie     i różnicowania             

 na elementy trofoblastu  i embrioblastu

 

 

 

      Okres zarodkowy

 

- zarodek (embrion)

- proces gastrulacji (powstają 3 listki 

zarodkowe)

- następnie kształtuje się układ krwionośny

  (około 5 tygodni)

- gastrulacja (następny etap rozwoju 

zarodka)

- powstają listki zarodkowe 

   

zewnętrzny: 

ektoderma

wewnętrzny:

endoderma

środkowy:  mezoderma

 

 

Rozwój płodu

 

Trwa od 5 tygodnia ciąży do jej zakończenia

Rozwój płodu (fetus) charakteryzuje bardzo 

szybki wzrost

Szybki rozwój płodu dotyczy zarówno jego 

masy, 

jak i długości ciała

 

 

    Masa i długość płodu

-

 masa ciała powiększa się 800-krotnie

- długość ciała zwiększa się 50-krotnie

- masę 1000g  płód osiąga około 30 tygodnia 

ciąży

- masę 3000g  płód osiąga około 36 tygodnia 

ciąży

- masę 3500g  płód osiąga około 40 tygodnia 

ciąży

- średni przyrost masy ciała wynosi 12,5 g 

dziennie

 

 

-

 w 3 m-cu ciąży głowa  stanowi  ½  całej   

długości

- w połowie ciąży (20 tygodni)  stanowi ½ 

długości

- po porodzie płodu donoszonego tylko ¼ 

długości płodu

- u człowieka dorosłego długość głowy wynosi 

1/8

 

  w stosunku  do pozostałej części ciała

- od 8 do 16 tygodnia ciąży następuje 

ostateczny

  

  intensywny rozwój narządów

     

 

 

 

         

Układ krążenia płodowego

 mezodermalny   zawiązek  serca   

różnicuje  się  już 

w okresie powstawania pierwszych 

somitów

 

 

Ostateczny podział 

początkowo pojedynczego worka sercowego 

na prawą i lewą część serca 

pozostaje w związku z podziałem krążenia 

na obieg obwodowy - duży obieg krwi

i krążenie płucne

 

 

D

ochodzi do podziału

wspólnej jamy przedsionkowo-komorowej

Równocześnie dzieli się wspólny pień tętniczy 

na aortę i pień tętnicy płucnej

U 14 mm zarodka ludzkiego

 (około 37 dni od zapłodnienia) 

wzrastająca przegroda międzykomorowa 

nie jest jeszcze całkowicie zamknięta 

i może przez pewien czas utrzymywać się 

otwór międzykomorowy

 

 

Przegroda przedsionkowa

 

nie rozdziela całkowicie przedsionków, 

a przegroda 

międzyprzedsionkowa

 

utrzymuje się aż do końca życia płodowego

Utrzymanie się drożności tych otworów 

w życiu pozapłodowym 

może być przyczyną wady 

serca!!!

 

 

Różnice krążenia płodowego 

w stosunku do krążenia u 

dorosłych 

dotyczą zarówno struktury, jak i 

czynności

 

 

SERCE  PŁODU

jest większe i bardziej kuliste, 

jego masa w stosunku do masy ciała 

jest dwukrotnie większa niż u 

dorosłego

 

 

     W przegrodzie 
międzyprzedsionkowej 
               znajduje się otwór 
owalny

 

 

 

Istnieje przewód tętniczy, 

 który łączy aortę z tętnicą 

płucną.

 Obecność przewodu żylnego        

znajdującego się między żyłą 

pępkową

a żyłą główną dolną

 

 

W systemie krążenia 

płodowego 

znajduje się dodatkowy narząd 

– popłód

 

 

   Krew jest utleniana w łożysku, a nie w 

płucach

   W tętnicach płodu jest niższe 

ciśnienie

     Tętno płodu jest szybsze (140/min)  i 

dwubitne

     Krew płodu ma większą objętość, 

większą zdolność łączenia tlenu 

oraz inny skład elementów  

morfotycznych  

i płynnych

 

 

Krew płodu

 

Płód donoszony ma około 300 ml krwi, 

co stanowi 8-10% masy ciała

 

 

Krwiotworzenie 

w życiu wewnątrzmacicznym występuje 

w pęcherzyku żółtkowym, 

kosmówce, płucach, wątrobie, 

śledzionie, węzłach chłonnych i szpiku 

kostnym

Liczba krwinek czerwonych około 

5 

mln

Stężenie hemoglobiny około 

13g%

Liczba krwinek białych 

15 tys.

 

 

 Płuca płodu

 

  Płuca w czasie życia 

wewnątrzmacicznego 

   nie są w pełni rozwinięte. 

 Są małe, zapadnięte, wysoko uniesione 

 przez przeponę w klatce piersiowej.

 

 

Rozwój tkanki płucnej

 zdolnej do podjęcia samodzielnej  

sprawnej czynności oddechowej 

następuje stopniowo przez całą ciążę

Płuca uzyskują pełną sprawność 

pod koniec życia płodowego, 

a nawet dopiero w 2-3 tygodniu po 

urodzeniu

 

 

 

Układ wewnątrzwydzielniczy płodu

 

Płód jest pod wpływem działania hormonów 

matki i łożyska

Ocena czynności trzustki, przysadki i 

nadnerczy jest trudna                                     

         

Trzustka płodu donoszonego 

wykazuje dużą zawartość insuliny

 

 

Przysadka

 

obserwuje się wydzielanie gonadotropiny 

już u 9-tygodniowych płodów

Nadnercza 

    Kora płodowa wykazuje obecność 

dehydrogenazy, 

co może być wyrazem 

steroidowej czynności hormonalnej 

gruczołów

 

 

 

             

Przewód pokarmowy

 

-  zawiązuje się ektoderma w postaci cewy 

jelitowej

-  w 4. tygodniu życia zarodka pojawia się 

otwór ustny

-  otwór odbytniczy powstaje dopiero w 3 

miesiącu

-  cewa jelitowa stanowi również początek 

rozwoju 

dla trzustki i wątroby

 

 

 Układ trawienny 

Od 28 tygodnia ciąży wykazuje pełny 

zespół enzymów potrzebnych płodowi

 

 

W  II  połowie  ciąży  

stwierdzono u płodów odruch połykania 

i ruchy robaczkowe jelit

Ze stałych elementów płynu owodniowego 

oraz złuszczonych komórek nabłonkowych 

przewodu pokarmowego 

 powstaje smółka,  która  zostaje   wydalona 

 po porodzie

 

 

Układ moczowy

 

Rozwija  się z  neutronów   na   przestrzeni 

od   VI   somitu    szyjnego   do   ostatniego 

lędźwiowego 

w postaci śródnercza, poniżej którego  

różnicuje  się  

nerka   ostateczna.

 

 

Śródnercze

   

zawiera  elementy  podobne do   elementów 

 nerki     ostatecznej,    tj.  kłębuszki  

naczyniowe 

oraz cewki  uchodzące do tkanek śródnercza 

(Wolffa).

Pod koniec ciąży nerka  ostateczna   

zaczyna czynność wydzielniczą, czego 

dowodem   jest obecność   moczu   w   

pęcherzu    moczowym płodu 

 

 

Popłód

 

   Składa się z 3 zasadniczych 

elementów

- łożyska  (placenta)

- błon płodowych (membranae fetalis)

- pępowiny   (funiculus   umbilicalis)

 

  

 

 

 

   

Łożysko (placenta)

 

-   w 41,2 dniowej  blastocyście  

obserwuje  się

    zróżnicowanie    komórek    trofoblastu  

 

od elementów   embrioblastu   do   

trofoblastu

-   w tym czasie trofoblast występuje w 

formie litej  

a   dalsze   zróżnicowanie   polega   na

   powstawaniu  kosmków

 

 

 

 

Kosmki pierwotne 

zbudowane z  samego  trofoblastu

  

Kosmki drugorzędowe 

      

mają podścielisko  łącznotkankowe 

i dwuwarstwowy  nabłonek 

trofoblastyczny

  

Kosmki trzeciorzędowe

 

 w podścielisku  łącznotkankowym 

występują 

naczynia  krwionośne, a nabłonek 

trofoblastu

     składa się z dwóch regularnych 

warstw

 

 

 

Faza kosmówki 

 

Trwa od chwili powstania kosmków 

do pełnego wykształcenia się łożyska 

i błon płodowych pozałożyskowych, 

     a więc od  około 3 do 16-18 tygodnia 

ciąży

 

 

   We wczesnym okresie 

kosmki pokrywają całe jajo płodowe 

i wtedy cała ta warstwa  jest nazywana  

kosmówką krzewiastą i kosmatą

   Zasadniczą cechą kosmówki 

   jest obecność w niej elementów 

płodowych 

a brak matczynych

 

 

Łożysko

 

Kształtuje   swoją   formę  od  16-18  tygodnia 

aż  do 38 tygodnia  ciąży (okres przeobrażania)

Należy  do  typu  krwiokosmkowego  tzn.   że  

krew matek  bezpośrednio opływa  pokrywę   

nabłonkową kosmków

Spoistość łożyska jest ciastowata

Ma kształt dysku o wym. 20x18x2,5 cm

Średnia masa bez błon i pępowiny wynosi 

450g, 

a cały popłód o 100 g więcej

 

 

Budowa makroskopowa

 

 Powierzchnia  płodowa 

 - od strony płynu owodniowego

  Powierzchnia  matczyna 

     - przylega bezpośrednio do ściany 

macicy

 
 

 

 

 

              

Powierzchnia płodowa 

            Pokryta jest lśniącą owodnią, 

      od przyczepu pępowiny rozchodzą się  
promieniście
                            naczynia krwionośne;
           często na niej jest widoczny osad 
włóknika

 

 

 

Powierzchnia matczyna

charakteryzuje ją obecność różnej 

wielkości zrazów (15-20) podzielonych 

różnej głębokości bruzdami

 

 

      

Budowa mikroskopowa

 

       płyta kosmkowa  

           znajduje się na powierzchni 
płodowej

     płyta podstawowa

       znajduje się przy powierzchni 
matczynej
            pomiędzy nimi znajdują się 
kosmki

 

 

   

    

Kosmki końcowe 

    -  

stanowią elementarne składniki 

strukturalne 
          i funkcjonalne łożyska                  
     -   pokrywający je trofoblast stanowi   
bezpośrednią
         powierzchnię wymiany pomiędzy 
matką i płodem

 

 

Błonki naczyniowo-nabłonkowe

 są strukturami kosmków końcowych 

i stanowią największą przegrodę 

   pomiędzy krwią płodowa i krwią 

matczyną

 

 

         

Pączki zespólniowe

               

skupienie jąder zespólni, 

występujące 
                                  w około 30% kosmków
           

         Złogi mas 

włóknikowych 

              

(fibrynoid)  

              znajdujące się w płycie kosmkowej  i  
podstawowej 
     oraz w przestrzeni międzykosmkowej  i w 
samych kosmkach

 

 

Złogi soli wapnia 

obserwowane zarówno w obrazie 

makroskopowym, jak i 

mikroskopowym, 

 są  głównie w łożyskach ciąż 

donoszonych

 

 

 

 
               

Błony płodowe 

pozałożyskowe
   

składają się z 3 warstw  ściśle ze sobą 

zespolonych
 
 

  -   owodnia (amnion)

   

  -   kosmówka (chorion)

      

  -   doczesna (decidua)

 

 

 

 

Owodnia 

wyściela worek owodniowy 

 jest  pochodzenia płodowego, 

zbudowana jest z nabłonka i tkanki 

łącznej

 

 

    

Kosmówka 

    

znajduje się między owodnią a 

doczesną, 
         składa się z kilku warstw komórek 
trofoblastu  - 
    

             jest pochodzenia płodowego

 

 

 

 

Doczesna

 styka się ze ścianą macicy, 

jest pochodzenia matczynego

 

 

 

 

         

Sznur pępowinowy

- 

łączy płód z łożyskiem

- długość 

od 30 do 100 cm, 

- grubość

1-1,5 cm

Składa się z:

-  tkanki dojrzałej (galarety 

Whartona) 

-  trzech naczyń: dwie tętnice, jedna 

żyła

 

 

 

     

Czynność popłodu 

   

Krążenie krwi w łożysku 

Krążenie płodowe
 - z

aczyna się wpłynięciem krwi  nieutlenowanej do 

płodu przez
   dwie  tętnice  znajdujące  się   w  pępowinie

 - następnie  krew   płynie  przez  naczynia  płyty   
kosmkowej,  pnie 
    kosmkowe i kosmki końcowe

 - krew utlenowana i zaopatrzona  w  substancje 
potrzebne dla płodu
   wraca  przez  jedna  żyłę pępowinową

 

 

 

Krążenie matczyne

 
     

- zaczyna    się   wpłynięciem  krwi   

utlenowanej 
       z tętnic  macicznych  poprzez płytę 
podstawową
       łożyska    do    przestrzeni     
międzykosmkowej

    - po  przejściu  między kosmkami i oddania 
tlenu
      oraz    pobrania    CO

2  

 i     innych   

metabolitów 
      krew przechodzi z powrotem do ustroju 
ciężarnej

 

 

 

     

Transport w łożysku

  kosmki łożyskowe 

dostarczają pewnych substancji 

   od matki do płodu i od płodu do 
matki

 

 

     

Transport bierny

     

odbywa się zgodnie z różnicą stężeń 

fizycznych
          od wyższego do niższego (zjawisko 
dyfuzji)

       W ten sposób przez łożysko ludzkie 
przechodzą:
   

-   gazy oddechowe,
-   mocznik
-   woda

 

 

  

Transport czynny

   

aktywny udział  samych komórek 

w przenoszeniu substancji

 

-  ze środowiska o niższym stężeniu 

              do środowiska o stężeniu 
wyższym

-  wymaga to energii samej komórki 

              bądź tzw. bariery łożyskowej

 

 

     Wymiana substancji w 
łożysku

 

Wymiana gazowa
-

  wymiana O

2

 i CO

2

 – najważniejsza czynność 

łożyska
-  odbywa się na zasadzie dyfuzji pomiędzy krwią
   matczyną i płodową
-  przenikanie CO

2

 od płodu do matki jest ściśle

   związane z wymiana tlenu w odwrotnym 
kierunku
-  nadmiar CO

2

 w naczyniach krwionośnych płodu,

   grożący zakwaszeniem, przedostaje się do
   przestrzeni międzykosmkowej

 

 

 

             

Transport wody

          

dokonuje się na zasadzie różnicy 

ciśnień
                    (osmotycznego i 
hydrostatycznego) 
                  między przestrzeniami płodu i 
matki 
                            oraz płynu owodniowego. 

                Szybkość wymiany wody 

                           pomiędzy matką i płodem 
                             ocenia się na 1600 ml/h
 

 

 

 

    

Transport węglowodanów

 
    są głównym źródłem energetycznym 
dla płodu
          szybko i  łatwo przechodzą od 
ciężarnej
        stężenie glukozy we krwi płodu jest 
niższe 
       o około 10-20% od stężenia  we krwi 
matki

 

 

 
  

Transport białek i 

aminokwasów

- jest zróżnicowany i w zasadzie zależy od 
aktywności
  trofoblastu  a   nie   od  wielkości  cząsteczki   
białka
  przechodzenie     białka     ma       duże        
znaczenie
  immunologiczne,   ale  nie    odgrywa  większej  
 roli
  odżywczej

- płód  produkuje  sam  własne  białka

- białka   i    aminokwasy    przechodzą   na    
zasadzie
  czynnego transportu

 

 

Transport  lipidów

 
-  zarówno  w    trofoblaście   pokrywającym   
kosmki 
   jak i w nabłonku  owodni  występuje  dużo  
różnych    
   substancji  lipidowych

-  kwasy tłuszczowe przechodzą od ciężarnej do 
płodu

-  większość tłuszczów jest hydrolizowana w 
nabłonku
   trofoblastu

 

 

Transport soli mineralnych 

i elektrolitów

 

 przenikają szybko i łatwo od matki do 

płodu

  odbywa się to na zasadzie dyfuzji 

przez łożysko i błony płodowe

 

 

  Przechodzenie witamin

 
- witamina „C” bez trudności może 
przenikać
  od matki do płodu
- w transporcie ważnych substancji od 
matki
  do  płodu  uwzględnia  się  transport  
leków,
  żelaza, bilirubiny i hormonów

 

 

 

 

Czynność hormonalna łożyska

łożysko 

jest aktywnym gruczołem 

wydzielania wewnętrznego

 

 

   

Czynność enzymatyczna 

łożyska

  W łożysku wykryto bardzo wiele 
enzymów:

       -     dehydrogenazy steroidowe

-      enzymy oddechowe
-      fosfatazy
-      oksytocynazę
-      histaminazę

 

 

 

Płyn owodniowy (liquor 

amnialis)
 

    Płyn owodniowy 

  

jego głównym źródłem wytwarzania jest  

owodnia

↓

   Wody płodowe

  

Stanowi  środowisko dla rozwijającego się 

płodu

 

 

 

    

Wchłanianie

-  

dojrzały płód wchłania w ciągu godziny około 

20 cm
    płynu i taką samą ilość wydala do worka  
    owodniowego
-  resorpcja płynu dokonuje się w przewodzie 
    pokarmowym, płucach i przez skórę
-  płód do worka owodniowego wydala mocz a 
dalsza
   wymiana następuje przez płuca, skórę i 
pępowinę

 

 

 

Ilość płynu

 

- zwiększa się progresywnie do 38 tygodnia 
ciąży,
  potem zmniejsza się jego ilość o około 140 ml 
  na tydzień

- średnia ilość płynu wynosi 1000-1200 ml

- ocena składników płynu owodniowego oraz 
jego
  stanu fizykochemicznego jest przydatna w 
ocenie
  stanu płodu