Stopa cukrzycowa

 

 

Leczenie zespołu stopy 
cukrzycowej 

Cukrzyca źle leczona lub nie rozpoznana powoduje 

rozwój niekorzystnych zmian w ścianach średnich 

i dużych tętnic. Skutkiem tych zmian są 

uszkodzenia tętnic i tętniczek prowadzące do 

naczyniowych powikłań cukrzycy. Z ich powodu 

diabetycy częściej niż osoby zdrowe zapadają na 

choroby układu krążenia i naczyń krwionośnych. 

Do najistotniejszych należy zaliczyć: chorobę 

wieńcową i zagrożenie zawałem i udarem mózgu, 

neuropatię, nefropatię, retinopatię oraz 

niedokrwienie kończyn dolnych - tzw. stopę 

cukrzycową. Zespół stopy cukrzycowej jest 

szczególnym zagrożeniem dla zdrowia, gdyż grozi 

choremu amputacją stopy i kalectwem. 

 

 

Zespół chorobowy, zwany stopą cukrzycową, jest 

wywołany tzw. późnymi powikłaniami naczyniowymi, 

głównie miażdżycą dużych tętnic nóg. 

Choroba cechuje się: niedostatecznym
ukrwieniem stóp, ich deformacją,
zmniejszonym odczuwaniem bólu oraz
gorszym gojeniem się ran. W
krańcowych przypadkach może dojść
do nie gojących się owrzodzeń i
amputacji stopy. Choroba ta dotyczy w
większym stopniu osób z cukrzycą
typu 2, nie wymagającą wstrzyknięć insuliny. 

 

 

Przyczyną objawów zespołu stopy cukrzycowej 
jest zahamowanie dopływu krwi do stóp, co 
powoduje niedotlenienie i brak niezbędnych 
składników dla odżywiania tkankowego

 

Jeśli towarzyszy temu uszkodzenie nerwów w 

kończynie dolnej, spowodowane wcześniejszą 

neuropatią cukrzycową – tj. uszkodzeniem 

nerwów obwodowych w przebiegu długo 

trwającej cukrzycy - to dochodzi do szeregu 

wtórnych zmian w kończynach dolnych, takich 

jak: zaniki mięśniowe, zaburzenia w 

ukształtowaniu stopy (szczególnie jej 

sklepienia), ograniczenie ruchomości stawów, 

nieprawidłowy rozkład ciśnienia na stopę. 

Zmienione są także funkcje fizjologiczne stopy, 

takie jak wydzielanie potu, odżywianie struktur 

stopy, prawidłowy metabolizm tkanek. 

 

 

Powyższe objawy prowadzą do częstych 
drobnych ran i infekcji 

stóp. 

Gorsze ukrwienie powoduje tworzenie się 

modzeli (odcisków), deformację i owrzodzenia. 

Dodatkowym zagrożeniem jest grzybica. 

Współtowarzysząca zespołowi stopy 

cukrzycowej neuropatia powoduje, że rany i 

owrzodzenia goją się znacznie gorzej niż u 

zdrowych. Nieodpowiednio leczone 

długotrwałe owrzodzenia i trudno gojące się 

rany mogą u osób, u których występuje już 

zmniejszone odczuwanie bólu prowadzić do 

amputacji kończyny. 

 

 

Owrzodzenia stopy w cukrzycy są 

niestety stosunkowo częste.

 

Z danych amerykańskich wynika np. że
wynoszą one u wszystkich chorych na
cukrzycę od 4- do 10%. Tzw. nietraumatyczne
amputacje kończyn ( tzn. nie wywołane
urazem) są u pacjentów z cukrzycą w 85%
poprzedzone owrzodzeniami stóp. Według
dokumentacji szpitalnej USA – rocznie
dokonuje się u pacjentów z cukrzycą około 54
000 amputacji - połowa poniżej kostki, połowa
powyżej. Stanowi to połowę ogółu tych zabiegów,
spowodowanych chorobami kończyn. 

 

 

Późne powikłania naczyniowe są nie tylko przyczyną 

inwalidztwa.

 

Skracają także życie chorych na
cukrzycę. Dlatego ważne są wysiłki,
aby ich uniknąć lub zmniejszyć ryzyko
rozwoju choroby. Współczesne
osiągnięcia medycyny wykazują, że
dzięki lepszemu leczeniu cukrzycy i
zapobieganiu miażdżycy tętnic
zmniejsza się występowanie zespołu
stopy cukrzycowej. 

 

 

Podstawowym sposobem zapobiegania powikłaniom 

zespołu stopy cukrzycowej jest eliminacja lub 

ograniczenie przyczyn choroby. 

Niewątpliwie najważniejszą przyczyną
zespołu stopy cukrzycowej jest upośledzenie
przemiany (spalania) cukru, co objawia się
m.in. przecukrzeniem krwi (hiperglikemią).
Jednak czynnikiem najgorzej rokującym jest
spowodowana cukrzycą neuropatia oraz
niedokrwienie i zakażenie, które wywołują
groźne dla zdrowia owrzodzenia. Ponadto
powstaniu tego zespołu sprzyjaja nadciśnienie
tętnicze i nadmiar cholesterolu i trójglicerydów
(tłuszczów) we krwi - czynniki miażdżycy tętnic. 

 

 

Po pierwsze, konieczne jest więc takie leczenie 
cukrzycy, aby wartości glukozy we krwi były 
zbliżone do normy.

Poziom glukozy powinien wynosić: na czczo 80–120 mg%, 

w 1 godzinę po jedzeniu poniżej 160 mg% , przed snem 

100–140 mg%.

Stężenie glikowanej hemoglobiny Hb A1c (wskaźnik 

długoterminowego wyrównania cukrzycy) powinno być 

niższe niż 6%. Każde leczenie, które umożliwia 

uzyskanie takich wartości, można uznać za dobre. 

Oznacza to konieczności regularnego zażywania 

przepisanych przez lekarza leków - szczególnie w 

cukrzycy typu II, gdzie dolegliwości są minimalne, a 

codzienna kontrola glikemii nie jest konieczna i łatwo o 

lekach zapomnieć. Warto przy tym zwrócić uwagę na 

nowoczesne pochodne sulfonylomocznika (np. 

glimepiryd), które są bezpieczniejsze od starszych leków 

i wystarczy je podawać tylko raz dziennie. 

 

 

Po drugie, chorzy na cukrzycę muszą często 
kontrolować ciśnienie tętnicze i od razu 
rozpocząć leczenie, gdy będzie za wysokie. 

Nadciśnienie tętnicze jest bowiem czynnikiem, który 

przyczynia się do rozwoju zmian chorobowych zarówno 

małych, jak i dużych naczyń tętniczych.. Osoby młode z 

cukrzycą powinny mieć ciśnienie krwi poniżej 120/80 

mm Hg, starsze – poniżej 130/85 mm Hg, po 60. roku 

życia – poniżej 140/90 mm Hg. /1/Leczenie nadciśnienia 

tętniczego u osób z cukrzycą można uznać za skuteczne 

tylko wtedy, gdy ciśnienie osiągnie podane powyżej 

wartości. Normalizacja ciśnienia tętniczego bardzo 

wyraźnie zmniejsza ryzyko rozwoju powikłań, a u osób z 

istniejącymi już powikłaniami spowolnia ich postęp. 

 

 

U osób z cukrzycą typu 2 ryzyko powikłań 
naczyniowych zwiększa wzrost stężenia 
cholesterolu i trójglicerydów we krwi.

 

Aby zapobiec wczesnemu rozwojowi miażdżycy tętnic, 

konieczne jest utrzymanie cholesterolu i trójglicerydów 

na prawidłowym poziomie: cholesterol całkowity poniżej 

200 mg%, trójglicerydy poniżej 170 mg%.Na poziom 

niebezpiecznych dla tętnic związków tłuszczowych we 

krwi wpływa nie tylko poziom glukozy we krwi, ale także 

ilość i jakość spożywanych tłuszczów. Najbardziej 

niekorzystne są tzw. tłuszcze “twarde” (smalec, słonina, 

masło, itp. - czyli nie płynne, np. oleje), których chorzy 

na cukrzycę powinni unikać. 

 

 

W zapobieganiu powikłaniom cukrzycy 

istotne znaczenie ma również stosowanie 

odpowiedniej diety i zdrowego stylu życia. 

Ważne jest odpowiednie żywienie,
które powinno preferować pokarmy
obfite w witaminy ( A, zwłaszcza w
postaci beta karotenu, C, E itp.) i
antyoksydanty, chroniące tętnice
przed uszkodzeniem i miażdżycą. A
ponadto podejmowanie aktywności
fizycznej (spacery, sport) oraz
unikanie nadwagi, nadużywania alkoholu i
palenia tytoniu. 

 

 

Zapobieganie owrzodzeniom stóp 

W zespole stopy cukrzycowej
szczególnie ważne jest
niedopuszczenie do zmian
chorobowych w obrębie kończyn
dolnych. Zmiany takie, jak: deformacje,
drobne rany, owrzodzenia są powodem, że
stopy osoby chorej na cukrzycę są narażone
na niebezpieczeństwo groźnych powikłań - 

do

amputacji włącznie. 

 

 

Jakie są przyczyny 
pojawiania się owrzodzeń 
stóp?

 

Przyczynami owrzodzeń stopy są:
neuropatia czuciowa,
spowodowana uszkodzeniem
nerwów obwodowych oraz
niedokrwienie tkanek stóp i
zakażenie ich drobnoustrojami
chorobotwórczymi. 

 

 

Co to jest neuropatia 
czuciowa? 

Neuropatia cukrzycowa jest uszkodzeniem
nerwów występującym zwłaszcza u osób z
cukrzycą typu 1, chociaż dotyka również
chorujących na cukrzycę typu 2. Termin
polineuropatia cukrzycowa oznacza zespół
dolegliwości i objawów wynikających z
uszkodzenia nerwów obwodowych w
przebiegu długotrwałej cukrzycy. Jest to
najczęstsza postać neuropatii cukrzycowej. 

 

 

Jakie są objawy 
neuropatii czuciowej? 

Objawy pojawiają się zwykle po kilku lub
kilkunastu latach trwania choroby. Występują
niepostrzeżenie lub nagle – szczególnie w
okresach złego wyrównania cukrzycy.
Przeważają tzw. objawy czuciowe, które
początkowo dotyczą palców stóp, a
następnie stopniowo szerzą się na całą stopę i
podudzie. Zmniejszenie lub zniesienie czucia
bólu i temperatury, drętwienie, pieczenie i palenie
skóry stóp to charakterystyczne objawy dla
obwodowej polineuropatii cukrzycowej. 

 

 

Jak ta choroba wpływa na 
powstawanie owrzodzeń? 

rozwija, ponieważ pacjenci nie czują bólu,
który ostrzegałby ich o urazie stopy. Na
skutek tego punktowe zranienia mogą
pozostać niezauważone. Ponadto źle
dopasowane buty mogą być noszone aż do
pojawienia się martwicy z ucisku. W sumie
ryzyko ucisku i rany penetrującej w głąb
stopy jest znacznie mniejsze u pacjentów, u
których czucie skórne jest zachowane. 

 

 

Gdzie najczęściej 
powstają owrzodzenia? 

Owrzodzenia neuropatyczne
powstają najczęściej nad
wzniesieniami kostnymi, np. nad
kośćmi śródstopia. Ucisk ze strony
ciasnego obuwia doprowadza do
tworzenia się tzw. modzeli, które mogą
się oddzielić od naskórka i stworzyć
owrzodzenie. 

 

 

Jak przerwać rosnące 
zagrożenie neuropatią i jej 
skutkami?

 

Ważnym krokiem powinno być
usunięcie pierwotnych przyczyn
zespołu stopy cukrzycowej, a
zwłaszcza nadmiaru cukru we krwi,
czyli hiperglikemii (wynikłej z ukrytej
cukrzycy lub cukrzycy źle leczonej) ,
nadciśnienia tętniczego oraz
ewentualnego nadmiaru cholesterolu i
trójglicerydów (tłuszczów) we krwi. 

 

 

Jakie zabiegi pozwalają uniknąć 
owrzodzeń i zakażenia? 

Wszystkie zabiegi trzeba oceniać pod kątem 

niebezpieczeństwa zakażenia i oczyszczać 

dokładnie z tkanek martwiczych. Nie należy 

dopuszczać do wysychania skóry, stosując 

specjalne kremy nawilżające. Ważne jest, aby 

paznokcie były zawsze tak długie jak palce. 

Należy badać radiologicznie stopy w 

poszukiwaniu ciała obcego, gazu w tkankach 

miękkich i zmian kostnych. Pomocne jest 

odpowiednie mycie, pielęgnacja skóry i 

paznokci. 

 

 

Zasady profilaktyki 
owrzodzeń

•

unikać temperatur skrajnych

•

nie chodzić boso

•

nie używać ostrych przyborów do 
pedicure

•

nie używać drażniących kremów ani 
środków usuwających nagniotki

•

bardzo ważna jest częsta samokontrola 
stóp

 

 

Stopnie uszkodzeń stóp w przebiegu cukrzycy i 
sposób postępowania kalceotycznego.

Stopień 0: brak uszkodzeń skóry z obecnością ogniskowych 

zmian troficznych - rogowacenie. Obecność mnogich 
zniekształceń stopy (palce młoteczkowate, paluchy koślawe, 
obniżenie głów kości śródstopia z bolesnymi modzelami 
głównie pod I i V kością śródstopia, neuropatyczność stawów z 
występami i wyniosłościami w okolicach przystawowych, które 
napinają i niszczą skórę. Częste występowanie niedoczulicy 
lub przeczulicy skóry. 

Postępowanie: Buty spełniające wymagania obuwia dla stopy 
cukrzycowej uzupełnione indywidualnie dostosowaną wkładką 
lub/i pelotami, ochraniaczami lub/i zastosowaniem skarpet 
silikonowych/żelowych! 

 

 

Stopień 1: obecność ograniczonych głębokością tylko do skóry 

przewlekłych owrzodzeń. 

Postepowanie: Buty spełniające wymagania obuwia dla stopy cukrzycowej 

uzupełnione indywidualnie dostosowaną wkładką lub/i pelotami 
odciążającymi istniejące owrzodzenia lub miejsca dla nich 
predysponowane - wkładka szczególnie miękka, obuwie szczególnie 
dostosowane. 

Stopień 2: obecność głębokich - obejmujących ścięgna, więzadła, 
kości i stawy owrzodzeń. 

Postępowanie: Buty spełniające wymagania obuwia dla stopy cukrzycowej 

(ponadrozmiarowe), uzupełnione indywidyalnie wykonaną wkładką 
typu ortezowego (DAFO) obejmującą swym działaniem powiększony 
obszar odcinka obwodowego kończyny (poza miejsca zmienione 
chorobowo) z zastosowaniem materiałów wewnętrznie wyścielających 
typu opatrunkowego. Przewidywać należy, konieczny w tym stopniu 
zabieg operacyjny. Po operacji zalecane jest obuwie indywidualne. 

 

 

Stopień 3: obecność głębokich owrzodzeń, powikłanych zapaleniem kości 

lub ropniami. 
Postępowanie: obuwie trójpłatowe lub obuwie typu szpitalnego 
(domowe) konstrukcji
odciążającej obszary owrzodzeń. Zagrożenie amputacją stopy (głównie 
częściową). Po amputacji częściowej zalecane jest obuwie 
indywidualne. 

Stopień 4: obecność ograniczonej zgorzeli w obrębie przodostopia. W 
wypadku zgorzeli 
suchej - przewidywana amputacja głównie częściowa, w przypadku 
zgorzeli 
wilgotnej - amputacja rozległa). 
Postępowanie: jak w stopniu 3. 

Stopień 5: obecność zgorzeli rozległej lub obejmującej obszar całej 
stopy. 
Postępowanie: jak w stopniu 3. 
Pamiętać należy, że obok merytorycznego leczenia choroby 
podstawowej - postępowanie kalceotyczne, należące do postępowania 
ortotyczno - protetycznego ma istotne znaczenie w procesie leczenia 
tej skomplikowanej jednostki chorobowej - najczęściej jest ono 
nieodzowne.