Metodologia badań 

Metodologia badań 

psychologicznych

psychologicznych

wyk

wyk

ład 3

ład 3

 

 

10 marca 2003

10 marca 2003

Prof.  Jerzy Karylowski

Prof.  Jerzy Karylowski

 

 

Przykłady regresji do średniej w 

Przykłady regresji do średniej w 

badaniach empirycznych

badaniach empirycznych



Zależność pozorna:

Zależność pozorna:

 Wpływ uczestnictwa w 

 Wpływ uczestnictwa w 

grupach dla rodziców na nasilenie 

grupach dla rodziców na nasilenie 

problemów wychowawczych 

problemów wychowawczych 

(Journal of Community Psychology, 1976, 4, 

(Journal of Community Psychology, 1976, 4, 

157-163) 

157-163) 



Pozorna niezależność:

Pozorna niezależność:

 Wpływ uczestnictwa 

 Wpływ uczestnictwa 

w programie Head Start na inteligencję i 

w programie Head Start na inteligencję i 

na poziom osiągnięć szkolnych 

na poziom osiągnięć szkolnych 

(Britanica Review of Americanl 

(Britanica Review of Americanl 

Education, 1969)

Education, 1969)



Przeciwstawne efekty dla osób powyżej i 

Przeciwstawne efekty dla osób powyżej i 

poniżej mediany:

poniżej mediany:

 Wpływ treningu 

 Wpływ treningu 

wojskowego i wyjściowego poziomu 

wojskowego i wyjściowego poziomu 

autorytaryzmu na nasilenie autorytaryzmu 

autorytaryzmu na nasilenie autorytaryzmu 

u studentów szkoły oficerskiej 

u studentów szkoły oficerskiej 

(praca doktorska, Univ of 

(praca doktorska, Univ of 

Tennessee, 1973)

Tennessee, 1973)

 

 

Paradoksalny charakter 

Paradoksalny charakter 

zjawiska regresji jako źródła 

zjawiska regresji jako źródła 

artefaktów w badaniach 

artefaktów w badaniach 

empirycznych

empirycznych



Jest skutkiem błędu losowego ale 

Jest skutkiem błędu losowego ale 

prowadzi do błędu systematycznego

prowadzi do błędu systematycznego



Normalne środki ochrony przed 

Normalne środki ochrony przed 

skutkami błędu losowego 

skutkami błędu losowego 

(zwiększenie liczebności próby, 

(zwiększenie liczebności próby, 

użycie testów istotności) są 

użycie testów istotności) są 

nieskuteczne

nieskuteczne

 

 

Psychologia jako nauka 

Psychologia jako nauka 

empiryczna

empiryczna



Systematyczne gromadzenie danych w 

Systematyczne gromadzenie danych w 

kontrolowanych warunkach

kontrolowanych warunkach



Definiowanie pojeć (definicje operacyjne) 

Definiowanie pojeć (definicje operacyjne) 



Weryfikowalne hipotezy

Weryfikowalne hipotezy



Rzetelne i trafne narzedzia pomiaru

Rzetelne i trafne narzedzia pomiaru



U

U

ż

ż

ycie 

ycie 

testów statystycznych jako 

testów statystycznych jako 

podstawa opisu wyników

podstawa opisu wyników



-statystyka opisowa

-statystyka opisowa



-statystyka indukcyjna 

-statystyka indukcyjna 



Sceptycyzm

Sceptycyzm

 

 

Hipoteza badawcza

Hipoteza badawcza



Frustracja wywołuje agresję

Frustracja wywołuje agresję

 

 

Badanie empiryczne #1

Badanie empiryczne #1



Frustracja: dwie grupy, obu 

Frustracja: dwie grupy, obu 

obiecujemy śniadanie, jedna grupa 

obiecujemy śniadanie, jedna grupa 

dostaje, druga nie

dostaje, druga nie



Agresja: wyniki w kwestionariuszu 

Agresja: wyniki w kwestionariuszu 

agresji

agresji

 

 

Badanie empiryczne #1

Badanie empiryczne #1

Zmienna

Zmienna

Niezależna

Niezależna

Zmienna

Zmienna

Zależna

Zależna

Poziom 

Poziom 

Teoretyczn

Teoretyczn

y 

y 

Pojecia 

Pojecia 

teoretyczne

teoretyczne

(konstrukty)

(konstrukty)

Frustracja

Frustracja

Agresja

Agresja

Poziom

Poziom

Empiryczn

Empiryczn

y

y

Wskażniki 

Wskażniki 

empiryczne 

empiryczne 

(definicje 

(definicje 

operacyjne)

operacyjne)

Niemożność 

Niemożność 

zjedzenia 

zjedzenia 

śniadania w 

śniadania w 

tej 

tej 

sytuacji.....

sytuacji.....

Wyniki w tym 

Wyniki w tym 

kwestionariusz

kwestionariusz

u agresji.....

u agresji.....

 

 

Przykładowe wyniki (średnie 

Przykładowe wyniki (średnie 

wskaźniki agresji)

wskaźniki agresji)



G1 (Frustr): 7,01; G2 (Kontrolna): 

G1 (Frustr): 7,01; G2 (Kontrolna): 

6,09

6,09



G1 (Frustr): 8, 55; G2 (Kontrolna): 

G1 (Frustr): 8, 55; G2 (Kontrolna): 

5,51

5,51

 

 

Czy różnica jest istotne statystycznie?

Czy różnica jest istotne statystycznie?

Prawdopodobieństwo, że różnica wystąpiła przez przypadek

Prawdopodobieństwo, że różnica wystąpiła przez przypadek



Wielkość różnicy

Wielkość różnicy



Wielkość próby

Wielkość próby



Zróżnicowanie wewnątrz grup

Zróżnicowanie wewnątrz grup

 

 

Trafność wewnętrzna

Trafność wewnętrzna



W jakim stopniu zebrane dane pozwalają 

W jakim stopniu zebrane dane pozwalają 

na wyeliminowanie możliwości, że to nie 

na wyeliminowanie możliwości, że to nie 

zmienna niezależna ale inne czynniki 

zmienna niezależna ale inne czynniki 

odpowiedzialne są za poziom zmiennej 

odpowiedzialne są za poziom zmiennej 

zależnej?

zależnej?



Trafność wewnętrzna może mnieć 

Trafność wewnętrzna może mnieć 

mniejsze znaczenie jeśli naszym celem 

mniejsze znaczenie jeśli naszym celem 

jest jedynie przewidywanie (a nie 

jest jedynie przewidywanie (a nie 

rozumienie)!

rozumienie)!

 

 

Trafność wewnętrzna a 

Trafność wewnętrzna a 

pokrywanie się zmiennych

pokrywanie się zmiennych



Trafność wewnętrzna jest wysoka gdy 

Trafność wewnętrzna jest wysoka gdy 

wyniki są istotne statystycznie a 

wyniki są istotne statystycznie a 

zmienna niezależna nie pokrywa się 

zmienna niezależna nie pokrywa się 

(nie jest w systematyczny sposób 

(nie jest w systematyczny sposób 

związana) z innymi czynnikami 

związana) z innymi czynnikami 

mogącymi wpływać na zmienną 

mogącymi wpływać na zmienną 

zależną

zależną

 

 

Trafność konstruktów

Trafność konstruktów



W jakim stopniu użyte wskaźniki 

W jakim stopniu użyte wskaźniki 

empiryczne (definicje operacyjne) 

empiryczne (definicje operacyjne) 

uznać można za dobre 

uznać można za dobre 

egzemplifikacje pojęć teoretycznych 

egzemplifikacje pojęć teoretycznych 

(konstruktów).

(konstruktów).

 

 

Trafność zewnętrzna

Trafność zewnętrzna



W jakim stopniu stwierdzone wyniki 

W jakim stopniu stwierdzone wyniki 

można uogólnić na inne zbiorowości 

można uogólnić na inne zbiorowości 

osób? 

osób? 

 

 

Badanie #1 to eksperyment

Badanie #1 to eksperyment



Dobór losowy i manipulacja 

Dobór losowy i manipulacja 

eksperymentalna: Zmienna 

eksperymentalna: Zmienna 

niezależna manipulowana na 

niezależna manipulowana na 

podstawie losowania

podstawie losowania



Zmienna zależna mierzona

Zmienna zależna mierzona



Wysoka trafność wewnętrzna

Wysoka trafność wewnętrzna



Niska trafność konstruktów

Niska trafność konstruktów



Niska trafność zewnętrzna

Niska trafność zewnętrzna