Wykład 9 – pedagogika behawiorystyczna 

(ukryta) H. Muszyńskiego

H. Muszyński, ur. 6.06. 1931 w Rogowie, pow. Żnin, pedagog i 

psycholog społeczny, prof. UAM w Poznaniu, od 1974 

redaktor „Życia Szkoły”.

     
Ważniejsze prace:
1.  Wychowanie moralne w zespole - 1964,
2.  Teoretyczne problemy wychowania moralnego - 1965,
3.  Podstawy wychowania społeczno-moralnego - 1967, 

(rozdzielenie nauczania od wychowania)

4.  Wstęp do metodologii pedagogiki - 1971, 
5.

Ideał i cele wychowania - 1972, 

•

System wychowawczy H. Muszyńskiego wprowadzano w 
latach 1972-74 do szkół. 

 

 

Podstawy rekonstrukcji: teoria kultury: „obraz” koncepcji i 

„metoda” 

 
Definicja pedagogiki- „nauka badająca, w jaki sposób 

realizować  

określone, z góry założone i pożądane 

stany rzeczy”, stąd 

konieczność wg H. Muszyńskiego 

tzw. teleologii wychowania,  czyli „wyodrębniony dział 
refleksji dotyczącej wyprowadzania, 

uzasadniania oraz 

określania celów wychowania” - wchodzi w 

skład 

filozofii wychowania. 

Dwie drogi stanowienia celów wychowania:

•  logiczno-językowa, przez wyodrębnione rodzaje sądów;

a)  sądy orzekające, mówią o tym co jest i jaki to coś jest pod 

względem  własności naszych zmysłów, np. ta książka jest 
koloru czarnego.

b)  sądy wartościujące, wyrażają nasz określony stosunek do 

tego co jest 

lub może być, np. bardzo dobra książka - 

tzw. wartościowanie.

c)  sądy prognostyczne, odnoszące się do przyszłości - 

zbudowane na   sądach orzekających  (przykład: dzień-
noc), mające 

charakter sądów probabilistycznych.

d) sądy postulatywne, jako odmiana sądów wartościujących, 

tzw. 

„odnoszenie do tego, czego jeszcze nie ma, a co 

być powinno 

ze względu na nasze oceny” - cel 

wychowania

 

 

•  droga aksjologiczna - aksjologia filozofii 

marksistowskiej (?)

a) najwyższą wartością jest człowiek,

b) jedynym światem człowieka jest materialny, historycznie 

ukształtowany świat ludzi, 

c) najwyższym  dobrem w ziemskiej egzystencji człowieka jest 

jego 

szczęście i rozwój, 

d) liczy się dobro każdego człowieka, a więc powszechne 

szczęście rozwój ludzi, 

e) szczęście i rozwój ludzi zależą przede wszystkim od całości 

warunków życia społecznego,

f) warunki społeczne umożliwiające osiągnięcie tych wartości 

zapewnia ustrój socjalistyczny.

wg H. Muszyńskiego - cel wychowania to synteza prognoz (społ. 

socjalistyczne) i postulatów (człowiek wartość 

najwyższa fil. w

marksistowskiej) - ??? - ujęcie podmiotowe, 

psychologizm.

 

 

Poprzez krytykę koncepcji:

1. naturalistycznej, J.J. Rousseau,
2. socjologicznej, E. Durkheima,
3. kulturalistycznej,
4. instrumentalistycznej, J. Deweya, 
5. futurologicznej.

 

Analiza ideału wychowania (naczelnego celu 

wychowania)

(jako tzw. przejście od „ideału” do celu operacyjnego - 

taksonomia celów)

Naczelne cele wychowania - analiza merytoryczna,
Cele kierunkowe                 - analiza psychologiczna, 

(rozdz. 

W. od 

Cele etapowe                      - analiza rozwojowa,

     Cele operacyjne                  - analiza praktyczno-

wychowawcza,

Treści wychowania socjalistycznego jako role 

społeczne

1. Społeczna rola obywatela,
2. Społeczna rola człowieka pracy, 
3. Rola racjonalnego konsumenta, 
4. Rola czynnego uczestnika życia ideowo-politycznego,
5. Rola współtwórcy kultury,
6. Rola członka rodziny.

 

 

Główne systemy postaw w ramach ról społecznych

1.  Stosunek do świata wartości,
2.  Stosunek do społeczeństwa,
3.  Stosunek do drugiego człowieka,
4.  Stosunek do samego siebie, 
5.  Stosunek do świata kultury, 
6.  Stosunek do świata przyrody, stąd rejestr postaw w 

ramach systemów 

postaw, np.:

Ad. 1, postawa demokratyzmu, ale i internacjonalizmu,
Ad. 2, postawa patriotyzmu, ale i kolektywizmu, - przy 

wyodrębnieniu 

trzech aspektów (komponentów) 

postaw:

•

 aspekt poznawczy (wiedza), 

•

 aspekt emocjonalno-uczuciowy, 

•

 aspekt behawioralny - działaniowy. (b. ważny dla H. 
Muszyńskiego)

Sposób oddziaływania - metoda 

a)  proces wychowania, 
b)  formy wychowania, 
c)  metody wychowania:

 

 

Ad. a) proces wychowania, def. „ ciąg działań wychowawczych 

podejmowanych indywidualnie lub zbiorowo w celu 

stopniowego 

wywołania określonej przemiany w 

osobowości wychowanka, przy  czym kolejność tych działań 
jest odpowiednio dostosowana do 

przebiegu wywołanej 

przez nie przemiany”

Ad. b) formy wychowania, sposób realizacji procesu 

wychowania, 

podział:

1. przedmiotowe, przez działalność: poznawczą, wytwórczą, 

gospodarczą, 

twórcza, recepcyjną, usługową, zabawową, 

sportową, techniczną, 

(dziedziny wychowania)

2. organizacyjne, indywidualne, zespołowe, zbiorowe, a w niej: 

samorządowe, spółdzielcze, współzawodnictwo…..

Ad. c) metody wychowania, „ stymulowanie wychowanka w 

poszczególnych sytuacjach do wyboru tych zachowań… (...)
…  przez  operowanie systemem kar i nagród”… (…)… 
przez:

 

 

• 

wytrącenie wychowanka ze swoistej równowagi 

psychicznej,

•           wywołanie u wychowanka stanu napięcia lub 
zagrożenia, inaczej stresu psychologicznego, 

•            manipulację zewnętrzną wymaganiami, 
przeszkodami - bodźcami, 

•          inne metody: wpływu osobistego, wpływu 
sytuacyjnego, wpływu społecznego, kierowanie 
samowychowaniem,