Barbara
Pospieszna
Zakład Fizjologii
AWF
Pobudliwość
nerwowa
Barbara
Pospieszna
Zakład Fizjologii
AWF
Pobudliwość
nerwowa
Pobudliwość
zdolność do przejścia ze stanu spoczynkowego w
stan czynny (pod wpływem zadziałania bodźca)
Bodziec -------- pobudzenie ---------- stan czynnościowy
(r. pierwotna)
(r. wtórna)
Przewodzenie pobudzenia
(kom. nerwowa)
Skurcz – mm. szkieletowe
Wydzielanie – gruczoły
Pobudzenie mięśnia:
Naturalne: drogi odśrodkowe, piramidowe
Sztuczne: bodźce mechaniczne, chemiczne,
termiczne, elektryczne…
pobudliwość
Czas użyteczny – najkrótszy czas, w którym musi
działać bodziec (o potencjale progowym), aby
wywołać reakcję
Tym dłuższy, im słabszy jest działający bodziec
Czas bezużyteczny – nadwyżka czasowa w
stosunku do czasu użytecznego – bodziec trwa
zazwyczaj dłużej
Miary pobudliwości
Reobaza
najmniejsza wartość
natężenia prądu wywołująca
skurcz mięśnia
(progowa siła bodźca
działającego dłużej niż
najdłuższy czas użyteczny)
Chronaksja
najkrótszy czas trwania
impulsu elektrycznego, o
natężeniu podwójnej reobazy
(czas użyteczny przy sile
bodźca dwa razy większej niż
reobaza)
Odruch
Odruch – odpowiedź ustroju na pobudzenie
zakończeń nerwów dośrodkowych
Łuk odruchowy – jednostka czynnościowa i
anatomiczna każdego odruchu
Składa się z 5 elementów:
1.
Receptor – zakończenie nerwów czuciowych
2.
Droga dośrodkowa – nerwy czuciowe
3.
Ośrodki nerwowe z połączeniami
międzyneuronowymi
4.
Droga odśrodkowa – nerwy ruchowe
5.
Efektor – narząd wykonawczy (np. mięśnie)
Podział receptorów
zakończenia nerwów czuciowych
Mechano- (ból, ucisk)
Ekstero- (temperatura, dotyk)
Proprio- (mięśnie i stawy)
Tele- (wzrok, słuch)
Wiscero-, intero- (czucie wewnętrzne)
Baro- (ciśnienie)
Chemo- (zmiany pCO
2
, pO
2
, ciśnienia
osmotycznego)
Podział odruchów
Warunkowe (nabyte; wyuczone):
rozglądanie się przed wejściem na ulicę
ślinotok na dźwięk dzwonka
Bezwarunkowe (wrodzone):
cofanie ręki przy oparzeniu
ślinotok na zapach pokarmu
Podział odruchów
bezwarunkowych
Ze względu na lokalizację efektora:
Somatyczne: mięśnie poprzecznie-
prążkowane
Autonomiczne (wegetatywne): mięśnie
gładkie, naczynia krwionośne lub gruczoły
Ze względu na lokalizację receptorów i
efektorów:
Własne
Obce
Ze względu na ilość synaps:
Polisynaptyczne
Monosynaptyczne
Ze względu na lokalizację ośrodków:
Rdzeniowe
Mózgowe
Podział odruchów
Badanie odruchów u
człowieka
Najczęściej bada się odruchy:
podeszwowy
kolanowy
rogówkowy
źreniczny
m. trójgłowego ramienia
m. dwugłowego ramienia
ze ścięgna Achillesa
Nieprawidłowa reakcja lub jej brak świadczyć może
o:
Zmianach anatomicznych
Czynnościowych zaburzeniach w określonych
odcinkach układu nerwowego
Odruch podeszwowy
Pozycja leżąca
Chwyt bosej stopy w okolicy kostki
Końcem trzonka młoteczka neurologicznego
dość silny ruch posuwisty od podstawy
pierwszego palca w stronę pięty
Prawidłowa reakcja: zgięcie podeszwowe
palucha
Prostowanie palucha bądź zgięcie grzbietowe
świadczy o przerwie w przewodnictwie – tzw.
dodatni odruch Babińskiego
Odruch kolanowy
Odruch mięśnia czworogłowego uda
Pozycja siedząca (podudzia zwisają swobodnie)
Uderzenie młoteczkiem neurologicznym w
ścięgno mięśnia czworogłowego uda (poniżej
rzepki)
Prawidłowa reakcja: wyprost kończyny dolnej w
stawie kolanowym
(skurcz mięśnia czworogłowego)
Odruch własny: pobudzenie proprioreceptorów w
ścięgnie mięśnia wywołuje jego odruchowy skurcz
Odruch rogówkowy
Pozycja dowolna (siedząca)
Dotknięcie rogówki lub spojówki oka:
główką wyjałowionej szpilki
narożnikiem złożonej gazy
(Piasek itp.)
Odruchowe zamknięcie szpary ocznej
Odruch ten może nie występować w
chorobach układu nerwowego
Odruch źreniczny
Wykazanie reakcji źrenicy na światło: zwężenie lub
rozszerzenie
Pozycja stojąca twarzą do okna
Zmiany szerokości źrenic zachodzą obustronnie na
drodze odruchowej pod wpływem:
Oświetlenia:
Badający zasłania dłonią jedno oko badanego
Rozszerzenie źrenicy drugiego oka
Akomodacji:
Polecenie: wpatrywać się w palec wskazujący (oddalony
o 20-23 cm na poziomie oczu badanego) – źrenice
zwężone
Usunięcie palca i patrzenie w dal – rozszerzenie źrenic
Inne odruchy
Odruch mięśnia trójgłowego ramienia
Pozycja stojąca z lekko zgiętym, podtrzymywanym
przedramieniem; m. trójgłowy rozluźniony
Lekkie uderzenie młoteczkiem w ścięgno mięśnia trójgłowego
tuż powyżej wyrostka łokciowego
Odruchowy wyprost przedramienia
Odruch mięśnia dwugłowego ramienia
Pozycja stojąca z lekko zgiętym, przedramieniem
Lekkie uderzenie młoteczkiem w ścięgno mięśnia
dwugłowego
Odruchowe zgięcie przedramienia
Odruch ze ścięgna Achillesa
Pozycja klęcząca na krześle z rozluźnionymi stopami
Lekkie uderzenie młoteczkiem w ścięgno Achillesa tuż
powyżej guza piętowego
Odruchowe zgięcie podeszwowe stopy
Oznaczanie pobudliwości
odruchowej: doświadczenie
Türka
Dekapitacja żaby – usunięcie mózgoczaszki, bez
naruszania struktur rdzenia kręgowego
Zdekapitowana żaba powieszona za dolną szczękę na
haczyku statywu uniwersalnego
Zlewki z: czystą wodą i roztworami H
2
SO
4
o wzrastających
stężeniach 0,1; 0,2; 0,3;... %
Przebieg doświadczenia:
Zanurzanie żabiej łapki w coraz bardziej stężonym
roztworze kwasu (0,1%) z każdorazowym przemyciem jej
wodą
Reakcja: po pewnym czasie żaba wyjmuje łapkę ze zlewki
– obronny odruch zgięcia
Pomiar czasu odruchu
Oznaczanie pobudliwości
odruchowej
Czas odruchu przy zachowaniu niezmienionych
pozostałych warunków jest tym krótszy, im silniejszy
jest bodziec
Czas odruchu przy jednakowej sile bodźca jest miarą
pobudliwości odruchowej łuku odruchowego
Liczba mięśni biorących udział w odruchu
(wywołanym z jednego miejsca pobudzenia)
uzależniona jest od siły bodźca
Irradiacja – rozprzestrzenianie się pobudzenia na dużą
liczbę ośrodków UN, powodując przewodzenie
impulsów po dużej liczbie łuków odruchowych
Inne podobne
doświadczenia
Bibuła nasączona stężonym kwasem na
grzbiecie żaby – reakcja: starcie bibuły tylną
łapką
Położona po lewej stronie – lewą łapką
Gdy tą się przytrzyma, bibułę zetrze prawa łapka
Bibuła nad mostkiem – przednie łapki wytrą
to miejsce
Usunięcie skóry z jednej żabiej łapki i
zanurzenie jej w roztworze H
2
SO
4
Brak reakcji - brak receptorów skórnych
Położenie bibuły nasączonej kwasem na drugą łapkę
– odruch: naga łapka zetrze bibułę z łapki ze skórą
Hamowanie i torowanie
odruchów
Teoretycznie przy zachowaniu tych samych
warunków doświadczalnych, czas odruchu dla
danego organizmu jest stały
Torowanie odruchów – skrócenie czasu reakcji
prostej (zwiększenie pobudliwości
odruchowej)
Hamowanie odruchów – wydłużenie czasu
reakcji prostej lub całkowite wstrzymanie
odruchu (obniżenie pobudliwości odruchowej)
Odruchowy tonus mięśni
Wyizolowane mięśnie szkieletowe nie posiadają
napięcia – są wiotkie
Przy zachowaniu połączeń z rdzeniem kręgowym
obserwuje się stałe delikatne napięcie mięśniowe
– toniczne, tonus
U żaby objawia się on delikatnym zgięciem w
stawach: skokowym, kolanowym i biodrowym
Napięcie toniczne mięśni zachowane jest na
drodze łuku odruchowego
Doświadczenie Brondgesta
Zdekapitowana żaba wisi na haczyku statywu
Izolacja nerwu kulszowego i podwiązanie splotu
nerwowego nitką → tylne łapki są lekko napięte – zgięte
W wyniku silnego zaciśnięcia nitki:
Zgięcie i wyprost łapki (mechaniczne podrażnienie)
po pewnym czasie zupełne zwiotczenie i całkowity
wyprost we wszystkich stawach – przerwanie łączności z
rdzeniem kręgowym – zanik czynności łuku odruchowego
Druga łapka pozostaje w napięciu tonicznym
Odsłonięcie i podwiązanie tylnych korzonków rdzenia
kręgowego
W wyniku silnego zaciśnięcia nitki zachowanie łapki jak
wyżej
Przerwanie drogi dośrodkowej łuku odruchowego – zanik
czynności łuku odruchowego