Diagnostyka 

Diagnostyka 

chorób 

chorób 

pasożytniczych

pasożytniczych

 

 

Metody Parazytologiczne

• Pobieranie, transport i przygotowanie 

próbek materiałów jest istotnym 
etapem badania parazytologicznego.

• Podstawowym materiałem w tych 

badaniach są próbki kału.

 

 

Pobieranie próbek i transport kału

• Zaleca się trzykrotne pobieranie kału, 

dwie próbki pobiera się przez dwa 

dni, a trzecią po zastosowaniu środka 

przeczyszczającego. W przypadku 

podejrzenia amebozy lub giardiazy 

należy zbadać 6 próbek. 

• Probówki kału powinny być pobierane 

do jałowych pojemników ze szczelnie 

dopasowaną pokrywką. Pojemniki z 

próbkami muszą być odpowiednio 

oznaczone.

 

 

• Próbki kału powinny być badane w 

ciągu 1  godziny od pobrania, co 
umożliwia wykrycie poruszających 
się trofozoitów. 

• Jeżeli badanie w tym czasie nie jest 

możliwe, to próbki powinny być 
przechowywane w lodówce (+4°C) 
lub temperaturze pokojowej. Nie 
wolno próbek zamrażać i odmrażać, 
ponieważ pasożyty giną.   

 

 

• Istnieje wiele środków 

konserwujących, które stosuje się 
gdy próbki muszą być przesłane do 
badania w laboratorium 
referencyjnym:

–  10% roztwór formaliny
–  alkohol poliwinylowy (PVA)

 

 

Badanie próbek kału

• 1. Badanie wizualne – kał należy 

obejrzeć w celu stwierdzenia 
ewentualnych domieszek, takich jak; 
bar, oleje lub śluz, ropa, krew oraz 
charakteru (uformowany, wodnisty), 
w kale uformowanym prawidłowo 
trofozoity zwykle nie występują.

 

 

• 2. Rozmazy bezpośrednie:

 - rozmazy w fizjologicznym 
roztworze soli umożliwiają 
zaobserwowanie ruchu trofozoitów 
oraz cyst pierwotniaków, które silniej 
załamują światło niż w roztworach 
jodowanych
- jodowanie rozmazów umożliwia 
uwidocznienie budowy wewnętrznej 
pasożytów jelitowych.   

 

 

• 3. Metody zagęszczające – jaja, cysty 

trofozoity często występują w tak 
małych ilościach, że ich wykrycie 
wymazach lub rozmazach jest prawie 
niemożliwe. Z tego powodu 
powszechnie stosuje się dwie metody 
zagęszczające:
- metoda flotacji – jaja i cysty 
wypływają na powierzchnię roztworu 
siarczanu cynku. 

 

 

Preparaty trwałe barwione

• Duże znaczenie w diagnostyce 

parazytologicznej mają preparaty trwałe 
barwione, zwłaszcza dotyczy to 
rozpoznawania inwazji Entamoeba 
histolytica i innych pierwotniaków. 

• Do barwienia preparatów próbek kału 

powszechnie stosowane są metody 
barwienia hemotoksyliną żelazistą 
(Heidenhaina) lub zmodyfikowane 
barwienie trójchromianem wg Gomoriego.

 

 

Próbki jelitowe inne niż kał

• Pasożyty takie jak Giardia Lambia i 

Strongyloides Stercoralis bytują w 
dwunastnicy i jelicie czczym.

• W związku z tym próbki treści 

dwunastniczej mogą być niezbędne 
do wykrywania tych pasożytów. Z 
treści dwunastniczej przygotowuje się 
rozmazy bezpośrednie do badania 
mikroskopowego. Jeżeli widoczne są  
ruchliwe trofozoity, to należy wykonać 
drugi preparat podbarwiony jodem.

 

 

• Najlepszą metodą wykrywania 

zarażenia owsikiem jest metoda z 
użyciem przylepca celofanowego. 
Lepką powierzchnię przylepca 
przykłada się do fałdów 
okołoodbytniczych, po czym nakleja się 
go na szkiełko podstawne, a następnie 
w mikroskopie poszykuje owsika

 

 

Próbki pozajelitowe

• 1. Plwocina – w plwocinie można wykryć 

larwy tęgoryjca dwunastnicy, A.lumbricoides, 

S.stercoralis, a także jaja P.westermani. Można 

wykazać cysty pierwotniaka Pneumocystis 

carini lub trofozoity pełzakowate Naegleria 

Fowleri.

• 2. Mocz i inne płyny – mocz i inne płyny 

pozostawia się na 1-2 godziny. Osad po 

odwirowaniu wykorzystuje się do wykonywania 

bezpośredniego rozmazu. Jeżeli w rozmazie są 

struktury podobne do pasożytów to wykonuje 

się preparat podbarwiony jodem.

 

 

• 3. Biopsja tkankowa – bioptaty pobieranych 

tkanek nie powinny być utrwalane formaliną, 
można używać alkoholu poliwinylowego. Można 
wykonać preparaty odciskowe (odciśnięte tkanki 
na szkiełku podstawnym)

• 4. Mięśnie – charakterystyczne larwy Trichinella 

spiralis dobrze widoczne są w próbkach mięśni 
szkieletowych. Zaleca się trawienie materiału 
przed badaniem.

• 5. Krew – w kropli krwi poszukuje się pod 

mikroskopem dużych i występujących poza 
erytrocytami pasożytów takich jak świdrowce lub 
zarodźce. Morfologię występujących w 
erytrocytach zarodźców (Plasmodium) najlepiej 
można określić w preparatach Wrighta lub Giemsy.  

 

 

Metody Hodowlane 

• W diagnostyce niektórych chorób próbki 

materiałów mogą być badane również w 
technikach hodowlanych.

• Do hodowli niektórych pierwotniaków 

opracowano proste lub bardziej złożone 
pożywki, które umożliwiają wzrost 
trofozoitów. Tabela przedstawia 
pierwotniaki i podłoża sztuczne używane 
najczęściej w laboratoriach referencyjnych.

 

 

Pasożyt

Podłoże Sztuczne

Trichomonas vaginalis
Trichomonas hominis
Chilomastix mesnili
Giardia lambia
Trypanosoma gambiese 
Trypanosoma 
rhodesiense
Leishmania donovani
Leishmania tropica
Leishmania brasilensis
Entamoeba coli
Entaomeba histolytica
Endolimax nana
Naegleria fowleri
Plasmodium vivax
Balantidium coli

Roiron, Roiron-Ratner, Simica
Simica, Pawłowej
Simica
Wyciąg z zarodków kurzych + 
drożdżaki
Nicolle Novy Mc Neal (NNN)
NNN
NNN, Philipsa
NNN
NNN, bulion mięsny
Boecka i Drbohlava, Simica
Myjaka
Myjaka
Sihgha, Neffa, Cervy, Nelsona i 
Schustera
Hodowla in vitro krwinek czerwonych
Simica, Pawłowej oraz hodowle 
tkankowe 

 

 

• w celach diagnostycznych lub 

epidemiologicznych, a także do oceny 
skuteczności chemioterapeutyków lub w celu 
uzyskania antygenów wykorzystywane są 
hodowle, prowadzone na zwierzętach 
laboratoryjnych.
- Entamoeba histolytica – szczury
- Naegleria fowleri – króliki, myszy
- Toxoplasma gondii – myszy
- Trypanosoma spp – myszy, szczury, świnka 
morska, chomik.  

 

 

Metody immunologiczne

• Metody immunologiczne mają 

zastosowanie w licznych chorobach 
pasożytniczych, zwłaszcza w tych 
przypadkach, gdy jest konieczne – poza 
badaniami parazytologicznymi kału, krwi 
lub innych płynów ustrojowych – 
wykonanie również badań inwazyjnych, 
które obciążają pacjenta. Tabela 
przedstawia przykłady badań stosowanych 
w diagnostyce poszczególnych chorób. 

 

 

Choroba 

Testy

Pełzakowica pozajelitowa
Giazdiaza
Zimnica
Leiszmanioza
Trypanosomiaza
Toksoplazmoza
Pneumocystoza
Schistosomatoza
Włośnica
Wągrzyca
Bąblowica
Węgorzyca
Glistnica
Zespół Larwy Wędrującej
Filariozy

IHA, CIE, DD, IIF, RIA, ELISA
IIF , EIA
IIF, RIA
CF
CF, RIA
IHA, CF, LA, IIF, EIA, ELISA, SF
IHA, CF, EIA
IIF, RIA
IHA, CF, IIF, BT, RIA, ELISA
IHA, IIF, ELISA
IHA, CF, CIE, DD, IIF, RIA, ELISA
IHA, IIF
RIA
RIA, ELISA
IHA, CIE, CF, IIF, RIA, ELISA

 

 

• IHA – hemaglutynacja bierna
• DD – podwójna dyfuzja w żelu
• SF – Sabina-Feldmana
• BT – flokulacja bentonitowa
• EIA – metody immunoenzymatyczne
• CIE – immunoelektroforeza 

przeciwprądowa

• IIF – immunofluorestencja pośrednia
• LA – aglutynacja lateksowa
• RIA – metody radioimmunologiczne

 

 

Koniec

Zbigniew Tomczak, kierunek 

lekarski, gr. VII