Ogólne zasady zwalczania
chorób zakaźnych zwierząt
Jerzy Kita
Wydział Medycyny Weterynaryjnej AR
Wrocław
Ogólne zasady zwalczania
chorób zakaźnych zwierząt
Jerzy Kita
Wydział Medycyny Weterynaryjnej AR
Wrocław
Ogólne zasady zwalczania chorób
zakaźnych zwierząt
• Międzynarodową współpracę w zakresie zwalczania
chorób zakaźnych zapoczątkowano w 1921 r. na
konferencji nad epizootiami.
• W 1924 r. w Paryżu powołano
Międzynarodowy Urząd
ds.. Zwalczania Epizootii (OIE - Office International des
Epizooties)
.
• Porozumienie podpisało 28 państw: Europy, Ameryki
Południowej i Środkowej, Bliskiego Wschodu oraz Polska.
• Urząd ten jest niezależny od władz państwa, w którym
ma siedzibę.
• Skład, funkcje i kompetencje tego urzędu określa statut,
który jest integralna częścią porozumienia.
Ogólne zasady zwalczania chorób
zakaźnych zwierząt
• Urząd jest otwarty dla wszystkich państw, które
chcą przystąpić i ratyfikować porozumienie.
• Okres przynależności wynosi 7 lat, a jeśli dane
państwo nie zgłosi rok wcześniej zamiaru
wystąpienia, okres ten się przedłuża na następne 7
lat.
• Do 2002 roku żadne z państw nie zgłosiło zamiaru
wystąpienia, a liczba państw uczestniczących w
OIE wynosi obecnie 164.
Zadania Międzynarodowego
Urzędu ds. Zwalczania Epizootii
• Inicjowanie i organizowanie wszelkich badań w
zakresie patologii i profilaktyki chorób zakaźnych.
• Dokumentowanie i przekazywanie informacji rządom
państw o sytuacji epizootycznej oraz stosowanych
środkach zwalczania.
• Badanie w skali międzynarodowej projektów
układów kontroli nadzoru sanitarnego zwierząt oraz
proponowanie metod kontroli nad ich
wykonywaniem.
• Działania te nie mogą wkraczać w sprawy
wewnętrznej regulacji prawnej zwalczania chorób
zakaźnych w danym kraju.
Zadania Międzynarodowego
Urzędu ds. Zwalczania Epizootii
• Ważne znaczenie ma dokumentowanie i
przekazywanie informacji o szerzeniu się chorób
zakaźnych.
– Urząd opracowuje biuletyn (raz w m-cu) i przekazuje te
informacje państwom należącym: biuletyn zawiera:
– informacje o sytuacji występowania chorób zakaźnych,
– dane statystyczne o statusie epizootycznym inwentarza
żywego, zwierzętach na świecie,
– ustawy i przepisy z różnych krajów dotyczące zwalczania.
• OIE współpracuje z WHO, FAO i WTO.
Ogólne zasady zwalczania chorób
zakaźnych zwierząt
zadania państw członkowskich
• Strony porozumienia zobowiązały się do
szybkiego informowania:
– o pierwszych przypadkach księgosuszu oraz
pryszczycy lub innych chorobach zakaźnych
wskazanych przez Urząd w danym kraju lub regionie
gdzie nie były notowane
– w regularnych okresach o szerzeniu się księgosuszu
i pryszczycy lub innych chorób
– o środkach i metodach w celu zwalczenia chorób
zakaźnych (granice państwowe)
Ogólne zasady zwalczania chorób
zakaźnych zwierząt
zadania państw członkowskich
• Ostrzeganie o zagrożeniach chorobami zakaźnymi
– Ostrzeżenie o zagrożeniach epizootycznych uznano za warunek
skutecznego podejmowania działań mających na celu
ograniczanie lub likwidowanie szerzenia się chorób zakaźnych.
• W celu ujednolicenia informacji został sporządzony
wykaz chorób uznanych za groźne dla pogłowia
zwierząt, który jest otwarty i można go rozszerzyć.
– W 1924 roku na liście było 9 chorób (księgosusz, pryszczyca,
zaraza płucna, wąglik, ospa owcza, wścieklizna, nosacizna,
zaraza stadnicza i pomór świń).
– W 2002 roku było ich 121.
Ogólne zasady zwalczania chorób
zakaźnych zwierząt
zadania państw członkowskich
• Dokonano podziału chorób na trzy grupy:
• Lista A –16 najgroźniejszych chorób z
epizootycznego punktu widzenia (
księgosusz, pryszczyca,
zaraza płucna, ospa owcza, pomór klasyczny świń, pęcherzykowe
zapalenie jamy ustnej, choroba pęcherzykowa świń, choroba niebieskiego
języka, guzowata choroba skóry bydła, pomór afrykański świń, ospa kóz,
pomór małych przeżuwaczy, klasyczny i rzekomy pomór ptaków, afrykański
pomór koni, gorączka Doliny Rift)
.
• Państwo na terenie którego wystąpi pierwsze ognisko
choroby jest zobowiązane poinformować OIE.
Ogólne zasady zwalczania chorób
zakaźnych zwierząt
zadania państw członkowskich
• lista B - choroby, o których trzeba informować
w tym samym trybie jak w liście A.
• Kryteriami są:
– znaczenie ekonomiczne,
– małe znaczenie epizootyczne w obrocie
międzynarodowym zwierząt i produktów oraz
zdrowia ludzi
Ogólne zasady zwalczania chorób
zakaźnych zwierząt
zadania państw członkowskich
• lista B – choroby:
– 10 chorób występujących u kilku gatunków: wąglik,
choroba Aujeszky, gorączka Q, wścieklizna
– 15 chorób bydła: bruceloza, EBB, gruźlica, BSE;
– 11 chorób owiec i kóz: np. bruceloza, salmoneloza,
trzęsawka, choroba maedi-visna;
– 15 chorób koni: zaraza stadnicza, NZK, nosacizna;
– 7 chorób świń: włośnica, ZZZN
– 13 chorób ptaków: gruźlica, ch.Gumboro, ch.
Mareka, chlamydioza, mykoplazmoza
– 3 ch. królików; 3 ch. skorupiaków; 5 ch. mięczaków;
5 ch. pszczół i ryb
– lejszmanioza.
Ogólne zasady zwalczania chorób
zakaźnych zwierząt
zadania państw członkowskich
• Porozumienie to było pierwszym układem
międzynarodowym porządkującym zwalczanie
chorób zakaźnych w skali światowej oraz
określiło zasady współpracy międzynarodowej
Ogólne zasady zwalczania chorób
zakaźnych w prawie polskim
• Pierwszym polskim aktem prawnym regulującym
zwalczanie chorób zakaźnych była ustawa z 1844
r. (choroby zaraźliwe i niezaraźliwe) obowiązująca
w Królestwie Polskim. Na pozostałych terenach
obowiązywało ustawodawstwo rosyjskie,
austriackie lub niemieckie.
• Rozporządzenie Prezydenta Rzeczpospolitej o
zwalczaniu zaraźliwych chorób zwierzęcych z
22.08.1927, które funkcjonowało prawie 70 lat.
• „Ustawa o zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt,
badaniu zwierząt rzeźnych i mięsa oraz
Państwowej Inspekcji Weterynaryjnej” z dnia
24.04.1997 r.
Dochodzenie epizootiologiczne
• Przystępując do zwalczania z określoną
chorobą należy dokładnie rozpoznać sytuację
(diagnoza, drogi szerzenia)
• Celem dochodzenia jest:
– rozpoznanie danej choroby
– okoliczności jej powstania i rozwoju
.
Dochodzenie epizootiologiczne
• Dochodzenie:
– wywiad (zebranie informacji dotyczących powstania
ogniska choroby)
– badanie chorego zwierzęcia lub jego zwłok z
wykorzystaniem metod laboratoryjnych
– ocena sanitarnych warunków środowiska w którym
choroba wybuchła
– ocena zebranego materiału i wyciagnięcia wniosków
Dochodzenie epizootiologiczne
• Wywiad epizootiologiczny ma ustalić przyczynę
pojawienia się choroby czyli:
– ustalić źródło zakażenia,
– wykryć sposób i drogę przeniesienia choroby
Dochodzenie epizootiologiczne
• Wywiad generalnie sprowadza się do zebrania
danych dotyczących:
– określenia czasu wystąpienia choroby i zauważonych
objawów;
– styczności chorych zwierząt z innymi zwierzętami
oraz ludźmi z uwzględnieniem czasu i miejsca;
– rodzaju, jakości i pochodzenia paszy;
– stanu sanitarnego pastwiska (owady, gryzonie)
W zależności od tego jaką chorobę podejrzewamy
zwracamy uwagę na dany punkt wywiadu
Wywiad epizootiologiczny c.d.
• Wszystkie punkty wywiadu są ważne w przypadku
chorób przenoszących się w różny sposób
(wieloma drogami) np. pryszczyca (ważny jest
obrót zwierzętami, ruch ludzi, pochodzenie paszy).
• Lekarz prowadzący wywiad musi zwrócić uwagę w
tym przypadku nie tylko na chore ale także na
klinicznie zdrowe (okres inkubacji lub siewcy).
• Dane z wywiadu jeśli pytania były dobrze
ukierunkowane mają ogromne znaczenie dla
ustalenia źródła zakażenia, przyczyn i następstw
epizootycznych.
Wywiad epizootiologiczny cd
• Jeśli pytania były źle ukierunkowane, wywiad może
doprowadzić do błędów i poważnych następstw.
• Pytania musza być przemyślane i dostosowane do
osoby, zrozumiałe.
• Wywiad musi być prowadzony spokojnie w formie
życzliwej rozmowy ale rozmówcę należy
poinformować o znaczeniu jego odpowiedzi.
• Nie wolno straszyć, sugerować odpowiedzi.
• Trzeba się liczyć z nieprawdziwymi odpowiedziami.
Wywiad epizootiologiczny cd
• Jeśli to możliwe nie ujawniać podejrzenia
choroby przed wywiadem.
• Po zakończeniu czynności lekarz sporządza
protokół dochodzenia i badania.
• Jeśli są padłe zwierzęta trzeba dokonać oceny.
• Jest to wstępna ale ważna procedura -
pozostaje wybór metody (plany gotowości)
Zwalczanie chorób zakaźnych
zwierząt
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi
z dnia 22 stycznia 2003 r. w sprawie postępowania przy
zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt
• Określa:
– zasady postępowania przy zwalczaniu chorób z listy A
– rodzaje materiału biologicznego oraz sposób pobierania
próbek do laboratoryjnych badań rozpoznawczych dla
poszczególnych chorób zakaźnych zwierząt
• pobieranie próbek materiału biologicznego przy poszczególnych
chorobach zakaźnych zwierząt
• zestaw do pobierania materiału biologicznego do
laboratoryjnych badań rozpoznawczych dla chorób zakaźnych
zwierząt
• wzór pisma przewodniego do próbek materiału biologicznego
przekazywanych do laboratoryjnych badań rozpoznawczych
Zwalczanie chorób zakaźnych
zwierząt
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi
z dnia 22 stycznia 2003 r. w sprawie postępowania przy
zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt
• Określa wzory:
– książki zgłoszeń chorób zakaźnych zwierząt
– protokołu dochodzenia epizootycznego i badań
zwierząt
– protokołu sekcji
– protokołu oceny aktualnej sytuacji w ognisku choroby
zakaźnej zwierząt
• Sposoby oczyszczania, odkażania, dezynsekcji i
deratyzacji właściwe dla poszczególnych chorób
zakaźnych zwierząt
Zwalczanie chorób zakaźnych
zwierząt
• Książka zgłoszeń chorób zakaźnych zwierząt:
– data i godzina zgłoszenia
– podmiot zgłaszający (imię i nazwisko, lub nazwa)
– nazwa choroby lub charakterystyczne objawy oraz
gatunek zwierząt
– posiadacz zwierząt (imię i nazwisko, lub nazwa i
dokładny adres)
– opis chorych zwierząt (rasa, płeć, wiek nr.
kolczyków)
– data wystąpienia pierwszych objawów choroby
– stan zwierząt w gospodarstwie wg. gatunków
– imię, nazwisko i podpis przyjmującego zgłoszenie
Zwalczanie chorób zakaźnych
zwierząt
• Protokół dochodzenia epizootycznego i badań
zwierząt:
Przeprowadzonego w dniu ............ 20... r. przez Powiatowego
Lekarza Weterynarii ........................................... (imię i nazwisko)
w ................................, gmina ...................., (wymienić miejscowość)
poczta ..........................., powiat ....................
w wyniku zgłoszenia nr ................... z dnia .... 20... r. (lp. księgi zgłoszeń)
o podejrzeniu ................................................. (wymienić chorobę)
w gospodarstwie ............................................. . (imię i nazwisko lub nazwa
posiadacza oraz dokładny adres)
W miejscowości znajduje się ogółem gospodarstw ...............,
gospodarstw posiadających zwierzęta z gatunku podatnego ......,
w tym ............ gospodarstw zapowietrzonych chorobą
.............................................................. (wymienić chorobę)
Zwalczanie chorób zakaźnych
zwierząt
• Protokół dochodzenia epizootycznego i badań
zwierząt:
– wyszczególnienie gatunków i liczby zwierząt w
gospodarstwie i miejscowości
– liczba zwierząt chorych, podejrzanych, padłych i
dobitych
– liczba zwierząt zabitych z nakazu IW
– liczba zwierząt pozostałych po wygaszeniu ogniska
choroby
Dochodzenie epizootyczne
Protokół dochodzenia epizootycznego i badań
zwierząt
1. Wyjaśnienia posiadacza zwierzęcia
2. Wyjaśnienia świadków
3. Powiatowy lekarz weterynarii na podstawie przeprowadzonego dochodzenia ustalił, co
następuje:
wystąpienie objawów wzbudzających podejrzenie o chorobę zakaźną podlegającą obowiązkowi
zgłaszania i zwalczania w myśl art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 24 kwietnia 1997 r. o zwalczaniu chorób
zakaźnych zwierząt, badaniu zwierząt rzeźnych i mięsa oraz o Inspekcji Weterynaryjnej (Dz. U. z
1999
r. Nr 66, poz. 752, z późn.zm.), wymienioną w załączniku nr 1 do ustawy, zostało zauważone w dniu
................. o godz. ........... przez ........ w – na ............................... (pomieszczeniu, pastwisku itp.)
O fakcie tym został powiadomiony: ............................ (powiatowy lekarz weterynarii, wójt,
burmistrz,
prezydent miasta)
Zwierzęta chore były własnego chowu - zostały nabyte*) .............................................................
(wymienić, gdzie, kiedy i od kogo).............................................................. (w razie sprowadzenia z
zagranicy podać, czy zostały zachowane obowiązujące przepisy)
4. Wyniki dochodzenia i badania
: (a) wynik badania klinicznego, (b) przebieg i czas trwania
choroby**), (c) ewentualne źródło zakażenia, (d) inne fakty mogące mieć znaczenie dla sprawy, m.in.
obrót zwierzętami (osoby wchodzące i wychodzące z gospodarstwa, wywóz i przywóz towarów -
kiedy i dokąd, ruch środków transportu, okoliczne fermy zwierząt futerkowych itp.)
Dochodzenie epizootyczne
Protokół dochodzenia epizootycznego i badań
zwierząt
• Badanie poubojowe
– opis zwierzęcia
– stwierdzone zmiany
• Badanie sekcyjne
• Wyniki badań rozpoznawczych
• Rozpoznanie
Zwalczanie chorób zakaźnych
zwierząt
• Protokół sekcji
• Protokół oceny aktualnej sytuacji w ognisku
choroby zakaźnej zwierząt
– rodzaj zwierząt
– liczba zwierząt przybyłych, urodzonych
– liczba zwierząt ogółem
– liczba zwierząt chorych, podejrzanych, padłych i
dobitych
– liczba zwierząt zabitych z nakazu IW
– liczba zwierząt pozostałych (chorych, podejrzanych,
ozdrowieńców)
– Przebieg choroby od dnia poprzedniego dojazdu
do chwili obecnej oraz wykonane czynności.
