Pomiar wyników 

gospodarczych

Podstawowe makrowielkości 

gospodarcze

Metody liczenia

Najważniejszy miernik 

• Produkt krajowy brutto – mierzy 

łączną wartość pieniężną wytworzonych 
w danym kraju dóbr i usług końcowych 
(finalnych)

• Daje ogólny obraz gospodarki
• PKB i jego rachunkowość zalicza się do 

wielkich wynalazków XX w.

• Bez tego nie byłyby możliwe postępy w 

makroekonomii i radzenie sobie z 
podstawowymi problemami gospodarki

PKB mierzy się

1/Jako strumień towarów i
2/ jako strumień przychodów
• Przedstawiając metody liczenia PKB 

używa się modelu ruchu (obiegu) 
okrężnego

• Zakłada się gospodarkę zamkniętą, 

bez państwa handlu zagranicznego i 
inwestycji

• W takiej gospodarce wytwarza się 

tylko dobra konsumpcyjne.

Ruch okrężny działalności  

gospodarczej

Górny łuk przestawia roczny strumień pieniędzy wydawanych 

na dobra finalne, dolny – roczny strumień kosztów

 

Gospodarstwa

domowe

Przedsiębiorstwa

Dobra i usługi finalne

Zakupy konsumpcyjne

Usługi produkcyjne 
czynników produkcji

Dochody czynników produkcji (pace , czynsze, zyski)

Strumień produktów finalnych

Strumień kosztów i dochodów

Metoda strumienia 

produktów

• Uwzględniamy tylko dobra finalne 

ostatecznie kupowane i zużywane przez 

konsumentów

• Każdego roku społeczeństwo konsumuje 

ogromną ilość takich dóbr jak jabłka, chleb, 

parówki, opieka zdrowotna, strzyżenie 

włosów itp..

• Dochody gospodarstw domowych 

wydawane są na te właśnie dobra (górna 

część rysunku)

• Sumując roczny strumień końcowych dóbr i 

usług używamy cen rynkowych, one 

odzwierciedlają względną wartość 

ekonomiczną dóbr  i usług.

Metoda dochodowa albo 

kosztowa

• Sposób liczenia PKB od strony dochodów 

albo kosztów (dolna część rysunku)

• Koszty prowadzenia działalności 

gospodarczej obejmują płace wypłacane 

czynnikowi produkcji zwanemu praca, 

renty płacone ziemi, zyski płacone 

kapitałowi itd..

• Te koszty są jednocześnie dochodami 

gospodarstw domowych za usługi 

czynników produkcji

• Sumując roczny strumień tych dochodów 

albo kosztów otrzymamy również PKB.

Metoda dochodowa a zysk

• Zysk traktujemy jako wielkość 

rezydualną, 

• zysk jest tym, co pozostaje ze 

sprzedaży jakiegoś produktu po 

opłaceniu kosztów innych czynników – 

płac, procentów, renty

• Jest reszta, którą trzeba włączyć do 

strumienia kosztów i dochodów.

Obie metody są 

równoważne

• Dają taki sam wynik
• Np.. Jeśli uprościmy gospodarkę do 

zakładu fryzjerskiego, i jeśli fryzjer nie 
ma żadnych wydatków poza pracą, 
kiedy sprzedaje 10 usług fryzjerskich 
po 10 pln, to PKB jako strumień 
produktów wyniesie 100 pln, także 
dochody fryzjera wyniosą tyle samo 
10 x 10 pln.

Problem podwójnego 

liczenia

• PKB obejmuje tylko produkty finalne: 

czyli wytworzone i sprzedane na cele 
konsumpcji i inwestycji

• PKB nie obejmuje dóbr pośrednich, 

czyli tych, które są używane do 
produkcji innych dóbr, cyrkulują one 
wewnątrz przedsiębiorstw, nie kupują 
ich konsumenci i nie pojawiają się w 
PKB

Wartość dodana

• Problem wielokrotnego liczenia w 

dolnej części rysunku

• Licząc PKB metodą dochodową bierze 

się pod uwagę jedynie różnicę 
między utargiem firmy a dokonanymi 
przez nią zakupami materiałów i 
usług (dobra pośrednie).

• Te ostatnie są bowiem włączone do 

do wartości dodanej innych firm.

PKB jest suma wartości dodanej w 

kolejnych stadiach produkcji

90

- 117

207

suma

30

- 60

90

chleb

 27

- 33

60

ciasto

  9

- 24

33

mąka

24

- 0

24

pszenica

Wartość 
dodana 
(1)-(2)

Koszty dóbr 
pośrednich(2
)

Utarg(1)

Stadium 
produkcji

PKB nominalny i realny

• PKB nominalny to PKB wyrażony w 

faktycznych  cenach rynkowych dla 
danego roku, czyli cenach bieżących 
(zmiennych)

• PKB realny (bardziej nas interesuje) 

oblicza się przy użyciu cen stałych, jest 
wskaźnikiem fizycznych rozmiarów 
(wolumenu), czyli ilości wyprodukowanych 
dóbr i usług

• Licząc realny PKB używamy deflatora, czyli 

wskaźnika ogólnego poziomu cen.

Nominalny i realny PKB 

• Nominalny PKB (PQ) odpowiada 

łącznej pieniężnej wartości dóbr i 
usług wytworzonych w danym roku, 
wartości wyrażone są w cenach 
rynkowych dla danego roku

• Realny PKB (Q) koryguje nominalny 

PKB o wpływ cen i jest liczony w 
cenach stałych.

Deflator jest ceną PKB

Realny PKB otrzymujemy dzieląc PKB 

nominalny przez jego deflator

   

                          

Q= realny PKB = 

=

PQ

P

Deflator PKB

Nominalny PKB

Przykład

• Jeśli cały PKB danego kraju to 

produkcja pszenicy , w roku 1 mamy 

1000 t , w roku 2 - 1010 t, cena 1 t w 

roku 1 to 100 pln, a roku 2 -120 pln, 

• nominalny PKB w roku 1 obliczymy jako 

1000t x 100pln=100.000 pln, w roku 2 

– 1010 t x 120 pln = 121.200 pln

• Wzrost nominalnego PKB wyniósł więc 

21,2 %

Przykład

• Rzeczywista produkcja nie wzrosła jednak w 

takim stopniu, aby określić produkt realny 

sprawdzamy ceny – liczymy wskaźnik cen – 

deflator

• Dla roku 1 mamy P

1

= 100 pln, jest to rok 

bazowy , w roku 2 deflator PKB  wynosi P

2

 = 120 

pln/100pln=1,2

• Realny PKB w roku2 = nominalny (PQ) / deflator
121.200 pln / 1,2= 1010
Wzrost realnego PKB to 1%, czyli tyle ile wynosi 

wzrost produkcji pszenicy..

   

Wzrost nominalnego PKB

• Zawyża wzrost produkcji, obejmuje on 

zarówno wzrost produkcji, jak i wzrost cen.

• Trzeba więc skorygować PKB o zmiany cen, 

żeby można było wykazać realny PKB

• Przy dużych zmianach cen i ilości obliczenia 

te mogą być mylące

• Np. w USA w latach 1977-1997 ceny 

komputerów spadły bardzo szybko przy 
gwałtownym wzroście ich wytworzonej ilości

Realny i nominalny PKB

.

56/0,77= 73

   0,77

       56

193
3

104/1,00=1
04

   1,00

     104

192
9

Realny PKB 
mld. dol 
ceny stałe 
1929

Wskaźnik 
cen deflator 
PKB 1929 r. 
= 1

Nominalny 
PKB mld. 
dol ceny 
biężace

rok

Realny i nominalny PKB

Obliczmy realny PKB w cenach 1933, 

jeżeli rokiem bazowym będzie 1933, 
to deflator 1929 r. wynosi 
1,00/0,77=1,30

56/1= 56

   1,00

       56

193
3

104/1,30=8
0

   1,30

     104

192
9

Realny PKB 
mld. dol 
ceny stałe 
1929

Wskaźnik 
cen deflator 
PKB 1933 r. 
= 1

Nominalny 
PKB mld. 
dol ceny 
biężace

rok

Wagi łańcuchowe w 

statystyce

• Żeby uniknąć szybkich zmian 

względnych cen w rachunkach PKB 
wykorzystuje się tzw. wagi 
łańcuchowe

• Wymaga to łączenia szeregów 

produkcji i cen poprzez mnożenie 
stóp wzrostu z okresu na okres.

PKB a inwestycje

• W modelu obiegu okrężnego pomijaliśmy 

dobra kapitałowe, w rzeczywistości część 

produkcji dotyczy dóbr inwestycyjnych.

• Inwestycje polegają na powiększeniu  w 

danej gospodarce zasobu dóbr 

kapitałowych (budynków, maszyn, zapasów 

w ciągu roku)

• Oznaczają poświęcenie bieżącej konsumpcji 

dla zwiększenia konsumpcji przyszłej

• PKB jest sumą wszystkich produktów 

finalnych ; dóbr i usług konsumpcyjnych 

oraz inwestycji.

Inwestycje brutto i  netto

• Inwestycje brutto obejmują wszystkie 

wytworzone dobra inwestycyjne, bez 

względu na to, że niektóre z nich 

zastąpiły zużyte dobra inwestycyjne 

(np.. Zburzone domy, samochody  na 

złom itp..) 

• Inwestycje brutto nie mogą więc 

dobrze mierzyć przyrostu kapitału, bo 

nie uwzględniają amortyzacji

• Jeśli chcemy oszacować tworzenie 

nowego kapitału używamy miernika 

inwestycji netto.

Inwestycje netto

• To inwestycje brutto minus amortyzacja
• Inwestycje netto  mierzą nowy kapitał 

(nowopowstały) 

• Przyrost kapitału liczymy analogicznie jak 

przyrost ludności (urodzenia minus zgony), 

w przypadku kapitału, amortyzacja to jakby 

śmierć kapitału.

• Jeśli w gospodarce nie ma inwestycji netto 

to kapitał się zużywa, pomniejszają się jego 

zasoby, jest jakby przejadany.

• Inwestycje netto są narzędziem 

wprowadzania nowych technologii, kraje o 

wysokim poziomie tych inwestycji mają 

wysokie tempo wzrostu wydajności.

 

 

Amortyzacja w skali 

gospodarki

• Jest trudna do oszacowania
• Sami statystycy bardziej ufają 

miarom inwestycji brutto niż netto

PKB a rząd

• W naszym ruchu okrężnym pomijaliśmy rząd
• Mierząc udział rządu w tworzeniu PKB 

dodajemy zakupy rządowe konsumpcyjne i 
inwstycyjne do strumienia konsumpcji i 
inwestycji

• Kategorie te nazywa się państwowymi 

wydatkami konsumpcyjnymi  
inwestycyjnymi brutto (G), nie należy ich 
mylić z oficjalnym budżetem państwa, do 
wydatkow budżetu państwa włączone są 
wydatki G i transfery.

PKB a płatności transferowe 

• PKB nie obejmuje wydatków rządu na 

płatności trasferowe czyli wypłat 

państwa na rzecz osób, wypłat nie 

związanych z dostarczaniem dóbr i 

usług: zasiłki dla bezrobotnych, renty, 

stypendia, procenty od długu 

publicznego itp.

• Wypłaty te nie są uwarunkowane 

świadczeniem usług czynników 

produkcji.  

PKB a podatki

• W metodzie strumienia produktów 

pomijamy podatki

• Stosując metodę kosztową liczenia 

PKB podatki traktujemy jako składniki 

kosztów wytworzenia produktu 

finalnego, zarówno podatki 

pośrednie(VAT) jak i bezpośrednie 

(PIT, CIT). 

PKB a eksport netto

• Eksport netto to różnica między 

eksportem i importem dóbr i usług: X = E- 

I

• Produkcja roczna danego kraju nie 

pokrywa się ze sprzedażą tej produkcji na 

terenie tego kraju

• Chodzi o jakby gegraficzne rozdzielenie 

PKB poszczególnych krajów

• W jednych krajach eksport netto jest coraz 

wiekszą częścia PKB, w innych eksport 

netto jest ujemny. 

Struktura tworzeniaPKB 

• Można ją zapisać następująco:
• PKB = C + I + G +(-) X
• Kiedy kraj więcej eksportuje niż 

importuje, powstała nadwyżka  

eksport netto jest inwestowana za 

granicą, ten składnik nazywamy 

wtedy nwestycajami zagranicznymi 

netto, nalezy je dodać inwestycji 

netto, aby otrzymać łączne inwestycje 

netto gospodarki.

Produkt Narodowy Brutto - 

PNB

• Ozdwierciedla całkowitą produkcję 

finalną wytworzoną przez nakłady 

będące wlasnością obywateli danego 

kraju, niezależnie od miejsca 

prowadzenia dzialalności.

• PKB dotyczy produkcji wytworzonej na 

terenie danego kraju.

• PNB = PKB +(-)dochody z własności 

za granicą

 

 

PKN produkt krajowy netto

• Jest równy całkowitej produkcji finalnej 

wytworzonej w danej gospodarce w 

ciągu roku, obejmuje przy tym 

inwestycje netto, albo inwestycje 

brutto pomniejszone o amortyzację.

• PKN = PKB – amortyzacja
• Amortyzacja uwzględnia ilość/wartość 

zużywanego kapitału  w ciągu roku

 

 

Dochód narodowy NI (Y)

• Stanowi sumę dochodów uzyskiwanych 

przez pracę, kapitał i ziemię

• NI = PKB – amortyzacja – podatki    

pośrednie

• Dochód narodowy jest równy sumie 

wynagrodzeń pracy, dochodów z rent, 

procentów netto, dochodów z własności 

 i zysków przedsiebiorstw 

 

 

Dochód do dyspozycji DI

• .

Eksport

netto

państwo

inwestycje

konsumpcja Dochód 

narodowy

amortyzacja

podatki 

pośrednie

Podatki

bezpośrednie

Oszczędności 

przedsiębiorstw 

netto

Płatności

transferowe

PKB

NI 

dochód narodowy

DI dochód 

do dyspozycji

 

 

Co zostaje poza rachunkami 

narodowymi ?

• Szara strefa, obejmuje część 

działalności  nie objętej oficjalną 

ewidencją i sprawozdawczością: 

hazard, prostytucja, praca na czarno, 

handel narkotykami, przemyt, 

podkradanie pieniędzy z kasy itp. 

• Większa część tej działalności 

podejmowana jest w szarej strefie z 

myślą o uniknięciu podatków i kontroli 

państwa.

 

 

Handlarz narkotyków i 

opiekunka do dzieci

• Najczęściej działalność w szarej 

strefie jest podejmowana w celu 

uniknięcia podatków lub kontroli 

państwa

• Rozszerzanie się szarej strefy 

następuje przy zbyt wysokich 

stopach podatkowych i przy 

nadmiarze państwowej regulacji

 

 

Czy cała szara strefa 

powinna być w PKB?

• Ekonomiści od rachunkowości 

społecznej nie uwzględniają tutaj 

działalności nielegalnej (złej w opinii 

publicznej)

• Działalność legalna murarzy, cieśli, 

lekarzy, adwokatów, opiekunek do 

dzieci, korepetycje, przynosząca 

dochody, które nie są wykazywane w 

zeznaniach podatkowych – powinna być 

szacowana dla celów PKB

 

 

Najlepsze szacunki

• Mogą mieć urzędy skarbowe
• Szara strefa obejmuje kilka procent 

dochodów

• Rozszerza się przy wzroście tzw. 

fiskalizmu.

• Ekonomiści oceniają jej zasięg np. na 

podstawie wzrostu w obiegu ilości 

banknotów o większych nominałach (w 

Polsce 200 pln, w USA 100 dol) –chodzi 

o transakcje gotówkowe z ręki do ręki

 

 

PKB nie uwzględnia 

• Efektów zewnętrznych, za które nikt 

bezpośrednio nie płaci

• Są propozycje wprowadzania tzw. 

zielonych rachunków, czyli 

rachunków środowiska: tego co 

kapitał przyrodniczy wnosi do PKB i 

degradacji środowiska.

 

 

Mimo zastrzeżeń  

• PKB ciągle jest miarą poziomu 

aktywności gospodarczej, a PKB per 

capita (na głowę) jest miara poziomu 

dobrobytu obywateli danego kraju

• Znamy kraje gdzie PKB na głowę to 

25 tys. Dol. i kraje gdzie jest to 1,5 . 

Dol.

 

 

Czy poniższe pozycje 

wchodzą w skład PKB 

(polskiego)?

1/ posiłki domowe przygotowywane 

przez wykwintnego kucharza

2/ zakup działki gruntu
3/ zakup autentycznego Picassa
4/ szkody dla plonów spowodowane 

emisja zanieczyszczeń

5/ zyski polskich firm z produkcji 

zlokalizowanej w Rosjii

 

 

Oblicz realny PKB

PKB w 2004 r. wyniósł w cenach 

bieżących 1050 mld. Pln  w 

porównaniu z 950 mld. Pln w 2003 r. 

Deflator PKB w roku 2004 wyniósł 

105,0 w porównaniu z 100,0 dla 2003r. 

1/ jaki jest realny PKB  w roku 2003 i 

2004

2/ jaka jest stopa wzrostu nominalnego 

PKB i realnego PKB

 

 

obliczenia

• Realny PKB dla 2003 r. 1, 100%
950 / 100 x 100 = 950 mld PLN
• Realny PKB dla 2004:
 1050/105 x 100= 1000 mld PLN
• Stopa wzrostu nominalnego PKB 

1050/950=110,6 , 10,6%

• Stopa wzrostu realnego PKB
1000/950=105,6 , 5,6%

 

 

Czy do polskiego PKB w roku 

2006 wchodzą:

1/ wydatki konsumentów na banany?
2/ stypendia otrzymywane przez 

studentów

3/ dochody ze sprzedaży zbiorów 

numizmatycznych

4/ dochody budżetu państwa ze sprzedaży 

przedsiębiorstw państwowych

5/ dochody Polaków pracujących w 

Irlandii?

 

 

Czy do polskiego PNB 

wchodzą (w roku 2006)

• Zyski firm będących własnością 

kapitału zagranicznego

• Dochody Polaków pracujących za 

granicą

• Dochody polskiej firmy prowadzącej 

działalność w Holandii

• Dopłaty UE dla polskich rolników
• Dochody ze sprzedaży dzieł Matejki

 

 

Oblicz PKN

• PKB wynosi 950mld PLN , inwestycje 

brutto w analizowanym roku w 

gospodarce wynoszą 280 mld PLN, 

inwestycje netto 210mld PLN

• Jaki jest PKN w danym roku w 

analizowanej gospodarce?