Zastosowanie komputerów

1. SPSS jest tylko programem

To  Wy  wykonujecie  wszelkie  przekształcenia  i  analizy  –  opieracie  się  na  własnej
wiedzy. SPSS wykona wszystkie Wasze polecenia – musicie jednak wiedzieć co mu
zlecić.  Do  pracy  na  tych  zajęciach  niezbędna  jest  zatem  Wam  wiedza
statystyczna  z  wykładu  oraz  systematyka.  Bierzcie  aktywny  udział  w  zajęciach,
odrabiajcie  prace  domowe,  powtarzajcie  materiał  przed  sprawdzianami,  a  na
pewno  zobaczycie  rezultaty  w  indeksie  oraz  na  piątym  roku,  gdy  zaczniecie
analizować własne prace magisterskie.

Kilka prawd o SPSS

2. SPSS jest aż programem 

SPSS  to  bardzo  rozbudowany  program.  Przy  odrobinie  cierpliwości  pozwoli  Wam
sprawnie pracować ze zbiorami danych, analizować własne badania i odczytywać
wyniki.    Dzięki  temu,  że  wszystko  to  wykonujecie  samodzielnie,  macie  okazję
wprowadzić  wiedzę  statystyczną  w  praktykę  –  nie  uczycie  się  pustych  wzorów  i
reguł,  ale  zaczynacie  je  stosować  w  realnych  sytuacjach,  w  psychologii,  którą
zdecydowaliście się studiować przez pięć lat.

3. SPSS ułatwia życie

Nie  walczcie  ze  statystyką.  Nie  walczcie  z  SPSSem.  Gdy  czegoś  nie  rozumiecie,
pytajcie  na  zajęciach,  na  forum  e-learningowym,  mailowo.  Na  wszystkie  pytania
na  pewno  odpowiemy.  Nie  poddawajcie  się,  gdy  któryś  temat  wydaje  się  Wam
trudny.  Pamiętajcie,  że  statystyka  jest  dla  Was  tylko  narzędziem.  Nie  musicie
wiedzieć  wszystkiego.  Powinniście  starać  się  raczej  rozumieć  reguły  rządzące
procesem  badawczym  w  psychologii.  Wiedza  statystyczna  jest  niezwykle
przydatna w projektowaniu badań. Nie wspomnę już o ich analizie...

Po zainstalowaniu SPSSa i wpisaniu odpowiednich kodów nie powinniście mieć
problemów z uruchomieniem tego programu. Można tak:

START – programy – SPSS for Windows

Po uruchomieniu pojawia się plansza:

Pierwsze kroki – odpalamy SPSS

Można  ją  zamknąć,  lub  klinkąć
„wprowadzaj dane” i przystąpić
do  wpisywania  danych.  Dzięki
tej planszy możemy np. szybko
uruchomić  ostatnio  używany
plik. pamiętajmy tylko, że musi
on  mieć  taką  samą  ścieżkę
dostępu,  jak  wtedy,  gdy  był
poprzednio otwierany.

Pliki

danych

SPSS

mają

rozszerzenie .sav

Uruchomiliśmy  program.  Nie  mamy  jednak  żadnych  danych.  Możemy  otworzyć
istniejący plik (analogicznie jak w Wordzie, czy Excelu: Plik – otwórz – dane), lub
zacząć  wpisywać  dane  samodzielnie.  Zaczniemy  od  tej  drugiej  możliwości.  Na
dole  po  lewej  stronie  znajdują  się  zakładki:  „dane”  i  „zmienne”.  W
„zmiennych” definiujemy właściwości mierzone w naszym badaniu. Mogą to być
dowolne  cechy  psychologiczne,  demograficzne  i  pozostałe.  Każda  właściwość,
która różnicuje badanych może być zmienną. Przykłady zmiennych: płeć, poziom
IQ,  poziom  ekstrawersji,  liczba  kotów  w  gospodarstwie  domowym,  stosunek  do
wyborów  itd.  Pamiętajmy,  że  dana  zmienna  może  być  mierzona  za  pomocą
różnych  wskaźników  (sposobów  jej  operacjonalizacji):  np.  sympatię  do  drugiej
osoby możemy mierzyć liczbą uśmiechów, własną skalą sympatii z 10 pytaniami,
możemy też zapytać o wrażenia drugą osobę.

Pierwsze kroki – dane/zmienne

W  SPSSie  pod  pojęciem  „zmienna”
rozumiemy  każdy  wskaźnik,  który
chcemy analizować.
W „danych” wpisujemy informacje
o  tym,  jaki  poziom  zdefiniowanych
wcześniej

zmiennych

charakteryzuje nasze osoby. To tutaj
wpisujemy konkretne wyniki: np.
osoba 1 to kobieta, ma 29 lat i
słucha Toola.

Kolejny

slajd

przybliży

istotę

definiowania zmiennych.

SPSS w większości przypadków wymaga od nas wprowadzenia danych w formacie
liczbowym.  Pamiętajmy,  że  jest  to  program  statystyczny  i  raczej  nie  ma  sensu
operować  tylko  słowami.  Analiza  ilościowa  (w  przeciwieństwie  do  jakościowej)
polega na jak najbardziej precyzyjnym „domykaniu” uzyskanych kategorii. Nawet
w  przypadku  zmiennych,  które  dotyczą  opinii  respondentów,  możemy  stworzyć
bardziej  ogólne  kategorie,  do  których  będziemy  mogli  zaliczać  poszczególne
wypowiedzi. Dzięki temu ograniczymy liczbę informacji i ułatwimy sobie analizy.

Przyjmijmy,  że  każda  informacja  wpisywana  do  SPSSa  jest  liczbą.  Należy  zatem
przypisać liczby do poszczególnych poziomów (kategorii) każdej zmiennej. Poziom
zmiennej  to  inaczej  wartość,  jaką  może  ona  przyjmować.  Weźmy  na  przykład
płeć.  Jest  to  zmienna  dwukategorialna:  można  być  mężczyzna,  lub  kobietą.
Przypiszmy wartości liczbowe tym poziomom:
np.
1 – kobieta
2 – mężczyzna

W  ten  sposób  powinniśmy  postąpić  ze  wszystkimi  zmiennymi,  w  przypadku
których  nie  ma  jasności,  co  oznacza  dana  wartość  (po  roku  możemy  nie
pamiętać,  co  oznaczała  1  przy  płci).  W  przypadku  zmiennych  ilościowych  (o
typach  skal  pomiarowych  dowiecie  się  później)  nie  ma  potrzeby  wpisywania
etykiet  wartości  (nazw  słownych).  Wiadomo  przecież,  że  w  przypadku  wieku,
wartość 29 oznacza 29 lat.

Definiowanie zmiennych

Wyobraźmy sobie proste badanie, w którym dokonujemy pomiaru trzech
zmiennych: imię osoby badanej, jej wiek i to, czy lubi pizzę. Przejdźmy do
zakładki „zmienne” i wpiszmy nazwy tych zmiennych:

Definiowanie zmiennych

Warto

zawsze

stworzyć

dodatkową

zmienną

określającą

numer  osoby  badanej.
Numeracja w zakładce
„dane”  jest  stała,  a
kolejność  osób  w  pliku
może  się  zmieniać,
więc

istnieje

zagrożenie

utraty

informacji  o  tym,  na
którą  osobę  patrzymy.
Zmienna,  która  na
stałe  określa  numer
badanego  pozwala  w
szybki

sposób

np.

dotrzeć

kwestionariusza o tym
samym numerze.

Przyjrzyjmy się poszczególnym zmiennym:

IMIĘ –

w tym przypadku możemy wyjątkowo wpisać wartości za pomocą liter.

Trudno byłoby stworzyć kategorie liczbowe dla wszystkich imion. Można pokusić
się o najbardziej popularne, ale przy każdym nowym przypadku musielibyśmy
rozszerzać kafeterię.

WIEK –

sprawa jest prosta. Wpisujemy konkretne wartości w latach.

PIZZA –

musimy ustalić skalę, którą posługiwali się badani. Przecież odpowiedź

na pytanie, czy ktoś lubi pizzę może brzmieć „tak” lub „nie”, może być udzielona
na 5 stopniowej skali Likerta (od „zdecydowanie tak” do „zdecydowanie nie”),
bądź też na 100 stopniowej skali. W naszym przypadku będzie to 5 stopniowa
skala.

Każda zmienna jest definiowana przez kilka własności:

NAZWA –

wpisujemy nazwę zmiennej

TYP –

ustalamy typ wprowadzanych danych – najczęściej będzie to typ

numeryczny. Pozwala on wykonaywać na zmiennych analizy wymagające
policzenia np. średniej. Drugi wykorzystywany typ to tekstowy. Zastosujemy go w
przypadku zmiennej „imię”

ETYKIETA –

rozwinięcie nazwy zmiennej. Warto tu wpisać dokładne informacje o

zmiennej, gdy nazwa nie jest jasna.

WARTOŚCI –

tu definiujemy etykiety wartości – wpisujemy np. że 1 to kobieta, 2

to mężczyzna. W naszym przykładzie wartości zdefiniujemy dla zmiennej „pizza”.

Definiowanie zmiennych

Załóżmy, że zbadaliśmy trzy osoby. Pierwsza to Piotr, który ma 27 lat i
odpowiedział, że raczej lubi pizzę.
Przechodzimy do zakładki „dane”. Zobaczcie, że zmienne, dotychczas
umieszczone w wierszach, teraz są w kolumnach. Każdy wiersz to kolejna osoba.
Poprawny zapis danych wygląda tak:

Wprowadzanie danych

bardzo

prosta

ankieta,  ale  w  ten
sposób  wprowadzamy
dane  ze  wszystkich
badań
psychologicznych.  W
niektórych
przypadkach rejestruje
je komputer (np. czasy
reakcji),  a  my  tylko
musimy  przerzucić  je
do SPSSa.

PYTANIA WIELOKROTNEGO WYBORU

Warto  wiedzieć, w  jaki sposób wprowadzać dane z  pytań  wielokrotnego wyboru.
W  przypadku  gdy  pytamy  np.  o  to  jakie  ktoś  lubi  książki,  a  mozliwe  są  trzy
odpowiedzi: 1 – kryminały, 2 – przygodowe, 3 – poezję, może się zdarzyć, że ktoś
lubi  wszystkie  trzy  kategorię.  Należy  dla  każdej  kategorii  stworzyć  oddzielną
zmienną  zawierającą  jedynie  informację  o  tej  kategorii.  Powstaną  trzy  zmienne:
nazwijmy  je:  ks_krymin,  ks_przyg  oraz  ks_poez.  Każda  z  tych  zmiennych  może
przyjmować  tylko  dwie  wartości:  1-  lubi,  2-nie  lubi.  Dzięki  temu  wpiszemy
informację o stosunku osób badanych do każdej kategorii.

IMPORT DANYCH Z EXCELA

Często spotkacie się z bazami danych w Excelu. Takie dane można łatwo otworzyć
w SPSSie,  jeśli  mają  taki  sam  format,  tzn.  zmienne  są zapisane w  kolumnach, a
obserwacje  w  wierszach.  Po  prostu  w  SPSSie  otwieramy  plik  zaznaczając
wcześniej typ pliku MS EXCEL. Mamy możliwość zapisania informacji z pierwszego
wiersza  jako  nazw  zmiennych.  Należy  pamiętać,  że  SPSS  dopiero  od  wersji  12.0
umożliwił  wprowadzanie  dłuższych  niż  8  znaków  nazw  zmiennych.  W  przypadku
próby  otwarcie  pliku  Excela  z  dłuższymi  niż  8  znaków  nazwami  zmiennych  za
pomocą np. SPSS 11.5, pojawią się błędy.

IMPORT DANYCH Z INNYCH PROGRAMÓW

Wiele programów służących do przeprowadzania eksperymentów (Superlab, E-
prime), zapisuje rezultaty osób badanych w formie pliku Excela, lub pliku
tekstowego. Oczywiście takie dane też można bezboleśnie przenieść do SPSSa.

Informacje dodatkowe

Document Outline