NIEDOCZYNNOŚĆ 

PRZYSADKI MÓZGOWEJ

I. PIERWOTNA

• GUZY PRZYSADKI

• MARTWICA 

NIEDOKRWIENNA

• CHOROBY ZAPALNE

• CHOROBY 

NACIEKOWE

• IDIOPATYCZNE

• JATROGENNE

II. WTÓRNA

• USZKODZENIE SZYPUŁY

• CHOROBY PODWZGÓRZA

 

 

NIEDOCZYNNOŚĆ 

PRZYSADKI MÓZGOWEJ

•NIEDOBÓR HORMONÓW TROPOWYCH
 (ACTH, TSH, GH)

•MOCZÓWKA PROSTA (NIEDOBÓR ADH)
•ZAPAŚĆ UKŁADU KRĄŻENIA
•ZABURZENIA ŚWIADOMOŚCI 
 DO   ŚPIĄCZKI WŁĄCZNIE

 

 

LECZENIE 

NIEDOCZYNNOŚCI 

PRZYSADKI MÓZGOWEJ

•GLIKORTIKOIDY -BURSZTYNIAN HYDRO-
KORTYZONU
  lOOmg i.v. co 6-8h

•L-TYROKSYNA 1,7 g. kg. 24h

•BILANS WODNO-ELEKTROLITOWY

•VASOPRESYNA 100 µU i.v. bolus i wlew 100-200 
µU LUB 

  DDAVP-DESMOPRESYNA

 

0,05-0,15ml donosowo l-

2x24h

 

 

• HORMONY TARCZYCY

• Tyroksyna

• Trójjodotyronina

• Działanie:

• zwiększają podstawową przemiany materii;

• przyspieszają procesy spalania;

• spada stężenie cholesterolu;

• wzrasta napięcie układu współczulnego;

• wpływ na serce (tachykardia, wzrost pojemności 

wyrzutowej, zwiększone zużycie tlenu);

• wzrost przesączania kłębuszkowego i diurezy;

 

 

• HORMONY TARCZYCY
• Działania niepożądane:
• tachykardia
• zaburzenia rytmu serca
• nasilenie dusznicy bolesnej, RR
• biegunki
• ból głowy

 

 

PREPARATY HANDLOWE 

TRÓJJODOTYRONINY (T3)

•THYROTARDIN 100 µg do wstrzyknięć

•TRÓJJODOTYRONINA 50 
•THYBON

•THYBON forte 20 µg; 100 ) µg;

 

 

PREPARATY 

HANDLOWE 

TYROKSYNY T

4

)

•L-TYROXINE inject (0,5mg)

•THEVIER 50 µg;100 µg

•L-THYROXINE µg25; µg50; µg l00; 

 

 

• Zastosowanie:
• wole proste
• zapalenie tarczycy
• niedoczynność tarczycy
• nadczynność tarczycy
• nowotwory tarczycy
• Leczenie rozpoczynamy od najmniejszej 

dawki

 

 

Niedoczynność tarczycy

3-6% populacji w Europie

•niedoczynność wrodzona
-obrzęk śluzakowaty 

•niedoczynność nabyta
-po leczeniu operacyjnym
-po leczeniu izotopowym

 

 

Objawy ostrej niedoczynności 

tarczycy

•bradykardia
•hipotensja
•depresja psychiczna
•śpiączka
•hipotermia
•hipowentylacja
•w osoczu niskie wartości T4<lµg dl, 
  wysokie wartości TSH  nawet lOµu ml
•hiponatermia

 

 

Leczenie niedoczynności 

tarczycy

•Trójjodotyronina (T

3

)

  12,5-25 

µg

 i.v. wstępnie, do 100 µg /24h

•L-tyroksyna (T

4

)

  5OOµg i.v.

•Ogrzanie chorego

•Ustalenie dziennej dawki   L-tyroksyny p.o,

 

 

• Nadczynność tarczycy
• Choroba Gravesa Basedowa
• Wole guzkowe-choroba Plummera
• Spowodowana przyjmowaniem 

przetworów tarczycy

• Spowodowana przyjmowaniem 

jodu-  jod-Basedow

• W przebiegu zapaleń tarczycy

 

 

• Leki przeciwtarczycowe
• Pochodne imidazoli: Tiamazol, Karbimazol
• Działanie:
• hamują syntezę hormonów tarczycy
• blokują układ peroksydaz
• nie wpływają na obwodową konwersję T4   T3
• Terapię zaczynamy od pełnej dawki 30-60 

mg/dobę, stopniowo ją redukując.

 

 

• Działania niepożądane:
•  agranulocytoza, niedokrwistość 

plastyczna, neutropenia, eozynofilia, 

działanie hepato- i neurotoksyczne, 

miopatia, toczeń układowy, 

niedoczynność tarczycy

• Podczas leczenia konieczna częsta 

kontrola obrazu morfologicznego 

krwi oraz hormonów tarczycy

 

 

• LEKI PRZECIWTARCZYCOWE
• Tioamidy: Propylotiouracyl, 

Metylotiouracyl

• Działanie:
• hamowanie syntezy hormonów 

tarczycy;

• blokowanie obwodowej konwersji T4  

 T3

 

 

• Działanie niepożądane:
• agranulocytoza, małopłytkowość, 

działanie hepato- i 
neurotoksyczne, niedoczynność 
tarczycy, cholestaza

• Terapię zaczynamy od pełnej 

dawki 300 – 600 mg/dobę

 

 

PRZEŁOM TARCZYCOWY

Cechy
- narastanie niepokoju, do pobudzenia ruchowego i 
utraty przytomności,
- wzrost ciepłoty ciała w ciągu 1-2 godzin do +40° C,
- narastanie tachyarytmii serca, pochodzenia nad-
komorowego :
a) trzepotanie przedsionków
b) migotanie przedsionków

 

 

PRZEŁOM TARCZYCOWY

Śmiertelność 10-20%

Leczenie powinno być:

a. Natychmiastowe 
b. Wielokierunkowe

1. Uspokojenie chorego
2. Tlenoterapia
3. Umiarowienie rytmu serca
4. Leczenie specyficzne
5. Hipotermia
6. Steroidoterapia
7. Transfuzja krwi lub plazmy
8. Plazmafereza

 

 

Leczenie przełomu 

tarczycowego

1. Uspokojenie chorego - dożylne podanie benzodwuzapiny 

                                           Diazepamu (Relanium) 
Midazolamu (Dormicum)
2. Tlenoterapia: maska tlenowa, cewnik donosowy lub 
intubacja
3. Umiarowienie: propranolol 

       4. Tiamazol 4 x 20 mg i v

                    Jodek sodu- do 2,0/24h w powolnym wlewie 
i.v.
5. Hipotermia: Luminal lub mieszanina lityczna 

       6.Steroidoterapia - Hydrokortyzon 100-300 mg co 6h i.v. 

                                 (ogranicza konwersję T4 do T3)
7. Nawodnienie (3-4 l /24h) i wyrównanie zaburzeń 
elektrolitowych
8. Transfuzja wymienna 250-500 ml/24h 
    Podanie roztworu osocza 
    Plazmafereza 
    

 

 

• Leki hamujące obwodową 

konwersję T4   T3

• propylotiouracyl
• glikokortykosteroidy
• propranolol
• preparaty jodu organicznego
• amiodaron

 

 

• Inne leki  przeciwtarczycowe:
• węglan litu hamuje uwalnianie hormonów 

tarczycy 

• działania niepożądane: utrata łaknienia, 

nudności, wymioty, bóle i zawroty głowy, 

senność

• nadchloran potasu
• hamuje wychwyt jodu przez tarczycę
• działania niepożądane: objawy 

dyspeptyczne, anemia aplastyczna

 

 

• PARATHORMON
• zwiększa stężenie wapnia w surowicy;
• hamuje zwrotne wchłanianie fosforanów 

w nerkach, zwiększając ich wydalanie;

• zwiększa aktywność osteoblastów;
• przyspiesza wchłanianie wapnia w 

przewodzie pokarmowym;

• stosowany tylko parenteralnie w 

tężyczce, niedoczynności przytarczyc;

 

 

NIEDOCZYNNOŚĆ 

PRZYTARCZYC

•NISKA WARTOŚĆ PARATHORMONU 
  (Norma 700 ng.l)

•HIPOKALCEMIA (norma 2,12-2,62 
mmol.l; 
 9,5-10,5 mg.dl)

•HIPERFOSFSTEMIA (norma 10,94 
mmol.l;
  3,0-4,0 mg.dl)

 

 

WAPŃ CAŁKOWITY WE 

KRWI

NORMA 2,12-2,62 mmol/l; 9,5-10,5 mg/dl

               ZJONIZOWANY                    45-
50% 
               ZWIĄZANY Z BIAŁKAMI   45% 
               ZWIĄZANY Z ANIONAMI   15%

 

 

Tężyczka hipokalcemiczna

•Po subtotalnej resekcji gruczołu 
tarczycowego (0,7%) 

•Po resekcji gruczolaka przytarczyc 

•Postać idiopatyczna-wrodzona

 

 

Objawy tężyczki 

hipókalcemicznej

 

• zwiększona pobudliwość nerwowo-

mięśniowa
 • parestezje
 • tężyczka
 • drgawki
 • hiperwentylacja
 • duszność, stridor, kurcz glośni
 • hipokalcemia
 • hipomagnezemia
 • hiperfosfatemia
 • niski poziom parathormonu

 

 

HIPOKALCEMIA

WARTOŚCI KRYTYCZNE WAPNIA l,90-1,5 
mmol/l  
                                                                     
7,6-6,0 mg/dl
-PODCIŚNIENIE TĘTNICZE

-ZABURZENIA REPOLARYZACJI KOMÓR

-MIGOTANIE KOMÓR

-EKG-WYDŁUŻENIE ODSTĘPU QT i PR

-BLOK PRZEDSIONKOWO-KOMOROWY

 

 

Leczenie tężyczki

• 10% chlorek lub glukonian wapnia 1,0 i.v. 
doraźnie aż 
  do opanowania drgawek i następnie we 
wlewie ciągłym 
  (l,0g 6-8h)

 • siarczan magnezu 

 • dalsze leczenie substytucyjne

              • Vit. D

3

 (25.000-150.000 u-24h)

              

 

 

Przełom hiperkalcemiczny

 

• wstrząs

 • otępienie do śpiączki włącznie
 • bezmocz
 • wysoki poziom parathormonu w osoczu
 • hiperkalcemia
 • niskie stężenie fosforanów w osoczu
 • niskie stężenie potasu w osoczu
 • niskie stężenie magnezu w osoczu
     -choroba nowotworowa
     -pierwotna nadczynność przytarczyc

 

 

HIPERKALCEMIA

-CIĘŻKA-POZIOM WAPNIA powyżej 12 

mg/dl

-ZAGROŻENIE ŻYCIA 14-16 mg/dl

      -TACHYKARDIA ZATOKOWA

      -BLOK SERCA

      -EKG SKRÓCENIE ODSTĘPÓW PR i 

QT

 

 

Przełom hiperkalcemiczny - 

leczenie

 • Wyprowadzenie ze wstrząsu 0,9% NaCl 
wstępnie 1000 ml 
    i dalej 200-400 ml h, do 10 l/24h
 • Forsowna diureza - furosemid 40-60 mg co 4-
6h
 • Bifosfonian i.v. w 3000ml 0,9%   NaCI przez 3-
7 dni
 • Mitramycyna  
 • Kalcytonina 4-8 j kg s.c. co 6-12h lub 200 j co 
6h i.v.
 • Azotan galu 
• Prednisolon 40-60 mg • 24h i.v.
   (w szpiczakach, sarkoidozie, zatruciu vit D)
 • Dializa

 

 

Ostra niewydolność 

nadnerczy

 

•

Zespół Marchanda-Waterhouse-

Friedrichsena
 •Choroba Addisona
 •Obustronne usunięcie nadnerczy

 

 

Przełom nadnerczowy

 

• Osłabienie do utraty przytomności włącznie

 • Niskie wartości ciśnienia tętniczego krwi
 • Brak reakcji układu krążenia na podawane 
    katecholaminy
 • Nudności, wymioty, biegunka
 • Hiponatremia
 • Hipoglikemia
 • Hiperkaliemia
 • Niski poziom kortyzolu w osoczu i brak 
wzrostu jego 
    stężenia po stymulacji ACTH

 

 

LECZENIE NIEWYDOLNOŚCI 

NADNERCZY

1. Glikokortikoidy-Hydrokortizonum 
hemisuccinatum
                                 1-2mg•kg m.c. i.v. wstępnie
                                 4-10mg•kg m.c./24h w 3-4 
porcjach
2. Nawodnienie-0,9% NaCl i 5% glukoza 1:1
                            75mg•kg m.c./24h, 1/4 w ciągu 2 
pierwszych godzin
3. Wyrównanie kwasicy odpowiednie do niedoborów
4. Mineralokortikoidy-Aldosteron-i.v. Lub i.m..  
25mg

 

 

•  KALCYTONINA

• PRODUKOWANA PRZEZ KOMÓRKI C TARCZYCY

• HAMUJE AKTYWNOŚĆ OSTEOLITYCZNĄ 

OSTEOBLASTÓW

• HAMUJE RESORPCJĘ KOŚCI

• HAMUJE UWALNIANIE WAPNIA Z KOŚCI

• OBNIŻA STĘŻENIE WAPNIA WE KRWI

• NASILA WYDALANIE WAPNIA Z MOCZEM

• HAMUJE REABSORPCJĘ WAPNIA W NERKACH

• ZWIĘKSZA NERKOWE WYDALANIE FOSFORANÓW, 

MAGNEZU, POTASU, SODU

• WYKAZUJE DZIAŁANIE PRZECIWBÓLOWE

 

 

• Wskazania:
• osteoporoza, choroba Pageta, 

przerzuty nowotworowe do kości, 

hiperkalcemia, nadczynność 

przytarczyc, zatrucie witaminą D.

• Działania niepożądane:
• objawy uczuleniowe, uczucie gorąca, 

ból w miejscu iniekcji, biegunki;

 

 

• WITAMINA D3 

• CHOLEKALCYFEROL

• NASILA WCHŁANIANIE JELITOWE WAPNIA I 

FOSFORANÓW

• ORAZ ICH WBUDOWYWANIE DO KOŚCI

• WSKAZANIA

• KRZYWICA, OSTEOMALACJA, OSTEOPOROZA

• DZIAŁANIA NIEPOŻĄDANE

• OBJAWY DYSPEPTYCZNE

• WZROST STĘŻENIA WAPNIA I FOSFORU W 

SUROWICY 

• NIEWYDOLNOŚĆ NEREK 

 

 

• BIFOSFONIANY

• Alendronian, etydronian, klodronian

• hamują proces resorpcji kości, hamując jednocześnie 

jej mineralizację 

• Wskazania:

• Chorba Pageta, przerzuty nowotworowe do kości, 

osteoporoza, wapnienie ekotopowe

• Działanie niepożądane:

• hamują proces mineralizacji kosci, biegunka, wymioty, 

hiperfosfatemia, leukopenia, uszkodzenie nerek       

• Przeciwwskazania:

• ciąża, mocznica, stany po złamaniach kości