Leki stosowane
w
transplantologii
Mariola Kunicka
Leki stosowane
w
transplantologii
Mariola Kunicka
Steroidy -("Encorton","Decortin 50")
Steroidy (nazwa pełna:
glikokortykosteroidy lub
kortykosteroidy) należą do grupy
immunosupresyjnych leków
steroidowych. Są one syntetycznymi
lekami, branymi doustnie, których
skład jest podobny do naturalnych
hormonów produkowanych
u człowieka przez korę nadnerczy.
Kortykosteroidy wykazują:
-silne działanie przeciwzapalne,
-osłabiają układ odpornościowy
człowieka (właśnie dlatego są
stosowane w leczeniu, biorą
udział w zwalczaniu stresów
pochodzenia fizycznego.)
KORTYKOSTEROIDY
Wskazania do leczenia steroidami można
podzielić na dwie grupy:
-substytucyjne (niedostateczne
wytwarzanie hormonów przez korę
nadnerczy)
-pozasubstytucyjne (leczenie po
przeszczepach, miastenii, chorobach
reumatologicznych, niektórych chorób
wątroby, nerek).
W leczeniu pozasubstytucyjnym
kortykosteroidy stosowane są w dużych
dawkach, znacznie przekraczających ich
normalne wydzielanie fizjologiczne.
Przyjmowanie steroidów (szczególnie w
dużych dawkach) wywołuje stan polekowej
niedoczynności kory nadnerczy.
Ujawnia się ona podczas odstawiania
glikokortykosteroidów i objawia się:
-osłabieniem,
-zmniejszoną tolerancją wysiłku,
-zasłabnięciami przy zmianie pozycji,
-zmniejszeniem łaknienia,
-biegunkami,
-odwodnieniem.
Dlatego nie wolno odstawiać leku
nagle,
ale
należy
powoli
zmniejszać
dawki.
Dla
zmniejszenia
niekorzystnego
działania steroidów na organizm,
zwłaszcza,
aby
zapobiec
zahamowaniu
aktywności
kory
nadnerczy,
należy
przyjmować
pojedynczą dawkę leków rano.
Naśladuje
to
fizjologiczne
wydzielanie
hormonów
kory
nadnerczy,
których
szczyt
występuje między godziną 3.00 a
9.00.
Chorym leczonym steroidami zaleca się
stosowanie diety z ograniczeniem soli sodowej,
węglowodanów (występują w ziemniakach,
wszelkich produktach mącznych i produktach
zawierających cukier) oraz tłuszczu, natomiast
należy stosować produkty wysoko białkowe
(nabiał, mięso) oraz dbać o uzupełnianie potasu
oraz wapna.
Ze względu na zwiększoną produkcję kwasów
żołądkowych podczas stosowania Encortonu,
zaleca się stosowanie preparatów ochronnych dla
żołądka (np. Ranigast), należy również pamiętać
aby leku tego nigdy nie przyjmować na czczo,
przed przyjęciem leku należy zjeść przynajmniej
mały posiłek.
•Leczenie
steroidami
może
powodować pojawienie się skutków
ubocznych
np.:
zmniejszoną odporność na zakażenia,
zwiększoną podatność na cukrzycę,
zwiększone ciśnienie, osteoporozę,
jaskrę, zaćmę, wrzody żołądka.
W czasie leczenia Encortonem mogą
wystąpić zaburzenia snu, nadmierne
pocenie się, nadmierne łaknienie oraz
przybytek wagi ciała, ciemnienie
i szybszy przyrost włosów - objawy te
ustępują
po
odstawieniu
leku.
Inne leki immunosupresyjne:
- azathioprine ("Imuran", "Azathioprine",
"Azamun"),
- cyclofosfamid ("Endoxan", "Endoxan-
Asta"),
- cyclosporyna ("Sandimmun")
Cytostatyki są lekami
przeciwnowotworowymi, chociaż niektóre
z nich (ze względu na działanie
immunosupresyjne) stosowane są w
leczeniu chorób autoimmunologicznych
oraz w transplantologii ( gdzie zapobiegają
odrzuceniu przeszczepów).
W leczeniu miastenii działanie leków
należących do tej grupy polega (poprzez
hamowanie reakcji immunologicznych) na
powstrzymywaniu wytwarzania przeciwciał
przeciw receptorom acetylocholiny
.
Azathioprina (np. "Imuran") należy do grupy
cytostatyków antymetabolitów.
Stosowany jest w dawce 1 - 3 mg/kg masy ciała
dziennie (taka dawka daje poprawę u 70 - 90 %
chorych). Po uzyskaniu wyraźnej odpowiedzi
organizmu na leczenie Imuranem zalecane jest
zmniejszenie dziennej dawki podtrzymującej do
możliwie najmniejszej, utrzymującej poprawę.
Minimalny czas potrzebny do uzyskania poprawy
wynosi od kilku tygodni do kilku miesięcy
(najczęściej jest to ok. 3 miesięcy), jednak
prawie u połowy chorych poprawa następuje
dopiero po zakończeniu leczenia, które trwa 2 do
3 lat.
LEKI
IMMUNOSUPRESYJNE
Preparat Imuran często podawany jest łącznie
z korykosteroidami - umożliwia to zmniejszenie
dawek tych leków, ograniczając w ten sposób
toksyczność związaną z dużymi dawkami
steroidów lub długotrwałym ich stosowaniem.
Lek ten stosowany jest również u pacjentów, u
których nie można stosować kortykosteroidów.
Efekty uboczne terapii Imuranem to: anemia,
leukopenia, infekcje, objawy wątrobowe oraz
żołądkowo-jelitowe: nudności, wymioty, utrata
apetytu, bóle brzucha.
Podczas kuracji Imuranem zalecane jest
okresowe kontrolowanie morfologii krwi
w celu wychwycenia zmian. Podczas
pierwszych 8 tygodni leczenia wskazane jest
wykonywanie pełnego badania krwi raz na
tydzień. W późniejszym okresie leczenia
badania krwi można zmniejszyć - zaleca się
przeprowadzanie badań co miesiąc
(najrzadziej co 3 miesiące).
Cyclofosfamid (np. "Endoxan") należy do
grupy cytostatyków alkilujących.
Stosowany jest najczęściej po operacji
grasiczaka i w przypadkach opornych na inne
leki - w znacznym odsetku przypadków daje on
poprawę. Jest jednak toksyczny i często
powoduje efekty uboczne takie jak:
uszkodzenie szpiku kostnego, wypadanie
włosów, krwotoczne zapalenie pęcherza
moczowego, a także: uszkodzenie cewek
nerkowych, hiperpigmentację skóry i paznokci,
zaburzenia metabolizmu węglowodanów,
niepłodność i przemijającą niewydolność
tarczycy.
Preparat Endoxan również często podawany
jest łącznie z kortykosteroidami.
Cyclosporyna (np. "Sandimmun") - antybiotyk
polipeptydowy - wg niektórych źródeł daje
poprawę u chorych opornych na inne leki.
Efekty uboczne działania leku to m.in.: nadmierne
owłosienie, drżenie, upośledzenie czynności nerek
zwłóknienie śródmiąższowe), nadciśnienie
tętnicze, uczucie pieczenia dłoni i stóp oraz
wymioty, biegunka i nudności.
Ze względu na swoją potencjalną toksyczność i
wysoki koszt leczenia jest lekiem rzadko
stosowanym.
Najczęściej lek podawany jest w dawce od 2,5 do
5 mg/kg masy ciała w dwóch dawkach - rano i
wieczorem.
Cyklosporyna stosowana jest w:
Zapobieganiu odrzucenia przeszczepu po
allogenicznej transplantacji nerek,
wątroby, serca, serca i płuc, płuc lub
trzustki
Leczeniu odrzucania przeszczepu u
pacjentów otrzymujących uprzednio inne
leki immunosupresyjne
Zapobieganiu odrzucania przeszczepu po
transplantacji szpiku
Zapobieganiu i leczeniu choroby GVHD
Zapaleniu błony naczyniowej oka
Zespole nerczycowym
Ciężkim czynnym reumatoidalnym
zapaleniu stawów
Ciężkiej łuszczycy
Ciężkim atopowym zapaleniu skóry
Plazmafereza
Jest to leczenie objawowe polegające na
wymianie plazmy krwi. Stosowana jest
w wyjątkowych stanach zagrażających życiu.
Jednorazowo wymienia się ok. 1/2 litra krwi
na 10 kg masy ciała (przeciętnie 2,5 litra) i
przeprowadza się 5 do 6 takich zabiegów w
odstępie
2
lub
3
dni.
Immunoglobuliny (IVIG)
Immunoglobuliny (dawniej nazywane
gammaglobulinami) stosowane są jako
środek doraźny u pacjentów u których
występuje nasilenie objawów choroby.
Jednym z takich momentów może być np.
rozpoczęcie kuracji steroidami.
Immunoglobuliny podaje się dożylnie,
najczęściej 400 mg/kg masy ciała przez pięć
kolejnych dni. Poprawa występuje po ok. 4-5
dniach i może utrzymywać się przez
następne kilka tygodni lub miesięcy -
wszystko to zależy od osobniczej odpowiedzi
pacjenta na tego typu kurację.
IMMUNOGLOBULINY
Mechanizm działania immunoglobulin nie
jest do końca poznany. Badania ostatnich
lat wykazują, że immunoglobuliny pełnią
rolę
czynnika
immunosupresyjnego.
IMMUNOGLOBULINY
Jednym z preparatów, stosowanym w leczeniu jest
"Sandoglobulin". Preparat charakteryzuje się
wysoką
tolerancją,
występują
w
nim
immunoglobuliny typu IgG (które są związane z
tzw. odpowiedzią immunologiczną)
organizmu). Objawy uboczne mogące występować
podczas tego typu kuracji to: bóle głowy, złe
samopoczucie, dreszcze, gorączka - zwykle
ustępują one samoistnie w ciągu kilku dni po
podaniu immunoglobulin