Metody eliminowania
zagrożeń w przetwórstwie
drewna
Techniczne bezpieczeństwo pracy
2010
Metody eliminowania
zagrożeń w przetwórstwie
drewna
Techniczne bezpieczeństwo pracy
2010
Zakłady przemysłu drzewnego - zagrożenia
Zapylenie - Jednym z podstawowych problemów w stolarniach i zakładach
przemysłu drzewnego jest pył drzewny powstający podczas mechanicznej
obróbki drewna. Do najbardziej zapylonych należą stanowiska pracy
szlifierkach, pilarkach tarczowych i formatowych oraz tokarkach.
Pyły drewna twardego (dębu i buku) mają działanie rakotwórcze a niektóre
gatunki drewna tropikalnego oddziaływają toksycznie na organizm ludzki.
Należy:
zmniejszać stężenie pyłu na stanowiskach roboczych przez skuteczne
instalacje odciągowe,
zwiększać liczbę przerw w ciągu dnia pracy, podczas których pracownik
powinien mieć możliwości umycia rąk i twarzy oraz przepłukanie jamy
ustnej i gardła,
stosować kąpiel po zakończeniu pracy,
prowadzić okresowe badania lekarskie
Zapylenie może być nie tylko przyczyną dolegliwości zdrowotnych i chorób
zawodowych lecz stwarza również warunki zagrożenia pożarem i
wybuchem.
Pożar i wybuch
Pył drzewny jest tym groźniejszy pod względem wybuchowości, im
więcej ma drobnych frakcji, ponieważ opadają one bardzo powoli lub
nie opadają wcale.
Najbardziej zagrożonym wybuchem miejscem jest zbiornik odpadów
drzewnych, mający na ogół dużą pojemność, w związku, z czym skutki
wybuchu właśnie zbiornika odpadów są z reguły najgroźniejsze.
Źródłem zapłonu obłoku pyłu może być otwarty ogień, zaiskrzenie
mechaniczne, iskra elektryczna, prądy elektrostatyczne, rozgrzane do
temperatury zapłonu elementy maszyn.
Najczęściej inicjatorem zapłonu są tlące się cząstki drewna niesione
strumieniem powietrza od pilarki tarczowej lub innej obrabiarki do
drewna, której stępione a co gorsze z narostem żywicy -narzędzia
wywołują na skutek tarcia przyrosty temperatury przekraczające punkt
zapłonu drewna.
Złoża pyłu stanowią niebezpieczeństwo, jeżeli zostaną wzburzone,
ponieważ powstają wówczas obłoki pyłu o dużej koncentracji drobnych
ziaren, które są przyczyną eksplozji. Wybuch taki występuje
niespodziewanie i zmienia się przeważnie w eksplozję łańcuch
Zapobieganie zagrożeniom
powodowanym przez pył drzewny
Z przedsięwzięć profilaktycznych należy wymienić:
Usuwanie wszelkich skupisk pyłu, najlepiej za
pomocą odkurzaczy, aby zapobiec unoszeniu się i
powtórnemu osiadaniu pyłu. Warstwa krytyczna
wokół obrabiarek do drewna może utworzyć się już
w ciągu kilku godzin.
Używanie w czasie operacji obróbczych tylko
prawidłowo przygotowanych, ostrych narzędzi, które
należy regularnie oczyszczać z żywicy, gdyż w
przeciwnym razie tarcie powoduje podgrzanie
cząstek drewna do temperatury żarzenia się i w
konsekwencji dochodzi do pożaru lub wybuch w
instalacji odciągowej lub w zbiorniku odpadów.
Eliminowanie możliwości zaiskrzenie w czasie
obróbki lub transportu pneumatycznego.
Zagrożenie stanowi zwłaszcza zerwanie się
taśmy ściernej w szlifierkach. W celu ochrony
przed iskrzeniem na wewnętrzne powierzchnie
osłon nanosi się warstwy z materiałów
nieiskrzących.
Instalacja odciągowa nie może gromadzić
ładunków elektrostatycznych, gdyż grozi to
wywołaniem iskry. Dlatego należy ją uziemić. W
przypadku przewodów wykonanych z tworzyw
sztucznych, uziemić należy metalową sprężynę
znajdująca się wewnątrz takiego przewodu
Bardzo ważna jest szczelność połączeń w instalacji.
Wszelkie nieszczelności powodują wydostawanie się pyłu
na zewnątrz i zmniejszają skuteczność odpylania.
Aby wióry i pył nie zalegały wewnątrz instalacji konieczne
jest uzyskanie odpowiedniej prędkości powietrza. Obecnie
zalecana jest prędkość 20 m/s w przypadku wiórów
suchych i 28 m/s w przypadku wilgotności drewna
powyżej 18%. Przewody instalacji w pobliżu łuków, kolan,
rozgałęzień i w miejscach zmian średnicy powinny być
regularnie oczyszczane z nagromadzonego pyłu.
W zbiorniku pyłów nie powinno się gromadzić więcej niż 7
m3 pyłu, przy czym pył ten należy codziennie ze zbiornika
usuwać. Zbiornik może być stalowy, żelbetowy lub
murowany o gładkich ścianach wewnętrznych, w celu
zmniejszenia prawdopodobieństwa zawiśnięcia odpadów.
Usuwanie odpadów ze zbiornika powinno odbywać się za
pomocą wygarniaczy mechanicznych, tak, aby zbiornik
mógł być jak najdokładniej opróżniony. Zbiornik powinien
być wyposażony w wewnętrzną instalację wodną gaszącą.
Gaszenie ognia może następować przy tym tylko rozpyloną
wodą, a nie jej strumieniem.
Do urządzeń zmniejszających prawdopodobieństwo lub siłę
wybuchu należy zaliczyć odpylacze mokre, stosowane
powszechnie do oddzielania pyłu ze szlifowania powłok
lakierniczych.
Niedopuszczalne jest stosowanie otwartego ognia w
pomieszczeniach, gdzie występuje zapylenie.
Hałas
Obróbka drewna przy użyciu maszyn,
zwłaszcza cięcie drewna na pilarkach oraz
struganie, związana jest z wytwarzaniem
znacznego hałasu.
Dłuższe oddziaływanie hałasu o dużym
poziomie głośności prowadzi do
częściowej utraty słuchu, a nawet do
zupełnej głuchoty. Hałas wpływa na
szybsze powstawanie zmęczenia,
zakłócenie uwagi i orientacji, obniżenie
wydajności pracy. Może być też przyczyną
pojawiania się objawów nerwicy u
pracowników
Zmniejszenie hałasu
Najlepszym sposobem jest usunięcie lub ograniczenie
pierwotnych przyczyn hałasu, jakimi są drgania powstające
podczas pracy maszyn, narzędzi i innych urządzeń.
Źródłem największego hałasu jest narzędzie skrawające.
Producenci narzędzi do obróbki drewna, pił tarczowych,
frezów i głowic nożowych oferują obecnie narzędzia o
zmniejszonej hałaśliwości.
Hałas maszyn można obniżyć przez dokładne wyważenie
statyczne i dynamiczne obracających się części, regularne
sprawdzanie i dokręcanie obluzowanych śrub oraz
smarowanie. Maszyny i urządzenia powodujące uciążliwy
hałas i drgania należy ustawiać na amortyzatorach lub
osobnych fundamentach niezwiązanych z konstrukcją
budynku. Bardzo dobrą metodą jest wyłożenie osłon maszyn
wykładziną dźwiękochłonną
Stosując amortyzację trzeba przestrzegać następujących
zasad: maszynach i urządzeniach o obrotach mniejszych od
1000 do 1500 obr/min stosuje się przeważnie amortyzatory
gumowe, natomiast w maszynach i urządzeniach o
prędkości obrotowej większej - amortyzatory w postaci
sprężyn.
Korzystne jest zwiększenie odległości między maszynami do
2-3 metrów oraz zastosowanie ekranów dźwiękochłonnych
między stanowiskami roboczymi oraz tłumiących hałas
wykładzin na suficie i ścianach, zwłaszcza w małych
pomieszczeniach.
Po wyczerpaniu możliwości obniżenia hałasu powyższymi
sposobami, gdy hałas nadal przekracza wartości
dopuszczalne przez normę trzeba stosować wymianę
pracowników ze stanowisk hałaśliwych do cichych oraz
stosowanie atestowanych ochronników słuchu, najlepiej
dopasowanych do konkretnego hałasu.
Zagrożenia czynnikami
mechanicznymi - maszyny
Zagrożenia urazami powodowanymi ruchomymi i
wirującymi częściami maszyn, narzędziami lub
przedmiotami obrabianymi podczas pracy:
pilarek ramowych (traków)
pilarek tarczowych
strugarek
frezarek
szlifierek
tokarek
przenośników
innych urządzeń i narzędzi
Działania poprawiające stan
bhp
Wprowadzanie do eksploatacji wyłącznie maszyn,
urządzeń oraz narzędzi:
oznaczonych znakiem bezpieczeństwa i
posiadających aktualny certyfikat uprawniający do
oznaczania tym znakiem, jeśli znajdują się one w
wykazie wyrobów podlegających obowiązkowi
zgłaszania do certyfikacji na znak bezpieczeństwa
i oznaczania tym znakiem
posiadających deklarację zgodności z normami
wprowadzonymi do obowiązkowego stosowania
oraz wymaganiami określonymi właściwymi
przepisami - dotyczy pozostałych.
Stosowanie osłon na ruchome i wirujące części
obrabiarek do drewna oraz narzędzia
skrawające :
Sytuacje i zdarzenia niebezpieczne:
pochwycenie
wciągnięcie
uderzenie
wplątanie
dotknięcie
obcięcie
przecięcie
zgniecenie, zmiażdżenie
stłuczenie
otarcie
Pewne mocowanie przedmiotu obrabianego
Wyeliminowanie narzędzi niesprawnych,
np. pił z ubytkami zębów, pęknięciami.
Nie zdejmowanie osłon i innych urządzeń
ochronnych.
Nie otwieranie osłon podczas ruchu
maszyny.
Doprowadzenie istniejących urządzeń
przeciw odrzutowych do sprawności
Sprawdzenie i zapewnienie
właściwego funkcjonowania
elementów sterowniczych
(zwłaszcza wyłączników „Start" i
„Stop", wyłącznika awaryjnego,
wyłączników krańcowych) oraz
elementów informacyjnych, pewnie
zamocowanych, łatwo dostępnych i
odpowiednio oznakowanych.
Sprawdzenie i zapewnienie właściwego
funkcjonowania pozostałych urządzeń
ochronnych i zabezpieczających.
Zapewnienie właściwej informacji o
użytkowaniu dla operatora: instrukcja
obsługi, bhp, znaki i napisy na maszynie.
Zachowanie szczególnej ostrożności
podczas czyszczenia, konserwacji i
napraw (wyłączenie zasilania
Wykonywanie okresowych przeglądów
technicznych oraz napraw zgodnie z
instrukcją obsługi lub DTR.
Stosowanie środków ochrony
indywidualnej oznaczonych znakiem
bezpieczeństwa i posiadających ważny
certyfikat upoważniający do takiego
oznaczania.
Stosowanie odpowiedniego ubrania i
obuwia roboczego
Zagrożenia czynnikami mechanicznymi
- narzędzia ręczne
Zagrożenie urazami powodowanymi przez narzędzia
ręczne podstawowe i z własnym napędem:
młotki
dłuta
przecinaki
wkrętaki
noże
siekiery
pilarki łańcuchowe
wiertarki
piłki ręczne
inne
Działania poprawiające stan
bhp
Stosowanie narzędzi ręcznych wyłącznie zgodnie z ich
przeznaczenie.
Wyposażenie zakładu w ręczne narzędzia z własnym
napędem oznaczone znakiem bezpieczeństwa, posiadające
ważny certyfikat uprawniający do takiego oznaczania i
instrukcję obsługi lub DTR w języku polskim
Prawidłowe zamocowanie (osadzenie) narzędzi na
rękojeściach.
Utrzymywanie ręcznych narzędzi w pełnej sprawności i
kompletności oraz sprawdzenie przed użyciem.
Składowanie narzędzi ręcznych w wyznaczonych miejscach.
Stosowanie właściwie dobranych środków ochrony
indywidualnej oznaczonych znakiem bezpieczeństwa i
posiadających ważny certyfikat uprawniający do takiego
oznaczania.
Zagrożenia środkami mechanicznymi- środki
transportu i transportowane materiały
Zagrożenia urazami powodowanymi przez
ruchome środki transportu poziomego i
pionowego oraz transportowane
materiały:
dźwignice
wózki widłowe
ładowarki
transportery łańcuchowe
transportery rolkowe
wciągarki
inne
Działania poprawiające stan
bhp
Stosowanie środków transportu, mających
odpowiedni certyfikat bezpieczeństwa; dla
dźwignic i dźwigów (wind) decyzję Urzędu
Dozoru Technicznego (UDT) o
dopuszczeniu do eksploatacji po
zmontowaniu przez przeszkolonych
(uprawnionych) montażystów i dokonaniu
odbioru przez inspektora UDT lub o
dopuszczeniu do obrotu, zgodnie z
przeznaczeniem wg instrukcji obsługi lub
DTR.
Zapewnienie kwalifikowanych operatorów,
posiadających uprawnienia do obsługi danego
środka transportu.
Prowadzenie transportu poziomego po
wyznaczonych i uporządkowanych drogach
komunikacyjnych i transportu pionowego w
wyznaczonych przestrzeniach; wyznaczenie
stref niebezpiecznych, wynikających z
koniecznych manewrów środków transportu,
doświetlenie dróg i stref oświetleniem
sztucznym w przypadku złej widoczności.
Prawidłowe układanie i mocowanie
ładunku oraz rozładowywanie zgodnie z
instrukcją obsługi lub DTR
Uniemożliwienie uruchamiania środków
transportu przez osoby niepowołane
(nieuprawnione).
Zapewnienie funkcjonowania
ograniczników ruchu środków transportu
i ich zespołów.
Zagrożenia czynnikami fizycznymi -
hałas
Narażenie na hałas maszyn i
urządzeń:
obrabiarek do drewna
urządzeń do ostrzenia narzędzi
innych
Działania poprawiające stan
bhp
Okresowe dokonywanie pomiarów hałasu
Informowanie pracowników o wynikach pomiarów
Eliminowanie hałaśliwych procesów
technologicznych, maszyn i urządzeń.
Stosowanie obudów dźwiękochłonno-izolacyjnych dla
hałaśliwych maszyn i urządzeń.
Ekranowanie stanowisk pracy (ekrany
dźwiękochłonno-izolacyjne).
Ograniczenie czasu pracy operatora.
Oznakowanie stref zagrożonych hałasem.
Stosowanie właściwie dobranych
środków ochrony indywidualnej
słuchu.
Poddawanie pracowników wstępnym
i okresowym badaniom lekarskim
Zagrożenie czynnikami fizycznymi
- wibracje
Narażenie na drgania mechaniczne
(wibracje) maszyn i urządzeń:
pilarek łańcuchowych
innych urządzeń
Działania poprawiające stan
bhp
Okresowe dokonywanie pomiarów drgań
mechanicznych.
Informowanie pracowników o wynikach pomiarów
Zastąpienie pilarek spalinowych elektrycznymi.
Zapewnienie właściwego stanu technicznego pilarek
spalinowych.
Regularne wymienianie amortyzatorów pilarek.
Szkolenie pracowników w zakresie profilaktyki
(dotyczące ostrzenia łańcuchów, utrzymania pilarki
w należytym stanie technicznym).
Skracanie czasu pracy pracowników narażonych na
wibrację, np. poprzez rotację pracowników.
Stosowanie właściwie dobranych
rękawic chroniących ręce przed
drganiami, niską temperaturą i
wilgocią.
Poddawanie pracowników wstępnym
i okresowym badaniom lekarskim.
Zagrożenia czynnikami fizycznymi -
mikroklimat
Występowanie niskich temperatur
oraz zwiększonej wilgotności w
pomieszczeniach pracy
Działania poprawiające stan
bhp
Przeprowadzenie pomiarów mikroklimatu w środowisku
pracy.
Informowanie pracowników o wynikach pomiarów
Podjęcie działań redukujących lub ograniczających
niekorzystne warunki mikroklimatu, np. założenie instalacji
grzewczej, zadaszenie stanowisk pracy, wyeliminowanie
przeciągów.
Stosowanie mechanicznej wentylacji nawiewno-wywiewnej
lub klimatyzacji.
Zapewnienie napojów gorących i posiłków wg
zapotrzebowania pracowników.
Wstrzymanie wykonywania prac na zewnątrz pomieszczeń
przy silnym wietrze, mrozie poniżej -10 °C, śnieżycy i
obfitych opadach deszczu.
Właściwe stosowanie środków ochrony indywidualnej
Zagrożenia czynnikami fizycznymi -
oświetlenie
Niedostateczne natężenie
oświetlenia
Działania poprawiające stan
bhp
Dokonywanie okresowych pomiarów natężenia
oświetlenia oraz określanie jego równomierności.
Dostosowanie poziomu natężenia oświetlenia do
rodzaju wykonywanej czynności.
Okresowe i systematyczne czyszczenie opraw
oświetleniowych, źródeł światła i szyb w otworach
okiennych.
Wymienianie na bieżąco uszkodzonych źródeł
światła.
Stosowanie przenośnych i/lub miejscowych opraw
oświetleniowych
Występowanie zjawisk olśnienia i
stroboskopowego
Działania poprawiające stan bhp
Stosowanie odpowiednich opraw
oświetleniowych z układami
antystroboskopowymi oraz
uwzględnieniem ochrony
przeciwolśnieniowej.
Zagrożenia czynnikami chemicznymi
Problem: Narażenie na pyły
drewna
Działania poprawiające stan
bhp
Dokonywanie okresowych pomiarów
stężenia pyłów i substancji chemicznych w
powietrzu na stanowiskach pracy.
Informowanie personelu o
przekroczeniach wartości NDS pyłów i
substancji chemicznych.
Prowadzenie rejestru czynników
rakotwórczych
-
Pyły drewna twardego - buku i dębu - są czynnikami
rakotwórczymi dla ludzi
Działania poprawiające stan bhp
Zapewnienie wentylacji ogólnej w pomieszczeniach pracy.
Wyposażenie stanowisk pracy przy obrabiarkach do drewna w
miejscowe odciągi pyłów, trocin i wiórów.
Prawidłowe podłączenie przewodów odciągowych do głównej
instalacji odpylania.
Wyeliminowanie nieszczelności instalacji odpylania.
Wyposażenie instalacji odpylania w zasuwy odcinające przy
ssawach obrabiarek.
Stosowanie odkurzaczy przemysłowych do sprzątania
pomieszczeń obróbki drewna.
Ograniczenie czasu pracy w przypadku stwierdzenia przekroczeń
wartości NDS.
Stosowanie prawidłowo dobranych środków ochrony indywidualnej
Uciążliwości – przenoszenie i podnoszenie
ciężarów
Działania poprawiające stan bhp
Stosowanie urządzeń transportowych eliminujących
pracę ręczną (np. wózków, podnośników, transporterów
Zapoznanie pracowników z normami i technikami
dźwigania ciężarów oraz przestrzeganie ich stosowania.
Stosowanie przenoszenia zespołowego przez dwóch lub
trzech pracowników.
Opracowanie instrukcji dotyczącej bezpiecznego
wykonywania prac załadowczo-wyładowczych.
Doprowadzenie wózków widłowych, obrotnic,
przesuwnic do właściwego stanu technicznego
(uzyskanie łatwości przesuwania, obracania itp.).
Wymuszona pozycja ciała przy pracy
Działania poprawiające stan bhp
Umożliwianie pracownikom zmiany pozycji
podczas pracy.
Dostosowanie struktury przestrzennej
stanowiska pracy do wzrostu i zasięgu rąk
pracownika.
Stosowanie przerw w pracy.
Stosowanie rotacji pracowników.
Stres psychologiczny w pracy
Przyczyny stresu w pracy:
praca zmianowa (nocna)
praca w godzinach nadliczbowych
konflikty między pracownikami
narzucone tempo pracy
monotonia pracy?
Przeciwdziałania i eliminowanie
Przestrzeganie norm dziennych i tygodniowych
dotyczących czasu pracy.
Rozważenie możliwości zatrudnienia dodatkowych
pracowników.
Angażowanie pracowników w ustalanie sposobów i
terminów wykonania poszczególnych prac i ustalanie
grafików czasu wolnego.
Doskonalenie metod instruktażu, szkoleń oraz
instrukcji.
Ustalenie jasnych zasad wynagradzania,
premiowania i kar regulaminowych.
Dbanie o poprawne stosunki międzyludzkie.
Ustalenie jasnego podziału obowiązków między
pracowników.
Zagrożenia czynnikami mechanicznymi -
inne
Problem: Zagrożenie urazami
powodowanymi poślizgnięciami,
potknięciami i upadkami na
podłodze lub innym podłożu
stanowiska pracy, przejść, dojść lub
dróg komunikacyjnych
Działania poprawiające stan
bhp
Uzupełnianie na bieżąco ubytków podłoża
(wyrównywanie nawierzchni) w pomieszczeniach i
na placach składowych.
Wyrównanie nawierzchni torowisk tak, aby górne
powierzchnie szyn znajdowały się na poziomie
podłogi pomieszczeń.
Zapewnienie równej i nie śliskiej powierzchni podłóg
lub innego podłoża, usuwanie oblodzenia na placach
składowych.
Zapewnienie wolnych, nie zastawionych, właściwie
oznakowanych dróg komunikacyjnych (przejść).
Zapewnienie dróg komunikacyjnych bez progów, z
oznakowaniem pojedynczego stopnia.
Zagrożenie urazami powodowanymi
upadkami ludzi i przedmiotów z
wysokości
Działania poprawiające stan bhp
Zachowanie porządku wokół stanowiska pracy,
(uprzątanie odpadów drewna, porozrzucanych
przedmiotów).
Stosowanie schodów odpowiadających wymaganiom
norm i przepisów.
Stosowanie drabin (metalowych lub drewnianych)
zgodnie z przeznaczeniem (oznaczonych znakiem
bezpieczeństwa, posiadających ważny certyfikat
uprawniający do takiego oznaczania).
Zapewnienie właściwego stanu technicznego
Stosowanie podestu z balustradą (poręcz o
wysokości co najmniej l, l m, krawężnik o
wysokości 0,15 m i poprzeczka w środku) przy
pracach prowadzonych na wysokości powyżej l
m od podłoża.
Stosowanie zabezpieczeń (np. zaciosów, klinów)
przed stoczeniem się kłód z legarów.
Wyeliminowanie możliwości rozsypywania się
stosów tarcicy.
Wyeliminowanie możliwości rozsypania się i
upadku materiałów drzewnych (np. zrzynów i
tarcicy) ze środków transportu szynowego i
kołowego.