ZAKAŻENIA 
SZPITALNE

Przeciwdziałanie 

zakażeniom w ujęciu 

historycznym

ZAKAŻENIE SZPITALNE

„zakażenie związane z pobytem 

chorego w szpitalu, powstające 
lub rozwijające się w trakcie 
pobytu chorego w szpitalu  lub po 
opuszczeniu szpitala, rozpoznane 
 klinicznie i potwierdzone 
laboratoryjnie”

ASEPTYKA 

postępowanie mające na celu dążenie do jałowości 

bakteriologicznej (np. pomieszczeń, narzędzi, 
materiałów opatrunkowych) w celu 
niedopuszczenia drobnoustrojów do określonego 
środowiska (np. otwartej rany operacyjnej). Polega 
na postępowaniu uniemożliwiającym zakażenie 
uprzednio wyjałowionych przedmiotów 

ANTYSEPTYKA

 - 

postępowanie odkażające, 

mające na celu niszczenie drobnoustrojów na 
skórze, błonach śluzowych, w zakażonych ranach.

ZAKAŻENIE SZPITALNE PERSONELU

„

każde zakażenie, które wystąpiło 

u pracownika zakładu opieki 
zdrowotnej w związku z 
wykonywaniem obowiązków 
zawodowych”

Zakażenia szpitalne (u pacjenta)

a)

Egzogenne

 – każde zakażenie, które nie 

było stwierdzone przy przyjęciu do szpitala, 
a wystąpiło w czasie pobytu w szpitalu lub w 
okresie wylęgania po wypisaniu do domu, 
wywołane przez florę szpitalną nabytą,

b)

Endogenne

 – każde zakażenie, które nie 

było stwierdzone przy przyjęciu do szpitala a 
wystąpiło w okresie pobytu w szpitalu, 
wywołane przez florę własną pacjenta,

Łańcuch epidemiczny zakażenia 
szpitalnego

ŹRÓDŁA ZAKAŻENIA

•

Środowisko szpitalne

•

Pacjent

•

Inny pacjent

•

Personel medyczny

•

Odwiedzający

DROGI SZERZENIA SIĘ ZAKAŻENIA



 

przez ręce personelu!!!!!



 kontakt bezpośredni



 powietrzno – pyłkowa



 pokarmowa



 źle wyjałowiony sprzęt medyczny



 transfuzja 



 transplantacja

CZYNNIKI RYZYKA zależne od pacjenta



 skrajności wieku



 zaburzenia odporności



 długotrwała kuracja antybiotykowa



diagnostyka inwazyjna



 choroby towarzyszące



 uszkodzenia skóry



 częste lub długotrwale pobyty w szpitalu



 niedożywienie

CZYNNIKI RYZYKA zależne od szpitala



 zły stan techniczny szpitala



 złe warunki sanitarno-higieniczne



 zbyt duża liczba pacjentów w salach



 niedostateczna opieka chorych



 stosowanie nieodpowiednich środków 
dezynfekcyjnych



 niewiedza personelu medycznego dotycząca 
istoty zakażeń szpitalnych

Podstawowe elementy kontroli 
zakażeń szpitalnych:

I. Działania przeciwepidemiczne

 

unieszkodliwienie źródła zakażenia i przecięcie dróg 

szerzenia się zakażenia

- izolacja
- terapia
- dezynfekcja
- sterylizacja

 

uodpornienie populacji wrażliwej

- szczepienia ochronne
- uodpornienie bierne
- wiedza

 

monitorowanie sytuacji epidemiologicznej placówki 

- zużycie antybiotyków,
- badania mikrobiologiczne,
- rejestracja podejrzeń i przypadków zakażeń szpitalnych.

 

Podstawowe elementy kontroli 
zakażeń szpitalnych

II. Działalność Zespołu (Komitetu) Kontroli 

Zakażeń Szpitalnych

 formułowanie procedur,
 wprowadzanie standardów i procedur,
 monitorowanie realizacji w/w,
 szkolenie personelu,
 doradztwo 

ZAPOBIEGANIE ZAKAŻENIOM    =    

DZIAŁANIE ZESPOŁOWE

 Lekarz epidemiolog
 Pielęgniarka epidemiologiczna
 Lekarz klinicysta
 Mikrobiolog
 Higienista
 Farmakolog
 Ekonomista
 Zarządzający

NAJCZĘSTSZE POSTACIE KLINICZNE 
ZAKAŻEŃ SZPITALNYCH

1.

Zakażenia układu moczowego

2.

Zakażenia układu oddechowego

3.

Zakażenia krwi

4.

Zakażenia miejsca chirurgicznego

5.

Zakażenia związane z drenażem naczyń
 i wprowadzania wszczepów z 
biomateriałów

Bakteryjne zakażenia szpitalne

1. Ziarniaki Gram +

- gronkowce koagulazoujemne
- gronkowiec złocisty
- enterokoki

Najczęściej powodują zakażenia endogenne 
(gronkowiec- egzogenne). Łatwo nabywają 
lekooporność.

2. Pałeczki Gram –
3. Laseczki Gram+

4. Szczepy wielooporne



empiryczna antybiotykoterapia oraz 
nadużywanie antybiotyków np. w profilaktyce 
operacyjnej prowadzi do powstawania 
oporność i selekcji szczepów wieloopornych

 

Wirusowe zakażenia szpitalne

a)

egzogenne- występujące w postaci 
mniejszych lub większych epidemii 
oddziałowych

b)

endogenne – dotyczą pacjentów ze 
zmniejszoną odpornością

W zależności od drogi szerzenia się 
wyróżniono

a)

Zakażenia żołądkowo jelitowe (wymioty, 
biegunka). Do zakażeń dochodzi drogą 
brudnych rąk.

b)

Zakażenia układu oddechowego ( drogą 
kropelkową lub za pośrednictwem brudnych 
rąk)

c)

Choroby wysypkowe- do zakażeń dochodzi 
za pośrednictwem wydzieliny z dróg 
oddechowych i krwi

d)

Zakażenia za pośrednictwem krwi i jej 
produktów

Pasożytnicze zakażenia szpitalne



 Toxoplazmoza gondi- zakażenia endogenne



Pneumocystis carinii- zakażenia endogenne, 
egzogenne u noworodków i niemowląt



Giardia lamblia – zakażenia egzogenne, 
biegunki i inne schorzenia ukladu 
pokarmowego

Grzybicze zakażenia szpitalne



Zakażenia grzybami 
drożdżopodobymi



Dermatofitozy



Zakażenia grzybami pleśniowymi

WALKI Z CHOROBAMI ZAKAŹNYMI

Rys historyczny, współczesność

Choroby zakaźne (infekcyjne)



grupa  chorób  ludzi,  zwierząt,  roślin  będących 
następstwem  zakażenia  (infekcji)  i  załamania  sił 
odpornościowych  organizmu,  lub  obecności  w 
organizmie bioaktywnych toksyn drobnoustrojów

Pojęcia:

Infekcja-  wtargnięcie drobnoustrojów 

chorobotwórczych organizmu

Epidemia- gwałtowny wzrost występowania 

choroby w danym miejscu i danym 

czasie pod 

wpływem tego samego i 

zwykle  pojedynczego czynnika sprawczego

Endemia – stałe występowanie choroby na 

danym  terenie o stałej liczbie chorych

Pandemia – wielka epidemia obejmująca cały 

kraj a 

niekiedy kilka krajów, kontynent

STAROŻYTNOŚĆ

-

Teoria samorództwa Arystotelesa

-

Miazmaty, Hipokrates 

-

Contagium vivum, Lukrecjusz



Starożytność i Średniowiecze: dżuma, cholera, 
gruźlica



XII :ospa



XIII : trąd



XIV : dżuma



XV : syfilis



XVI : czerwonka



XVII :gruźlica



XVIII : tyfus



XIX : cholera i grypa



Współcześnie AIDS!

Prymitywne środki zaradcze



„ocet 7 złodziei”



picie na „umór”



wypalanie ciała rozgrzanym żelazem



proszek ze strupów po ospie



naturalny antybiotyk



palenie ciał chorych



izolowanie chorych



zabijanie chorych

Zarazy, które zmieniły bieg historii…



 ospa



grypa hiszpanka



 dżuma



 żółta gorączka

Historia szczepień ochronnych 
( w skrócie)

Przełom w walce z chorobami zakaźnymi



WARIOLIZACJA 



1796 r. WAKCYNACJA

 – eksperyment 

Edwarda Jennera



LUDWIK PASTEUR- szczepionka przeciwko 
wściekliźnie, wąglikowi, różycy świń



ROBERT KOCH-prątki gruźlicy



RUDOLF WEIGL – szczepionka przeciwko tyfusowi



EMIL BEHRING – opisał bakteriobójcze 
właściwości surowicy zwierząt



ALBERT CALMETTE, CAMILLE GUERIN – 
szczepionka przeciwko gruźlicy



T. Madsen- szczepionka przeciw krztuścowi



G. Ramon- przeciw tężcowi



M. Theiler- przeciwko żółtej febrze



J. Salk – przeciw grypie



J. Enders – szczepionki przeciwko śwince, 
różyczce i odrze



H. Koprowski – przeciwko chorobie Heinego-
Medina

Współczesność

Wiele nowych i nawracających chorób 
zakaźnych



 AIDS



 SARS



 wirus choroby ptasiej, 



 malaria



 gruźlica



 grypa 

Dzień dzisiejszy



 WHO ogłasza świat wolny od choroby 
Heinego-Medina,



 prace nad produkcją szczepionek przeciwko: 
cytomegalii, paciorkowcom, Streptococom, 
Helikobacter pylori, Chlamydia sp



 nowa generacja szczepionek 
wykorzystujących biologie molekularną