Do 9 tygodnia od momentu zapłodnienia występuje tzw. faza rozwoju
zarodkowego.
Już
13 dnia
tworzą się zawiązki
układu nerwowego
, a
19 dnia
powstaje
cewa nerwowa
złożona z pierwotnych neuronów, z której rozwinie się
rdzeń kręgowy i nerwy obwodowe.
W czasie pierwszego miesiąca powstają zawiązki poszczególnych
układów.
W tym czasie tworzą się też oczy i
28 dnia
można rozpoznać
soczewkę
oka
.
Już
21 dnia
rurkowate
serce pompuje krew
. Tworzy się zamknięty
system naczyń krwionośnych serca. Wtedy też powstają pierwsze
komórki
ośrodkowego układu nerwowego
i 3 pierwotne
pęcherzyki
mózgowe
oraz zaczątki
33 kręgów
.
• kończyn
•nerek
• wątroby
• trzustki
• pęcherzyka żółciowego
• żołądka, jelit
• płuc
• tarczycy
• oczu, uszu, nosa, otworu ustnego
• zaczątki 40 par mięśni położonych wzdłuż osi
ciała.
Pod koniec pierwszego miesiąca dziecko ma kształt ok. 4-milimetrowej
laski, okolica głowy i mózgu jest wyraźnie zarysowana.
W
czwartym tygodniu
pojawiają się zawiązki:
Długość płodu w wymiarze
ciemieniowo
siedzeniowym
wynosi ok. 2-5mm.
Zawiązki kończyn stają się
widoczne, kształtują się oczy
6 tydzień rozwoju
Ręce i nogi stają się dłuższe,
wykształcają się paluszki u rąk i
nóg.
Kształtują się powieki i uszy.
Pojawiają się łokcie, kształtuje się
czubek nosa.
Płód ma około 14 - 20mm
długości.
8 tydzień rozwoju
Na palcach dłoni i stóp zaczynają tworzyć się paznokcie
Wyraźne są małżowiny uszne i powieki.
Kształtowane są i w większości funkcjonują narządy
wewnętrzne
12 tydzień
rozwoju
12 tydzień
rozwoju
Płód o długości 6,5 cm wykonuje wyraźne ruchy, choć są
one początkowo słabo wyczuwalne przez matkę
Także twarz dziecka wykazuje pewną mimikę - dziecko
potrafi już marszczyć czoło, otwierać i zamykać usta. Powoli
uczy się niezwykle ważnej dla niego w późniejszym życiu
czynności – ssania
Oczy są już ustawione do przodu, ale powieki są jeszcze
zrośnięte
Wątroba i śledziona zaczynają funkcjonować jako
narządy krwiotwórcze
Zawiązują się płuca
16 tydzień
rozwoju
Całe ciało płodu pokrywa się drobnymi
włoskami, na twarzy wyrastają brwi i rzęsy
Można już (choć nie zawsze) określić płeć
dziecka za pomocą badania USG
Dzięki coraz silniejszym mięśniom i rozwojowi
tkanki kostnej płód wykonuje intensywne ruchy.
Często nie są one jeszcze wyczuwalne przez
matkę
Płód waży około 135 g i ma długość około 16
cm.
20 tydzień rozwoju
Płód o długości mniej więcej 25 cm i wadze 340 g
staje się bardziej aktywny ruchowo, może nawet
reagować na niektóre bodźce z otoczenia
Całe ciało pokrywa się białą mazią płodową,
chroniącą skórę dziecka
W tym okresie za pośrednictwem łożyska matka
przekazuje dziecku ciała odpornościowe, które po
urodzeniu będą chronić go przed infekcjami
Na główce dziecka pojawiają się włoski, inne od
meszku pokrywającego całe ciało
Zaczynają rozwijać się zęby, które jednak aż do
kilkunastu miesięcy po urodzeniu pozostaną ukryte w
szczękach.
Dziecko, ważące około 600 g jest już bardzo podobne do
noworodka, jest jednak chude, co spowodowane jest brakiem
podskórnej tkanki tłuszczowej
Cała skóra jest w związku z tym mocno pomarszczona
Bardzo wyraźne są ruchy całego ciała i twarzy, płód często
silnie reaguje na dźwięki ze świata zewnętrznego
Dobrze rozwinięte mięśnie klatki piersiowej pozwalają na
wykonywanie ruchów przygotowujących dziecko do oddychania
po urodzeniu powietrzem atmosferycznym
Po ukończeniu 24 tygodnia płód może być w stanie przeżyć
poza organizmem matki.
24 tydzień rozwoju
28 tydzień rozwoju
Skóra dziecka wygładza się, ponieważ
gromadzą się pod nią zapasy tłuszczu
Postępuje intensywny rozwój kory mózgowej,
która odpowiada za wszystkie wyższe czynności
życiowe: pamięć, kojarzenie, analizę
W mózgu powstają ośrodki m.in. wzroku,
słuchu, mowy oraz ruchu
Dziecko o wadze około 1 kg ma długość około
37 cm.
Dziecko, z powodu zmniejszającej się przestrzeni, zaczyna
przybierać pozycję płodową, powoli przygotowując się do
porodu: odwraca się główką do dołu
Proporcje ciała są już takie jak u noworodka. Całe ciało, o
wadze około 1,6 kg, mierzy około 40 cm, zaś głowa stanowi
mniej więcej 1/4 jego długości
Oczy, u wszystkich dzieci, przybierają niebieską barwę - ich
kolor ustali się ostatecznie dopiero kilka miesięcy po urodzeniu
Zanika stopniowo meszek płodowy.
32 tydzień rozwoju
36-40 tydzień rozwoju
Płód jest już gotowy do opuszczenia organizmu matki
W ciągu tego czasu nastąpił około 600-krotny przyrost masy
ciała: przeciętna waga urodzeniowa dziecka wynosi 3,4 kg.
Długość zwiększyła się do około 50 cm
Ułożenie ciała dziecka jest ostateczne - najczęściej jest to
pozycja z główką do dołu, choć możliwe są inne, jednak nie tak
korzystne dla łatwego porodu.
Czynniki teratogenne
- czynniki powodujące występowanie
wrodzonych nieprawidłowości. Są to: promieniowanie jonizujące,
narkotyki, niektóre związki chemiczne, które mogą działać we wczesnym
okresie życia zarodkowego, kiedy zachodzą procesy kształtowania
narządów i organów, lub w okresie pozazarodkowym;
Rodzaj anomalii i ich zakres zależy od rodzaju czynnika teratogennego i
fazy rozwojowej organizmu, podczas której czynnik ten zadziałał.
Znanym przykładem teratogenu był
lek
uspokajający
i
nasenny,
talidomid,
przyjmowany
przez
kobiety
w
ciąży,
powodujący
zburzenia
rozwoju
kończyn
u dzieci.
Wady wrodzone - uszkodzenia organizmu, często ciężkie lub śmiertelne,
wynikające z nieprawidłowego rozwoju płodu.
Należą do nich:
Bezmózgowie
Przepuklina mózgowa
Ubytek przegrody
międzykomorowej
Choroba Hirschsprunga
Ubytek przegrody
międzyprzedsionkowej
Wady cewy nerwowej
Zespół hipoplazji lewego serca
Rozszczep kręgosłupa
Przetrwały przewód tętniczy
Botalla
Zajęcza warga
Zespół Fallota
Przepuklina okołoprzełykowa
Koarktacja aorty
Zarośnięcie dwunastnicy
Sprężyste zwłóknienie wsierdzia
Przepuklina przeponowa
Przestawienie dużych pni naczyniowych
Syndrom syreny
Dysgenezja gonad
Ektrodaktylia
Obojnactwo
Polidaktylia
Skrzywienie kręgosłupa
Wady cewy nerwowej
- grupa wrodzonych wad rozwojowych ośrodkowego
układu nerwowego, które powstają w pierwszych 4 tygodniach rozwoju
zarodka.
W prawidłowo przebiegającej ciąży do zamknięcia cewy nerwowej dochodzi
do 30. dnia po zapłodnieniu. Jeśli jakieś czynniki spowodują zaburzenie tego
procesu dochodzi do wystąpienia wad cewy nerwowej.
Należą do nich:
• bezmózgowie
• przepukliny mózgu
• przepukliny rdzenia kręgowego
Zostało naukowo udowodnione, że podawanie kwasu foliowego kobietom w
pierwszych 12 tygodniach ciąży obniża o 70% liczbę występujących wad
cewy nerwowej.
Bezmózgowie
(anencephalia) - polega na
szczątkowym rozwoju mózgowia, zwykle
przebiegającym łącznie z bezczaszkowiem
(acrania), czyli niewykształceniem struktur
mózgoczaszki.
Przepuklina
mózgowa
-
objawia
się
uwypukleniem tkanki mózgu przez ubytek
kości
czaszki
i często wiążą się z upośledzeniem
umysłowym
Choroba Hirschsprunga
– przyczyną jest przez wrodzony brak zwojów
przywspółczulnych w splotach warstwy mięśniowej jelita grubego. Niekiedy
obejmuje także jelito cienkie.
Efektem jest zwężenie bezzwojowego odcinka, wywołujące niedrożność
czynnościową, z następowym poszerzeniem części bliższej jelita.
Kał zalegający w jelicie grubym powoduje:
• zmiany zapalne w tym rejonie
• owrzodzenia (tzw. owrzodzenia kałowe), ropnie
• przerost ściany jelita grubego
• powolne, z czasem intensywne zatrucie całego organizmu chorego, a w
konsekwencji następne choroby: niedokrwistość – anemia, odwodnienie,
wyniszczenie organizmu.
Objawy po urodzeniu:
noworodek nie oddaje smółki
wymioty
wzdęcia brzucha
zaparcia
Rozszczep kręgosłupa
- polega na nieprawidłowym rozwoju kręgosłupa
spowodowanym rozszczepem - niezamknięciem kanału kręgowego (braku
tylnej części łuków kręgowych).
Wada ta powstaje około 3 tygodnia ciąży.
W zależności od obszaru wystąpienia wyróżniamy przepukliny okolicy szyjnej,
piersiowej, lędźwiowej i krzyżowej.
Następstwa wady:
- łagodne bóle
- trudności w poruszaniu się powodowane zaburzeniem unerwienia mięśni,
ich
zmęczeniem lub osłabieniem
- porażenie mięśni mogące być powodem całkowitego unieruchomienia
Rozszczepy górnych partii kręgosłupa w ok. 80%
przypadków przyczyniały się do powstania wodogłowia
- w 95% śmiertelnej choroby dzieci
Zajęcza warga
– wrodzone rozszczepienie wargi
górnej, któremu często towarzyszy rozszczepienie
podniebienia. Utrudnia (lub nawet uniemożliwia!)
wymawianie niektórych głosek (np. "P")
Przepuklina okołoprzełykowa
Przepuklina przeponowa
Sirenomelia
- polega na tym, że dziecko rodzi się ze zrośniętymi nogami.
Zazwyczaj kończy się śmiercią w ciągu jednego lub dwóch dni z powodu
częstych skojarzonych z tą wadą innych nieprawidłowości, w tym zwykle
nieprawidłowego rozwoju układu wydalniczego, uniemożliwiającego
utrzymanie noworodka przy życiu.
W niezwykle rzadkich przypadkach, kiedy skojarzone z sirenomelią pozostałe
wady rozwojowe nie są bardzo poważne, dzieci z tą wadą udaje się zachować
przy życiu podjąć rekonstrukcji wad.
Ektrodaktylia
- malformacja kończyny polegająca na całkowitym lub
częściowym braku palców stopy i (lub) dłoni. Stopień ciężkości wady jest
różny, w zakresie kończyny górnej wada typowo ma postać braku
trzeciego promienia palców z głębokim rozszczepem sięgającym
wysokości nadgarstka.
Polidaktylia
Zespół hipoplazji lewego serca
(Hypoplastic Left Heart Syndrome, HLHS) –
polega na niewykształceniu prawidłowej lewej
komory serca.
Dziecko w okresie płodowym rozwija się w
sposób prawidłowy gdyż krwiobieg funkcjonuje
z wyłączeniem płuc, a natlenowana krew jest
dostarczana z organizmu matki. Układ taki
działa dzięki przewodowi tętniczemu Botalla
(PDA) łączącemu bezpośrednio tętnicę płucną
z aortą.
Bez szybkiej interwencji kardiochirurgicznej
wada ta jest wadą śmiertelną.
W ciągu kilku dni po narodzinach dochodzi do
śmierci dziecka ze względu na samoistne
zamknięcie się przewodu Botalla i niemożność
dostarczenia natlenowanej krwi do organizmu.
Przetrwały przewód tętniczy
(otwarty przewód Botalla, drożny przewód
Botalla)
Przewód
tętniczy
fizjologicznie
ulega
zamknięciu po urodzeniu: wzrost stężenia
parcjalnego
tlenu
we
krwi
tętniczej
powoduje obkurczenie ściany naczynia i
zamknięcie jego światła.
W przypadku, gdy przewód nie ulegnie
zamknięciu, powstaje przeciek lewo-prawy,
prowadzący do przeciążenia objętościowego
lewego przedsionka serca i krążenia
płucnego.
Przy
małym
przecieku
lewo-prawym
przebieg może być bezobjawowy.
Duży przeciek wywołuje niewydolność lewej komory i duszność wysiłkową.
U noworodka ważnym objawem jest męczenie się dziecka w czasie karmienia.
Większa jest skłonność do infekcji płucnych.
Konsekwencjami są niewydolność lewokomorowa, odwracalne nadciśnienie
płucne, obciążenie prawej komory serca i, w najcięższym przypadku,
nieodwracalne stwardnienie płuc.
Zespół Fallota
- złożona, sinicza, wrodzona wada serca.
Na zespół Fallota składają się 4 elementy (stąd nazwa tetralogia):
- zwężenie ujścia pnia płucnego
- znaczny ubytek w przegrodzie międzykomorowej
- przesunięcie w prawo aorty
- przerost prawej komory serca
Objawy
- sinica
- duszność głównie wysiłkowa
- ograniczenie tolerancji wysiłku
- napady niedotlenienia mózgu
Koarktacja aorty, zwężenie cieśni aorty
- wrodzona, niesinicza wada
serca, polega na zwężeniu aorty w części jej łuku. Wada ta występuje
szczególnie często u osób chorych z zespołem Turnera.
Stan chorego zależy od stopnia tego zwężenia. Wada ta prowadzi do
przerostu lewej komory serca.
Wadę leczy się operacyjnie przez
usunięcie zwężenia. W miejscu
wycięcia wszywana jest proteza.
Inne leczenie polega na poszerzeniu
nieprawidłowego odcinka czyli tak
zwanej angioplastyce balonowej, ze
względu na powikłania, jest obecnie
stosowane
tylko
w
przypadku
zwężenia pooperacyjnego. Poprzez
te zabiegi zarówno górna jak i dolna
część
ludzkiego
organizmu
otrzymuje wystarczającą ilość krwi.
Dysgenezja gonad
– termin określający stan, w którym osobnik posiada
nieprawidłowo ukształtowaną gonadę.
Obojnactwo (hermafrodytyzm, interseksualizm)
to ogólne określenie na
wrodzone zaburzenia różnicowania narządów płciowych. Obojnactwo jest
wrodzoną wadą rozwojową okresu płodowego i ma podłoże genetyczne, bądź
hormonalne.
Obojnactwo prawdziwe
, wynikające z zaburzeń różnicowania gonad, jest
bardzo rzadkie. Cechuje się ono obecnością u tej samej osoby tkanki jądra i
jajnika. Wygląd zewnętrznych narządów płciowych u noworodka utrudnia
ustalenie płci.
Obojnactwem rzekomym
nazywa się powstanie form pośrednich budowy
narządów płciowych między męskimi a żeńskimi przy obecności jąder lub
jajników lub ich form szczątkowych.
Obojnactwo rzekome żeńskie
charakteryzuje się tym, że pomimo obecności
jajników, zewnętrzne narządy płciowe mają wygląd męski i występują
somatyczne cechy maskulinizacji (męski fenotyp).
Obojnactwo rzekome męskie
– w tym przypadku gonadom męskim
towarzyszą zewnętrzne narządy płciowe typu kobiecego.
Document Outline