Różnice płci
pod kątem różnic społecznych
Różnice płci
pod kątem różnic społecznych
Społeczne różnice płci
W nowoczesnych społeczeństwach zachodnich pojawiła się
w ostatnich
dziesięcioleciach świadomość nierówności społecznej.
•
W tych społeczeństwach kobiety uzyskały prawa
wyborcze i tym samym stały się mniej więcej połową
elektoratu.
•
Wszystkie partie zaczęły interesować się zdobywaniem
ich głosów i zwracać uwagę na ich położenie oraz
zgłaszane przez nie postulaty.
•
W społeczeństwach tych zrodziła się ideologia praw
człowieka będąca wyrazem świadomości, że wszyscy
ludzie zasługują na jednakowe traktowanie i nikt nie
może być dyskryminowany ze względu na cechy
przypisane
Różnie płci – sfera pracy
W
społeczeństwach przedprzemysłowych istniał
podział na prace męskie lub kobiece.
Mężczyźni najczęściej pracują w zawodach
gdzie używa się siły fizycznej i w zawodach,
które wymagają oddalenia się od domu.
W XIX wieku w Europie razem z rewolucją
przemysłową najchętniej przyjmowano do pracy
kobiety, które uznawano za tańszą siłę roboczą.
W XX wieku można było zaobserwować, że w
związkach zawodowych zrzeszających
robotników o wysokich kwalifikacjach
rzemieślniczych zabraniano szkolenia kobiet
przez innych pracowników.
•
Różnie płci – sfera pracy
cd.
Wiele badań pokazuje przejawy dyskryminacji kobiet w sferze pracy
najemnej:
•
Są niżej opłacane niż mężczyźni
•
Są częściej zatrudniane w niepełnym wymiarze godzin
•
W zawodach, w których pracują, zajmują niższe pozycje,
•
Pracują częściej w zawodach o niskim prestiżu
Wyższe zarobki mężczyzn od kobiet są bardziej
rozpowszechnione. Badania socjologiczne udowodniły, że z
czynników przypisywanych najsilniejszy wpływ na nierówne płace
jest PŁEĆ. Również inne zarobki występują w tedy gdy pominie
się wykształcenie, wiek, kwalifikacje zawodowe, staż pracy a
także odmienność zawodową. Zjawisko to występuje na całym
świecie.
Różnie płci – sfera pracy
cd.
Wyobrażenie kobiet matki, żony utrzymywane przez mężczyzn praca w domu
przynosi zadowolenie
PARADOKS ZADOWOLONEGO NIEWOLNIKA
– akceptowanie przez kobiety
swojej gorszej w porównaniu z mężczyznami pozycji społecznej
Znów badania socjologiczne potwierdziły, że jeśli brakuje miejsc pracy to
większe szanse na zdobycie pracy powinni mieć mężczyźni niż kobiety.
„Generalnie w Europie Środkowej i Wschodniej znacznie więcej osób niż w
innych krajach opowiadało się za odmiennym traktowaniem kobiet i
mężczyzn na rynku pracy […] Ponad 60% badanych na Litwie, 55% w Polsce
i Czechosłowacji 45% w Estonii, Łotwie, Rosji podzielało pogląd, że gdy
brakuje miejsc pracy mężczyźni powinni mieć pierwszeństwo w jej
otrzymaniu. […] W Europie zachodniej gotowość do godzenia się z takim
rozwiązaniem była znacznie niższa. Tak np w katolickiej Portugalii, która
wkroczyła na drogę przemian demokratycznych później niż większość
krajów zachodniej Europy, odsetek osób podzielających tę opinię wynosił
35%. W krajach skandynawskich wyróżniających się najbardziej
zaawansowanymi procesami egalitaryzacji kobiet i mężczyzn był on
znacznie niższy, W Norwegii i Finlandii wynosiło około 15%, a w Dani i
Szwecji 10%. Ogólnie w krajach katolickich – w tym również w objętych
analizami porównawczymi Austrii, Brazylii, Chile – więcej badanych niż w
innych krajach było skłonne akceptować dyskryminacyjną politykę
zatrudniania”
(Siemieńska, Marody 1996: 45-46)
Różnice płci – sfera
obyczaju
Odmienne
traktowanie
Kobieta
Mężczyzna
Europejska moda
Męskie stroje
(marynarki, krawaty,
spodnie) – nikogo nie
razi
Stroje damskie – został
by wyśmiany,
nazwany
dewiantem
seksualnym
Sfera kultury
symbolicznej
„literatura kobieca” – nie
ma charakteru
pochwały
„męska proza”- jest
bardzo docenione
Ocenianie cech
„Zachowałeś się jak
kobieta” (baba)
„zachowałeś się po
męsku” – forma
pochwały
Dowcipy
O blondynkach (szersze
kategorie)
O milicjantach
(kategoria
zawodowa)
Sądy rodzinne
(sprawy rozwodowe)
To samo co mężczyźni +
świadczenia na rzecz
męża i dzieci
(gotowanie, pranie,
sprzątanie)
Nadużywanie
dzieci, wywoływać
awantur, obrzucać
rodziny wyzwiskami
Różnice płci – sfera
obyczaju cd.
Audycje telewizyjne,
czasopisma,
podręczniki
szkolne
Istoty o wąskich
zainteresowaniach,
zaobserwowane
głównie obowiązkami
domowymi (jako
zadanie życiowe)
Istoty o szerszych
zainteresowaniach
Sądy dla nieletnich
Sądzone ze względu na
ucieczki z domu,
wagarowanie,
przebywanie w
nocnych klubach
(dokładne poznanie
prywatności),
stosowanie surowych
kar
Sądzeni za naruszenia
jakiegoś paragrafu
kodeksu karnego
(kradzież,
włamania)
W badaniach Małgorzaty Fuszary stwierdzono, że 50% dziewcząt
zostało umieszczonych poza domem rodzinnym jako kara, chłopców zaś
26%. Liczba chłopców była mniejsza pomimo, tego że chłopcy częściej
popełniali przestępstwa.
Teorie nierówności i
stratyfikacji
Teorie nierówności
i stratyfikacji
Związanych z płcią
kulurową
Collins
(wczesna teoria
stratyfikacji z płcią
kulturową)
Blumberg
(Teoria stratyfikacji
Związanej z płcią
kulturową)
Chafetz
(Teoria praw płci
kulturowej)
Teorie nierówności i
stratyfikacji cd
Randall Collins
chce pokazać jak nierówność i stratyfikacja
przejawia się w życiu codziennym. Interpretuje teorie Marksa
i Webera. Uważa, ze to natura ludzka jest głównym powodem
konfliktów. Zgadza się z Weberem o wielowymiarowych
strukturach społecznych. Dodaje, że najważniejsze kryterium
konfliktu jest władza. Na drugim miejscu stawia różnice
ekonomiczne – przynależność klasowa ma podłoże ze
stosunków władzy.
Podzielił ludzi na:
- rozkazodawców, (Gł. cechy to: aktywność, energia)
-rozkazodbiorców. (gł. Cechy to: bierność, wyobcowanie)
Rae Lesser Blumberg
udowodnił, że władze kobietom daje
partycypacja dbania o rodzinę oraz sprawowanie finansów
rodzinnych składającą się na prestiż. Udowodnił, że jeśli
kobieta traci władze ekonomiczną uznaje, że traci prestiż a
także honor.
Teorie nierówności i stratyfikacji cd
Janet Saltzman Chafetz
prezentuje zbiór modeli i
twierdzeń, w których wyjaśnia siły podtrzymujące
system nierówności związanym z płcią kulturową.
Opisuje jak taki system można zmienić .
Nierówność płci kulturowej jest spowodowana
dwoma siłami:
- siłą przymusu
-siłą tkwiącą w woluntarystycznych (podejmowanie
decyzji tylko na własnym zdaniu) czynach jednostek.
We wszystkich tych teoriach jest problemem konflikt,
który od wieków jest wynikiem przewagi mężczyzn w
zasobach ekonomicznych, ideologicznych a także
politycznych
Feminizm
FEMINIZM–
dostrzeganie upośledzenia społecznego
kobiet i dążenie do jego zniesienia. Początki
feminizmu mają korzenie w Europie podobnie jak
początek nowoczesnych społeczeństw przemysłowych.
Fale feminizmu, różniące się charakterem dążeń
1)
Pierwsza
fala
trwała do połowy XX wieku, jej głównym
zadaniem było dążenie do zrównania w sposób
formalny kobiet wobec prawa np. możliwość
dostawania się do wyższych szkół, prawo do wyborów,
o sprawiedliwe zarobki (jaka praca taka płaca).
2)
Druga fala
(Nowy Ruch Kobiecy, Drugim Ruchem
Kobiecym) rozpoczęła się w latach sześćdziesiątych
XX wieku. Druga fala była głównie skierowana na
kulturę, w której wyraźnie widać dyskryminację,
Problem leżał w społeczno-kulturowych treściach ról
„kobiety” i „mężczyzny” a także pojęciem „kobiecość”
i „męskość”.
Feminizm cd
• Gender –
rodzaj męski lub żeński w gramatyce. Także dotyczy
rozróżnienia pomiędzy kobietami i mężczyznami, które są
oparte na cechach społecznych i kulturowych, przyswojonych
w trakcie socjalizacji i ukształtowanych odmiennie w różnych
kulturach. W literaturze polskiej tłumaczy się jako płeć
kulturowa lub płeć społeczno-kulturowa
• Seksizm –
termin utworzony przez analogię do rasizmu. Tak
jak rasizm dzieli ludzi na lepsza i gorszą rasę tak samo
seksizm dzieli ludzi na lepszą i gorszą płeć.
Ideologia feminizmu
Feminizm
Liberalny Socjalistyczny Radykalny
Ideologia feminizmu cd
Feminizm socjalistyczny (marksistowski, lewicowy) –
oskarża kapitalizm jako sprawce dyskryminacji kobiet,
również kobiety zostają nazwane klasą wyzyskiwaną w
języku marksistowskim.
Pokazuje wyzysk zarówno w pracy jak i w domach, wg
feminizmu socjalistycznego największą korzyść
uzyskuje kapitalizm poprzez reprodukcje nowych
pokoleń robotników, rozwiązaniem dyskryminacji jest
obalenie kapitalizmu.
Feminizm liberalny –
główna teza mówi o tym, że poza
podstawowymi różnicami biologicznymi nic nie różni obu
płci. Zachowania można tu podzielić na kobiece i męskie.
Podział taki jest krzywdzący. Celem feminizmu liberalnego
jest dążenie do zmian praktyk kulturowych.
Sprzeciwia się:
1) wszelkim przejawom różnego traktowania zarówno
kobiet jak i mężczyzn – uważa je za dyskryminację.
2) Przekazywaniu w toku socjalizacji ( w tym również i
naukom w szkołach) tradycyjnych stereotypów „kobiet” i
„mężczyzn”
Ideologia feminizmu cd
Feminizm radykalny –
tu za dyskryminację
kobiet obwinia się patriarchalizm i mężczyzn.
Uważa się, że to właśnie mężczyźni:
- lubią dominować
- umacniać swoją władze nad kobietami
jednocząc się wspólnie ze sobą
-wyzyskiwać kobiety
Feminizm radykalny ukazuje następujący
podział:
1) mężczyźni – klasa rządząca
2) kobiety – klasa podporządkowana
Feminizm radykalny apeluje, aby walczyć z
patriarchalizmem, a także apeluje do
przebudowy społecznej. ( tak samo jak feminizm
socjalistyczny)
Feminizm - dylematy
1) Relacja między płciami
Jeśli kobiety mogą wykonywać te same zawody co mężczyźni
oznaczałoby to przyjęcie norm męskiej kultury – pułapka
antyfeministyczna
- Czy ma to być emancypacja kobiet w ramach męskiego świata,
czy emancypacja świata kobiet?
- Czy należy dążyć do zacierania różnic między płciami tworzenia
obojnaczej kultury, czy też do dowartościowania różnic płci i
tworzenia kultury splecionej z dwu odrębnych, ale równie
cenionych wątków: kobiecego i męskiego?
2) Rozbieżność interesów samych kobiet
Krzyżowanie się i konkurowaniem tożsamości kobiecej z innymi
tożsamościami: etnicznymi, klasowymi itp.
•
- Jakie są ogólne interesy wszystkich kobiet oraz co je łączy
mimo wielorakich dzielących je różnic?
•
- Co jest i może być podłożem kobiecej solidarności i
poczucia tożsamości?
Feminizm – ruchy kobiece
W 2000r.funkcjonuje 100 do ponad 200 różnych organizacji,
które istnieją i powstają w celu rozwiązywania określonych
problemów kobiecych.
„Są w śród nich ruchy feministyczne, zawodowe, kościelne,
oddziały partii czy grypy tworzące się na uniwersytetach, są
wreszcie oddziały polskie międzynarodowych grup kobiecych
[…]Wśród polskich organizacji spotykamy zarówno takie,
które mają bardzo sformalizowaną strukturę, których
działania charakteryzują się regularnością, podziałem władz,
ściśle określonymi programami, celami i metodami działań
jak i grupy o płynnej i słabo zarysowanej strukturze. Niektóre
z tych ostatnich grup po pewnym czasie działań i organizacji
do grup sformalizowanych, inne przez dłuższy czas
zachowują mały stopień formalizacji”
Ruchy kobiece występują pod różnymi postaciami. Jedne
upodabniają się do starych ruchów społecznych, inne zaś
posiadają niesformalizowaną strukturę, której działanie
można przypisać do „nowych” ruchów społecznych.
Zmiany w prawie
europejskim
Druga fala Feminizmu przyczyniała się do:
1) odbicia w prawie europejskim orzeczeniach Europejskiego
Trybunału Człowieka
- zaczęto wyróżniać dyskryminację: pośrednią i bezpośrednią
- ustalił że państwo pod żadnym pozorem nie powinno popierać
dyskryminacji
-
uznano, że mężczyźni w pewnych sprawach też byli
dyskryminowani (oczywiście w mniejszym stopniu niż kobiety)
2) Powstanie Komisji i Praw Kobiet i Równości Parlamentu
Europejskiego
3) Opracowanie specjalnego programu działań spraw nierówności
płci stająca się priorytetową sprawą w latach 1995-1992
4) Ustalenie Wspólnoty Europejskiej – dyskryminacja pozytywna =
zasada równości
5) W 1992 kazano państwom członkowskim umożliwić kobietom, a
także i mężczyznom pogodzenia obowiązków takich jak :
- zawodowych,
- rodzinnych
- wychowawczych.
Apelując o większy szacunek i do większego zaangażowania się
mężczyzn w życie rodzinne
6) W 1996r – ogłoszenie wspólnoty Dyrektywy mówiąca o tym, iż:
„należy wydać przepisy umożliwiające mężczyznom i kobietom
pogodzenia obowiązków zawodowych i rodzinnych”