PRAWO

Znaczenie politologiczne

Prawo – ogół norm obowiązujących 

na określonym terytorium.
Prawo jest wytworem państwa.
Podstawową funkcją państwa jest 

regulacja stosunków społecznych w 

sposób pożądany przez sprawujących 

władzę polityczną.
Prawo jako jeden z podstawowych 

instrumentów realizacji polityki

Prawoznawstwo

Prawo jako wyidealizowany 
system norm odznaczający się 
swoistymi właściwościami
Cechy prawa:
Hierarchiczność 
Spójność (niesprzeczność)
Zupełność (brak luk prawnych)

Prawo

Tradycja kontynentalna – prawo 
stanowione, jedynym źródłem 
prawa jest ustawa, „sędziowie są 
ustami ustawy”
Tradycja anglosaska – prawo 
precedensowe (common law) – 
źródłem prawa jest nie tylko ustawa 
ale także sędziowskie „precedensy”.

Sprawiedliwość

Arystoteles:
Oddać każdemu to co mu się 
należy
- wyrównawcza (dotyczy relacji 
między jednostkami)
- rozdzielcza (dotyczy relacji 
obywatel a wspólnota polityczna)

Koncepcje 

prawnonaturalne

Zbiór obiektywinie istniejących i 
obowiązujących norm, których twórcą nie 
jest człowiek
Koncepcja Św. Tomasza z Akwinu (XIIIw.) 
- Lex aeterna
- Lex naturalis
- Lex humana
Nowożytne koncepcje prawa natury: 
Grocjusz, Pufendorf

Pozytywizm prawniczy

Prawa ludzkie są stanowione, a nie „odkrywane”
Jedynym źródłem prawa jest ustawa
Ustawa jest przejawem niczym nie ograniczonej woli suwerena 

(rozkaz suwerena)
Prawnik podlega prawu (ustawie) bez żadnych wyjątków i 

ograniczeń
Nie istnieje żaden konieczny związek między prawem i 

moralnością
Badania nad znaczeniem pojęć prawnych powinny być 

odróżnione od badań historycznych, socjologicznych oraz 

krytycznych ocen prawa z punktu widzenia moralności lub 

celów społecznych
System prawny winien być traktowany jako „zamknięty system 

logiczny”

Jerzy Stelmach

Państwo prawa a państwo 

prawne

Arystoteles – prawo ma rządzić
Średniowiecze
John Locke, Monteskiusz – podział władz
Humboldt, Kant (państwo jako związek 

ludzi pozostających pod rządami prawa)
Tradycje angielskie (rule of law), 

polskie, niemieckie
Johanna Wilhelm Placidus – termin 

Rechtstaat 1798 rok

Państwo prawne

Jerzy Stelmach

Państwo demokratyczne respektujące zasadę podziału władz
Winno respektować zasadę sprawiedliwości (w szczególności prawa 

człowieka i obywtelskie)
Państwo i władza państwowa winny być oparte na Konstytucji, będącej 

aktem najwyższej rangi
Podstawą i granicą wszelkiego działania państwa jest prawo
Każdy winien być równy wobec prawa
Gwarancje ochrony prawnej powinny dawać niezawisłe sądy
Funkcjonariusze państwowi powinni podlegać zarówno 

odpowiedzialności konstytucyjnej, jak i odpowiedzialności cywilnej i 

karnej
Powinno działać z poszanowaniem takich zasad:
- bezpieczeństwo prawne (niestanowienia prawa z mocą wstecz)
- proporcjonalności środków i celów
- przewidywalności oraz obliczalności państwowej ingerancji, czyli 

zaufania obywatela do państwa

PRAWO