KOMUNIKACJA Z PACJENTEM
KOMUNIKACJA Z PACJENTEM
NIEULECZALNIE CHORYM –
NIEULECZALNIE CHORYM –
PRZEKAZYWANIE ZŁYCH
PRZEKAZYWANIE ZŁYCH
WIADOMOŚCI.
WIADOMOŚCI.
Dr n. med. Anna Orońska
Dr n. med. Anna Orońska
Katedra i Klinika Anestezjologii i
Katedra i Klinika Anestezjologii i
Intensywnej Terapii AM we
Intensywnej Terapii AM we
Wrocławiu
Wrocławiu
TRUDNOŚCI W
TRUDNOŚCI W
NAWIĄZYWANIU
NAWIĄZYWANIU
KOMUNIKACJI Z
KOMUNIKACJI Z
NIEULECZALNIE CHORYM
NIEULECZALNIE CHORYM
1)
1)
Zewnętrzne
Zewnętrzne
2)
2)
Wewnętrzne
Wewnętrzne
Trudności
Trudności
zewnętrzne:
zewnętrzne:
brak czasu
brak czasu
poglądy „szefów”
poglądy „szefów”
organizacja pracy
organizacja pracy
Trudności
Trudności
wewnętrzne:
wewnętrzne:
osobisty lęk lekarza przed
osobisty lęk lekarza przed
śmiercią
śmiercią
poczucie odpowiedzialności
poczucie odpowiedzialności
za stan pacjenta
za stan pacjenta
obawa przed emocjami
obawa przed emocjami
pacjenta i własnymi
pacjenta i własnymi
obawa przed „trudnymi
obawa przed „trudnymi
pytaniami”
pytaniami”
nadmierna identyfikacja
nadmierna identyfikacja
możliwość ”zatrudnienia”
możliwość ”zatrudnienia”
psychologa
psychologa
„
„
SANITYZACJA Śmierci”
SANITYZACJA Śmierci”
Śmierć tematem „tabu”
Śmierć tematem „tabu”
przyczyny:
przyczyny:
utrata tradycji rodziny wielopokoleniowej
utrata tradycji rodziny wielopokoleniowej
szpital jako miejsce umierania
szpital jako miejsce umierania
technizacja medycyny
technizacja medycyny
akceptacja konsumpcyjnego stylu życia
akceptacja konsumpcyjnego stylu życia
brak „towarzyszenia” umierającym
brak „towarzyszenia” umierającym
narastająca ateizacja
narastająca ateizacja
PRZYGOTOWAĆ „SCENĘ”
PRZYGOTOWAĆ „SCENĘ”
intymność otoczenia
intymność otoczenia
czas
czas
komfort lekarza i pacjenta
komfort lekarza i pacjenta
WYWIAD
WYWIAD
proces zewnętrzny
proces
wewnętrzny
uwaga na
pacjenta
uwaga na własnych
myślach
uwaga na problemie,
który wg nas jest
problemem pacjenta
PAMIĘTAĆ O KOMUNIKACJI NIEWERBALNEJ
TAKTYKA ROZMOWY
TAKTYKA ROZMOWY
pytania „otwarte” (Jak?)
pytania „otwarte” (Jak?)
problemy psychologiczne
problemy psychologiczne
pytania screeningowe
pytania screeningowe
zwroty refleksyjne
zwroty refleksyjne
przytakiwanie werbalne i niewerbalne
przytakiwanie werbalne i niewerbalne
powtarzanie
powtarzanie
milczenie
milczenie
podsumowanie
podsumowanie
umówienie terminu spotkania
umówienie terminu spotkania
EMPATIA!
ZŁA TAKTYKA
ZŁA TAKTYKA
pytania „zamknięte” (Czy?)
pytania „zamknięte” (Czy?)
pytania o objawy somatyczne
pytania o objawy somatyczne
pytania sugerujące odpowiedź
pytania sugerujące odpowiedź
minimalizacja, racjonalizacja objawów
minimalizacja, racjonalizacja objawów
zdawkowe pociechy
zdawkowe pociechy
obietnice bez pokrycia
obietnice bez pokrycia
gwałtowna zmiana tematu
gwałtowna zmiana tematu
CELE ROZMOWY Z NIEULECZALNIE
CELE ROZMOWY Z NIEULECZALNIE
CHORYM
CHORYM
1) Ile pacjent wie?
1) Ile pacjent wie?
2) Ile chce wiedzieć?
2) Ile chce wiedzieć?
3) Przekazać wiadomość.
3) Przekazać wiadomość.
4) Ustalić, co dalej.
4) Ustalić, co dalej.
LEKARZ- „lustrem”
pacjenta
1) Ile pacjent wie?
1) Ile pacjent wie?
Pamiętać: pacjent zapomina, używa
Pamiętać: pacjent zapomina, używa
eufemizmów, może mieć nieaktualne
eufemizmów, może mieć nieaktualne
wiadomości.
wiadomości.
Ustalić „bad news gap”.
Ustalić „bad news gap”.
2) Ile chce wiedzieć?
2) Ile chce wiedzieć?
Pozwolić na inicjatywę pacjentowi-
Pozwolić na inicjatywę pacjentowi-
pytanie: „Co pan sądzi o swojej
pytanie: „Co pan sądzi o swojej
chorobie?”
chorobie?”
3) Przekazywanie wiadomości.
3) Przekazywanie wiadomości.
„
„
Zła wiadomość” jest to wiadomość, która
Zła wiadomość” jest to wiadomość, która
zdecydowanie zmienia widzenie przyszłości przez
zdecydowanie zmienia widzenie przyszłości przez
pacjenta.
pacjenta.
(R. Buckman)
(R. Buckman)
Pamiętać:
Pamiętać:
zła wiadomość nigdy nie brzmi dobrze
zła wiadomość nigdy nie brzmi dobrze
nie wolno kłamać
nie wolno kłamać
podać nadzieję optymistyczną, ale „realistyczną”
podać nadzieję optymistyczną, ale „realistyczną”
„
„
Starać się spowolnić przejście pacjenta od percepcji
Starać się spowolnić przejście pacjenta od percepcji
siebie jako osoby zdrowej do realizacji faktu, że ma się
siebie jako osoby zdrowej do realizacji faktu, że ma się
chorobę zagrażającą życiu”.
chorobę zagrażającą życiu”.
(
(
P.
P.
Maqui
Maqui
r
r
e
e
, A.
, A.
Faulkn
Faulkn
e
e
r)
r)
„
„
Prawda jest jednym z najsilniejszych
Prawda jest jednym z najsilniejszych
dostępnych środków farmaceutycznych.
dostępnych środków farmaceutycznych.
Ale jak przy każdym leku musimy poznać
Ale jak przy każdym leku musimy poznać
jego
farmakodynamikę,
sposób
jego
farmakodynamikę,
sposób
dawkowania, jak również towarzyszące
dawkowania, jak również towarzyszące
objawy uboczne nadziei i zaprzeczenia”
objawy uboczne nadziei i zaprzeczenia”
JAK TO ROBIĆ?
JAK TO ROBIĆ?
uprzedzić o chęci przekazania ważnej
uprzedzić o chęci przekazania ważnej
informacji
informacji
stopniowe przekazywanie informacji
stopniowe przekazywanie informacji
unikać żargonu
unikać żargonu
upewnić się, czy pacjent rozumie
upewnić się, czy pacjent rozumie
korzystać z niewerbalnych środków
korzystać z niewerbalnych środków
komunikacji
komunikacji
zapewnić wsparcie
zapewnić wsparcie
4) CO DALEJ?
4) CO DALEJ?
Rozpoznać emocje i lęki pacjenta:
Rozpoznać emocje i lęki pacjenta:
wysłuchać do końca
wysłuchać do końca
ustalić kolejność ważności (tzw.„shopping
ustalić kolejność ważności (tzw.„shopping
list”)
list”)
szukać głębszego sensu pytań
szukać głębszego sensu pytań
pamiętać, że pacjent może „testować” lekarza
pamiętać, że pacjent może „testować” lekarza
Wyjaśnić wątpliwości i zapewnić o
dalszej opiece
TRUDNE PYTANIA:
TRUDNE PYTANIA:
Czy dalsza chemioterapia ma sens?
Czy dalsza chemioterapia ma sens?
Czy to rak?
Czy to rak?
Czy ja umieram?
Czy ja umieram?
Czy mi się poprawi?
Czy mi się poprawi?
Ile jeszcze będę żył?
Ile jeszcze będę żył?
Rodzina: „Byle się on nie
Rodzina: „Byle się on nie
dowiedział!”
dowiedział!”
Wyjaśnić przyczynę obawy.
Wyjaśnić przyczynę obawy.
Zapewnić o sposobie przekazywania
Zapewnić o sposobie przekazywania
informacji.
informacji.
wyjaśnić problemy psychologiczne
wyjaśnić problemy psychologiczne
pacjenta i rodziny
pacjenta i rodziny
zapewnić o wsparciu
zapewnić o wsparciu
zawsze kierować się dobrem pacjenta.
zawsze kierować się dobrem pacjenta.