Rozwój poznawczy
Podejście piagetowskie
Rozwój poznawczy
Podejście piagetowskie
Podstawowe pojęcia
SCHEMATY-są to struktury intelektu organizujące zdarzenia,
spostrzegane i klasyfikowane na podstawie ich ogólnych cech.
Tworzą się w skutek różnicowania. Na trafniejsze precyzowanie
schematów wpływa coraz lepsze generalizowanie bodźców.
ASYMILACJA-jest to proces poznawczy , dzięki któremu nowe
treści percepcyjne, motoryczne czy pojęciowe włączane są do
istniejących schematów lub wzorów zachowania. Asymilacja
wpływa na rozbudowę schematu, nie zmieniając go.
AKOMODACJA-tworzenie nowych schematów (w którym nowy
bodziec znajdzie miejsce) lub modyfikacja starych (aby bodziec
do niego pasował).
RÓWNOWAŻENIE-proces pozwalający na włączenie
zewnętrznego doświadczenia do struktur wewnętrznych
(schematów), przy założeniu, że procesy asymilacji i
akomodacji są równie ważne.
Stadium sensoryczno-
motoryczne
0-2 lata
W tym okresie przeważają reakcje zmysłowe i
ruchowe. Dziecko nie tworzy jeszcze
wewnętrznych reprezentacji zdarzeń i „nie
myśli”pojęciowo, chociaż rozwój poznawczy jest
już widoczny, gdyż konstruowane są schematy.
Rozwój przebiega od reperezentacji
sensomotorycznych do myślenia prelogicznego
i rozwiązywania problemów.Pojawiają się
pierwsze prawdziwe zachowania społeczne. W
rozumowaniu moralnym brak jeszcze
intencjonalności.
Stadium aktywności
odruchowej
0-1 m-c
-wszystkie zachowania mają charakter odruchów
Odruchowe reakcje są ćwiczone i stanowią bazę
dla schematów czynnościowych
-reagowanie na bliski kontakt fizyczny z
dorosłymi: ustanie płaczu, przystosowanie
pozycji ciała do sposobu trzymanua
Umiejętności/przykłady
zachowań
-ssanie w momencie dotknięcia warg
-zaciśnięcie dłoni w momencie dotknięcia
jej przez przedmiot
-wpatrywanie się w przedmiot znajdujący
się w zasięgu wzroku,
-uspokajanie się pod wpływem bliskiego,
fizycznego kontaktu: ustanie płaczu,
przystosowanie pozycji ciała do sposobu
trzymania,
Edukacja
- typ uczenia „podanie na tacy”
- stosowanie odruchów do coraz większej liczby obiektów i
zachowań
- podtrzymywanie istniejących odruchów
- wprowadzanie w pola zmysłów odpowiednich bodźców:
kolorowe przedmioty podwieszone dookoła, zabawki
wydające dźwięki, podsuwanie pachnących przedmiotów
- wkładanie do dłoni przedmiotów o różnej strukturze materiału
- masaż całego ciała
- prowadzenie dłoni w stronę źródła dźwięku, zapachu, bodźca
wzrokowego
- zwracanie uwagi na tembr, ton głosu, głośność, mówienie w
sposób nie wzbudzający lęku
- nawiązywanie i utrzymywanie kontaktu wzrokowego,
dotykowego, dźwiękowego (zwrócenie uwagi, który zmysł jest
dominujący)
Stadium pierwszych
nawyków
1-4 m-c
-dziecko posiada określone schematy: schemat ssania
(ssanie piersi, grzechotki, palca), chwytania,
-poszczególne schematy stają się coraz bardziej
precyzyjne dzięki licznym ćwiczeniom,
-zachowanie skierowane jest do wewnątrz, dziecko jest
bardziej zainteresowane ruchami własnych rąk niż
zabawką, stosuje schematy dla przyjemności samego
stosowania ich-chwyta aby chwycić
- dziecko stara się powtórzyć zachowania, które wydarzyły
się przypadkiem (w obrębie własnego ciała)
-zwracanie uwagi na osobę dorosłą, przypatrywanie się jej
Umiejętności, przykłady
zachowań
-śledzenie wzrokiem przedmiotu,
patrzenie w kierunku w którym zniknął,
-rozpoznawanie znajomych dźwięków,
dotyków, osób, rzeczy,
-zabawa własnym ciałem, kopanie
nogami, zabawa palcami
-zainteresowanie swoimi dłońmi,
wkładanie ich do ust,
-wsłuchanie w wydawane dźwięki.
Edukacja
- typ ucznia się: prowadzenie dłoni, podpowiedzi fizyczne
- poszerzanie zainteresowania własnym ciałem, poznanie
go na różne sposoby: Knill, masaż, Sherbrone, masaż
głęboki
- podpowiadanie nowych schematów czynnościowych,
np. potrząsanie, uderzanie, głaskanie
- te same przedmioty wokół, jedzenie w tym samym
miejscu, przebieranie się na tej samej macie, itp.
- wprowadzanie wszystkich używanych przedmiotów w
pole widzenia, słyszenia, itd.
- wspólne zabawy w dużej bliskości fizycznej
Odtwarzanie procedur
4-8 m-c
-dziecko powtarza zachowanie, które wywołane
przypadkiem przyniosły zadowalający efekt
-swoiste rozumienie przyczynowości-jeżeli dziecko wywoła
skutek, rozumie dlaczego tak się stało, ale przed nim nie
potrafi go przewidzieć (powtarza skutek jeśli został
przypadkowo wywołany)
-zainteresowanie światem zewnętrznym, schematy
czynnościowe zostają skierowane na zewnątrz, ku
eksplorowaniu otoczenia-dziecko manipuluje zabawką,
gdyż chce ją poznać
-rozróżnianie osób znanych od obcych, inne reagowanie na
głos, widok, dotyk znanych i obcych
-angażowanie się w interakcje i zabawy, umiejętność
współdziałania na zasadzie naprzemienności
- świadome wykonywanie ruchów i wydawanie dźwięków w
celu wywołania określonej reakcji
Umiejętności, przykłady
zachowań
-uderzenie ręką lalki nad łóżeczkiem–>ruch zabawki->
powtórzenie ruchu uderzenia w lalkę;
grzechotka na sznurku->pociąganie sznurka->inna
zabawka->poszukiwanie sznurka
-chwytanie i manipulacja przedmiotami przy zastosowaniu
znanych schematów czynnościowych
-poznawanie świata przez dominujące zmysły,
-złoszczenie się w momencie nieradzenia sobie z
rozwiązaniem problemu (stosowanie znanych schematów)
-szukanie przedmiotów tam gdzie zniknęły
-rozróżnienie osób znanych i obcych.
Edukacja
-typ ucznia: prowadzenie dłoni, ograniczanie
podpowiedzi
-poszerzanie ilości znanych schematów
czynnościowych, podpowiadanie możliwości
różnego rodzaju używania przedmiotów: łyżka-
jedzenie, szczoteczka-mycie zębów, bębenek-
uderzanie, grzechotka-potrząsanie
-zabawy naprzemienne – ściąganie chustki z
głowy, zasłanianie i odsłanianie przedmiotów
Koordynacja schematów
8-12 m-c
-pierwsze zachowania typu środek-cel, początek zachowania
intencjonalnego; dziecko najpierw widzi określony cel, potem szuka
środków do osiągnięcia go (cel istnieje wcześniej niż działanie
wybrane dla jego osiągnięcia)
-rozwiązywanie prostych problemów metodą prób i błędów, uciekanie
się do pomocy osób dorosłych; pokonywanie prostych przeszkód
-dociekliwość i nastawienie na eksplorację otoczenia, umiejętność
poszukiwania
-zabawa skomplikowanymi przedmiotami, powtarzanie złożonych
czynności, sprawdzanie efektów
-inicjowanie interakcji z dorosłymi, zaczepianie, utrzymywanie i
przedłużanie kontaktu
-komunikaty intencjonalne! skierowane do określonej osoby,
wykorzystanie gestu, ruchu, przedmiotu
Umiejętności, przykłady zachowań
-dziecko chce zjeść ciastko, widzi je -> zasłonięte
poduszką -> odsuwa poduszkę -> bierze i zjada
ciastko (dziecko w stadium 3 uaktywnia schemat:
cel-wzięcie poduszki do buzi)
-interesuje się przedmiotami, są takie, którym
poświęca więcej uwagi, szuka ich, awanturuje się
gdy nie może ich znaleźć; pamięta gdzie odłożyło
zabawkę-szuka jej w tym samym miejsu
Edukacja
-typ uczenia: podpowiedzi fizyczne, prowadzenie dłoni,
stopniowe ograniczanie
-łączenie aktywności z gestami, dźwiękami,
przedmiotami lub symbolami przedmiotów
-naprowadzanie na odpowiedni znak przed aktywnością
-stawianie w sytuacji wymagającej rozwiązania
problemu: chcesz pić-weź sobie kubek, chcesz
ciastko-otwórz pudełko
-zajęcia związane z samoobsługą
-uczenie łączenia różnych schematów czynnościowych
w celu osiągnięcia czegoś
Eksperymentowanie
12-18 m-c
-odkrywanie nowych sposobów działania
poprzez eksperymentowanie, dziecko jest
w stanie wynaleźć nowe środki dla
osiągnięcia znanych celów (akomodacja)
-reakcje okrężne trzeciego stopnia, które
charakteryzują się silnym
zainteresowaniem dla wszystkiego co
nowe, dziecko celowo poszukuje nowości,
-dokładniejsze naśladowanie
Umiejętności, przykłady
zachowań
-dziecko będzie szukać przedmiotu w ostatnim
miejscu, w którym widziało zniknięcie
-dziecko podaje matce pudełko, którego nie jest
w stanie otworzyć (wie, że matka to potrafi)
-płacze, krzyczy gdy przedmiot znajduje poza
jego zasięgiem (przywołuje drugą osobę by mu
go podała)
-wykorzystuje różne sposoby by dosięgnąć
zabawkę (popycha kojec w jego kierunku,
ciągnie za sznurek przywiązany do zabawki)
Reprezentacja
18-24 m-c
-reprezentacje umysłowe (wewnętrzne
przedstawianie przedmiotów i zdarzeń)
-wymyślanie nowych sposobów działania
poprzez wewnętrzne kombinacje a nie
jak do tej pory poprzez działanie,
-rozwija się zdolność do uwewnętrznienia
myśli i symbolizacji rzeczywistości
Umiejętności, przykłady
zachowań
-pojawia się zabawa symboliczna,
-naśladowanie zachowań, które
dziecko widziało jakiś czas
wcześniej,
-opiera o ścianę stolik, który się
odsuwał, gdy się o niego opierało,
-odsuwa zabawkę, która blokuje
dostęp do szafki
Stadium
przedoperacyjne
2-7 r.ż.
Rozwój przebiega od reprezentacji
sensomotorycznych do myślenia prelogicznego
i rozwiązywania problemów.
Pojawiają się pierwsze prawdziwe zachowania
społeczne.
W rozumowaniu moralnym brak jeszcze
intencjonalności.
Problemy rozwiązywanie poprzez
reprezentacje. Rozwój językowy.
Myślenie jest egocentryczne.
Reprezentacje
Głównym osiągnięciem rozwojowym stadium
przedoperacyjnego jest zdolność
reprezentowania, czyli przedstawiania
przedmiotów i zdarzeń.
Sposoby reprezentacji ( w kolejności
występowania) to:
-naśladownictwo odroczone
-zabawa symboliczna
-rysunek
-obraz umysłowy
-mowa.
Naśladownictwo
odroczone
Po 2 roku życia
Naśladowanie przedmiotów i zdarzeń,
które przez pewien czas nie były
obecne. Dziecko ma już rozwiniętą
zdolność umysłowego przedstawiania
(pamiętania) imitowanego zachowania.
Przykład: Powtarzanie przez dziecko
zabawy kosi,kosi łapci,w którą
wcześniej bawiło się z rodzicami.
Zabawa symboliczna
Przykład: dziecko bawiące się drewnianym
klockiem, jak gdyby był to samochód.
Istotą zabawy symbolicznej jest to, że jest
ona naśladowcza, lecz także stanowi formę
wyrażania siebie przed samym sobą jako
jedyną publicznością. Nie ma w niej
zamysłu komunikowania się z innymi. W
zabawie tej dziecko kreuje pomysły, tworzy
symbole. Jest ona formą asymilacji
rzeczywistości do własnych potrzeb.
Rysunek
Przejście od bazgrot (bez zakładania co
dany rysunek przedstawia) po coraz
bardziej realistyczne obrazy. Rysunki
dzieci aż do 8-9 r.ż. przedstawiają
raczej to co dzieci wiedzą o czymś, niż
to co widzą.
Obrazy umysłowe
Obrazy umysłowe są wewnętrznymi
reprezentacjami (symbolami)
przedmiotów i przeszłych doświadczeń
percepcyjnych; nie są jednak wiernymi
odbiciami tych doświadczeń (obrazy są
jedynie symbolami). W tym okresie
obrazy są głównie statyczne, brak
obrazów ruchów i przemieszczeń
(fotografia a nie film).
Mowa
Od 2 r.ż. dźwięk zaczyna
reprezentować przedmiot. Dziecko
najpierw używa zdań
jednowyrazowych by w wieku 4 lat
osiągnąć znaczną biegłość w
posługiwaniu się mową.
Uspołecznienie
zachowania
Według Piageta zachowanie dziecka
od samego początku podlega
wpływowi czynników społecznych.
Rozwój społeczny następuje, gdy
dziecko działa i podejmuje interakcje
z otoczeniem społecznym. Poziom
rozwoju poznawczego determinuje
charakter wiedzy społecznej.
Cechy myślenia
przedoperacyjnego
Myślenie dziecka jest ciągle powiązane
z percepcją. Dla kontynuacji rozwoju
niezbędne są następujące elementy
myślenia przedoperacyjnego:
egocentryzm, transformacje,
centracja, odwarcalność. Stanowią one
jednocześnie przeszkody na drodze
myślenia logicznego.
Egocentryzm
Dziecko nie jest w stanie podjąć roli czy
też przyjąć punktu widzenia innych. Jest
przekonane, że wszyscy myślą w taki sam
sposób jak ono. Dziecko w tym stadium nie
myśli o własnym myśleniu, w związku z
czym nie jest w stanie poddać go w
wątpliwość. Ogranicza to rozwój struktur
intelektualnych gdyż własne rozumowanie
dziecka nie wymaga od niego
kwestionowania swojego sposobu myślenia
lub weryfikowania pojęć.
Rozumienie przekształceń
Obserwując sekwencje zmian
następujących po sobie stanów,
dziecko skupia się wyłącznie na
elementach tej sekwencji, czy
kolejnych stanach, a nie na
przekształceniu, za którego
pośrednictwem jeden stan
przechodzi w drugi.
Centracja
Dziecko wykazuje tendencje do
koncentrowania się, skupiania
uwagi tylko na jednym aspekcie
prezentowanego mu bodźca
wzrokowego. Wydaje się niezdolne
do zbadania wszystkich aspektów
bodźców.
Odwracalność
Zdolność do cofnięcia linii
swojego rozumowania do
punktu, w którym się
rozpoczęło.W stadium
przedoperacyjnym myślenie w
dużym stopniu jest sztywne,
zdominowane przez percepcję i
nieodwracalne.
Zachowanie stałości
Zachowanie stałości (niezmienniki) oznacza,
że ilość substancji (liczebność zbioru)
pozostaje taka sama bez względu na
zmiany dokonywane na wymiarach nie
związanych z nią. Przejście od braku
zachowania stałości do niezmienników jest
stopniowe i następuje dzięki aktywnej
przebudowie rozwijanych schematów.
Piaget wyróżnił niezmienniki: liczby, masy,
ciężaru, objętości.
Stałość objętości
Do dwóch identycznych naczyń
wlewamy wodę. Dziecko potwierdza,
że w obu naczyniach jest tyle samo
cieczy. Gdy przelejemy wodę z
jednego z naczyń do naczynia
wyższego i cieńszego dziecko bez
stałości objętości stwierdzi, że w
wyższym naczyniu wody jest więcej.
Stałość liczby
W dwóch rzędach, w jednakowej
odległości od siebie, układamy
jednakową ilość patyczków. Dziecko
potwierdza, że w obu rzędach jest tyle
samo patyczków. Gdy jednak w jednym
z rzędów patyczki ułożymy w
większych odstępach (rząd wydłuży
się), dziecko bez stałości liczby
stwierdzi, że w dłuższym rzędzie jest
więcej patyczków niż w krótszym.
Stałość masy i ciężaru
Dajemy dziecku dwie takie same kulki z
plasteliny.Dziecko potwierdza, że są one o
jednakowej masie. Pozostawiamy na stole jedną
z tych jednakowych kulek, jako sprawdzian, i
przekształcamy drugą kulkę w
placuszek.Pytamy dziecko czy jest ta sama ilość
masy w obydwu kształtach. Dziecko bez stałości
masy powie, że placuszek ma większą masę.
Nawiązując do tego samego doświadczenia
pytamy dziecko co jest cięższe, kula czy
placuszek. Dziecko bez stałości ciężaru
odpowie, że placuszek jest cięższy.