Własność i jej ochrona
Własność i jej ochrona
Własność i jej ochrona
Własność i jej ochrona
Uprawnienia właściciela
Uprawnienia właściciela
•
Posiadanie (
Posiadanie (
ius possidendi
ius possidendi
)
)
•
Używanie (
Używanie (
utendi
utendi
)
)
•
Zużycie (
Zużycie (
abutendi
abutendi
)
)
•
Pobieranie pożytków (
Pobieranie pożytków (
fruendi
fruendi
)
)
•
Rozporządzanie rzeczą (
Rozporządzanie rzeczą (
disponendi
disponendi
)
)
Ograniczenia prawa
Ograniczenia prawa
własności
własności
•
Prawo sąsiedzkie
Prawo sąsiedzkie
•
Prawo publiczne
Prawo publiczne
•
Ograniczenia ustanowione samodzielnie
Ograniczenia ustanowione samodzielnie
Prawo sąsiedzkie:
Prawo sąsiedzkie:
•
Interes sąsiada...
Interes sąsiada...
•
Zmiana spływu wody
Zmiana spływu wody
•
Rzucające cień drzewa
Rzucające cień drzewa
•
Wchodzenie na cudzy grunt po owoce
Wchodzenie na cudzy grunt po owoce
Prawo sąsiedzkie cd
Prawo sąsiedzkie cd
•
Actio aquae pluviae arcendae
Actio aquae pluviae arcendae
•
Konstrukcja na sąsiednim gruncie
Konstrukcja na sąsiednim gruncie
powoduje zalanie naszego [właściciel do
powoduje zalanie naszego [właściciel do
właściciela]
właściciela]
•
Actio finium regundorum
Actio finium regundorum
•
O ponowne ustalenie granicy („o miedzę”)
O ponowne ustalenie granicy („o miedzę”)
•
Cautio damni infecti
Cautio damni infecti
•
Zabezpieczenie przed szkodą z cudzego
Zabezpieczenie przed szkodą z cudzego
gruntu
gruntu
•
Operis novi nuntiatio
Operis novi nuntiatio
•
Zakaz wznoszenia nowej budowli na gr.s.
Zakaz wznoszenia nowej budowli na gr.s.
Prawo publiczne
•
Ochrona zdrowia: zakaz grzebania zmarłych w
Ochrona zdrowia: zakaz grzebania zmarłych w
obrębie Rzymu
obrębie Rzymu
•
Budowlane: zakaz wyjmowania belki
Budowlane: zakaz wyjmowania belki
•
Komunikacyjne: zniszczona droga
Komunikacyjne: zniszczona droga
•
Administracyjne: utrzymywanie stanu dróg
Administracyjne: utrzymywanie stanu dróg
•
Przekazywanie poczty...
Przekazywanie poczty...
Samodzielnie
Samodzielnie
•
Ustanowienie prawa na rzeczy cudzej:
Ustanowienie prawa na rzeczy cudzej:
•
Służebności gruntowe (wiejskie i
Służebności gruntowe (wiejskie i
miejskie)
miejskie)
•
Służebności osobiste
Służebności osobiste
Samodzielnie
Samodzielnie
•
Umowy związane z rzeczą:
Umowy związane z rzeczą:
•
Najem
Najem
•
Oddanie w zastaw
Oddanie w zastaw
•
Użyczenie
Użyczenie
•
Inne, dowolne...
Inne, dowolne...
Własność w Rzymie
Własność w Rzymie
•
Własność prawa cywilnego
Własność prawa cywilnego
•
Nie było podatków
Nie było podatków
•
Nie można wywłaszczyć
Nie można wywłaszczyć
•
Prawo elastyczne
Prawo elastyczne
•
Tylko 10 %:
Tylko 10 %:
•
Obywatele Rzymscy
Obywatele Rzymscy
•
W granicach Italii
W granicach Italii
Ochrona własności
Ochrona własności
kwirytarnej
kwirytarnej
•
Przeciw każdemu
Przeciw każdemu
•
Skarga wydobywcza
Skarga wydobywcza
(
(
rei vindicatio
rei vindicatio
)
)
•
Jak pozbawiono właściciela posiadania
Jak pozbawiono właściciela posiadania
•
Actio negatoria
Actio negatoria
– zaprzeczająca
– zaprzeczająca
•
Jak ktoś utrzymywał, że przysługuje mu
Jak ktoś utrzymywał, że przysługuje mu
prawo do korzystania z rzeczy.
prawo do korzystania z rzeczy.
Rei vindicatio -
Rei vindicatio -
powód
powód
•
Komu przysługuje
Komu przysługuje
?
?
[kto ma legitymację procesową czynną]
[kto ma legitymację procesową czynną]
•
Właściciel kwirytarny
Właściciel kwirytarny
•
Pozbawiony posiadania
Pozbawiony posiadania
•
Jak długo przysługuje
Jak długo przysługuje
?
?
•
Dopóki istnieje własność danej osoby
Dopóki istnieje własność danej osoby
[!]
[!]
(tj. dopóki tej własności nie przeniesiemy,
(tj. dopóki tej własności nie przeniesiemy,
nie utracimy własności przez to, że ktoś rzecz zasiedział,
nie utracimy własności przez to, że ktoś rzecz zasiedział,
nie porzucimy rzeczy z zamiarem wyzbycia się własności albo
nie porzucimy rzeczy z zamiarem wyzbycia się własności albo
dopóki rzecz nie przestanie istnieć)
dopóki rzecz nie przestanie istnieć)
Rei vindicatio -
Rei vindicatio -
pozwany
pozwany
•
Przeciw komu
Przeciw komu
?
?
[legitymacja procesowa bierna]
[legitymacja procesowa bierna]
•
Pierwotnie
Pierwotnie
: tylko posiadacz w chwili
: tylko posiadacz w chwili
litis cont.
litis cont.
•
Nie detentor!!!!
Nie detentor!!!!
•
Potem
Potem
: fikcyjni posiadacze (
: fikcyjni posiadacze (
p. fictus
p. fictus
)
)
•
Osoby które podstępnie pozbyły się rzeczy (np.
Osoby które podstępnie pozbyły się rzeczy (np.
oddały w depozyt)
oddały w depozyt)
•
Osoby, które pozornie wdały się w spór, żeby
Osoby, które pozornie wdały się w spór, żeby
umożliwić posiadaczowi zasiedzenie
umożliwić posiadaczowi zasiedzenie
Rei vindicatio -
Rei vindicatio -
przedmiot
przedmiot
•
Przedmiot sporu
Przedmiot sporu
:
:
•
Rzecz
Rzecz
•
pożytki
pożytki
•
posiadacz w dobrej wierze
posiadacz w dobrej wierze
zwraca tylko pożytki po
zwraca tylko pożytki po
litis
litis
contestatio
contestatio
•
Posiadacz w złej wierze
Posiadacz w złej wierze
– zwraca wszystkie, zużyte i
– zwraca wszystkie, zużyte i
nie, a nawet nie zebrane
nie, a nawet nie zebrane
•
Problem
Problem
nakładów
nakładów
:
:
•
Posiadacz
Posiadacz
w dobrej wierze
w dobrej wierze
może żądać zwrotu
może żądać zwrotu
wszystkich nakładów
wszystkich nakładów
•
Posiadacz
Posiadacz
w złej wierze
w złej wierze
– tylko nakładów koniecznych
– tylko nakładów koniecznych
•
Obaj
Obaj
: Ius retentionis propter impensas necessarias
: Ius retentionis propter impensas necessarias
•
Obaj:
Obaj:
ius tollendi
ius tollendi
w stosunku do nakładów zbytkowych
w stosunku do nakładów zbytkowych
Rei vindicatio
Rei vindicatio
„w praktyce”
„w praktyce”
•
Formułka:
Formułka:
•
Sędzią niech będzie Titius.
Sędzią niech będzie Titius.
•
Jeśli się okaże, że rzecz, o którą toczy
Jeśli się okaże, że rzecz, o którą toczy
się spór
się spór
jest powoda wg prawa
jest powoda wg prawa
Kwirytów
Kwirytów
,
,
•
i rzecz
i rzecz
nie zostanie zwrócona
nie zostanie zwrócona
powodowi na
powodowi na
żądanie
żądanie
sędziego,
sędziego,
•
ile ta rzecz będzie warta,
ile ta rzecz będzie warta,
taką sumę
taką sumę
zasądź sędzio od pozwanego na rzecz
zasądź sędzio od pozwanego na rzecz
powoda. Jeśli się nie okaże, uwolnij.
powoda. Jeśli się nie okaże, uwolnij.
Actio negatoria
Actio negatoria
•
Powód: właściciel kwirytarny
Powód: właściciel kwirytarny
•
Naruszany w uprawnieniach
Naruszany w uprawnieniach
•
Naruszyciel twierdzi, że ma do tego
Naruszyciel twierdzi, że ma do tego
prawo (początkowo)
prawo (początkowo)
•
Wystarczy samo naruszenie (pr.
Wystarczy samo naruszenie (pr.
klasyczne)
klasyczne)
Actio negatoria -
Actio negatoria -
formułka
formułka
•
Sędzią niech będzie Titius.
Sędzią niech będzie Titius.
•
Jeśli się okaże, że pozwanemu nie
Jeśli się okaże, że pozwanemu nie
przysługuje [np.] prawo użytkowania
przysługuje [np.] prawo użytkowania
gruntu powoda, o który toczy się spór
gruntu powoda, o który toczy się spór
•
i jeśli na żądanie sędziego rzecz nie
i jeśli na żądanie sędziego rzecz nie
zostanie zwrócona powodowi przez
zostanie zwrócona powodowi przez
pozwanego,
pozwanego,
•
ile rzecz jest warta, taką sumę zasądź
ile rzecz jest warta, taką sumę zasądź
sędzio od pozwanego na rzecz
sędzio od pozwanego na rzecz
powoda. Jeśli się nie okaże, uwolnij.
powoda. Jeśli się nie okaże, uwolnij.
O co chodzi?
O co chodzi?
•
Żądanie powoda obejmuje:
Żądanie powoda obejmuje:
•
Uznanie własności za wolną od
Uznanie własności za wolną od
ograniczeń
ograniczeń
•
Zaprzestanie naruszania
Zaprzestanie naruszania
•
Przywrócenie do stanu poprzedniego
Przywrócenie do stanu poprzedniego
•
Odszkodowanie za szkody powstałe
Odszkodowanie za szkody powstałe
wskutek naruszeń
wskutek naruszeń
•
Zabezpieczenie (
Zabezpieczenie (
cautio de non
cautio de non
amplius turbando
amplius turbando
)
)
Actio Publiciana
Actio Publiciana
•
Kogo chroni?
Kogo chroni?
•
Właściciela bonitarnego
Właściciela bonitarnego
•
(Posiadacza
(Posiadacza
ad usucapionem
ad usucapionem
)
)
•
Właściciela kwirytarnego, który nie
Właściciela kwirytarnego, który nie
chce udowadniać własności
chce udowadniać własności
kwirytarnej
kwirytarnej
Actio Publiciana
Actio Publiciana
cd
cd
•
Posiadacz
Posiadacz
ad usucapionem
ad usucapionem
•
Osoba, która w dobrej wierze nabyła
Osoba, która w dobrej wierze nabyła
rzecz od niewłaściciela
rzecz od niewłaściciela
•
Osoba, która nieformalnie nabyła
Osoba, która nieformalnie nabyła
res
res
mancipi
mancipi
•
Pozbawieni posiadania rzeczy
Pozbawieni posiadania rzeczy
Actio Publiciana
Actio Publiciana
- formułka
- formułka
•
Jeśli rzecz, którą powód
Jeśli rzecz, którą powód
kupił
kupił
w
w
dobrej wierze
dobrej wierze
i która została mu
i która została mu
wydana
wydana
i która
i która
stałaby się jego
stałaby się jego
wg prawa
wg prawa
Kwirytów
Kwirytów
gdyby ją przez rok posiadał
gdyby ją przez rok posiadał
•
i ta rzecz, o którą toczy się spór nie
i ta rzecz, o którą toczy się spór nie
zostanie zwrócona powodowi na
zostanie zwrócona powodowi na
żądanie sędziego,
żądanie sędziego,
•
ile ta rzecz jest warta, taką sumę
ile ta rzecz jest warta, taką sumę
zasądź sędzio od pozwanego na rzecz
zasądź sędzio od pozwanego na rzecz
powoda. Jeśli się nie okaże, uwolnij.
powoda. Jeśli się nie okaże, uwolnij.
Actio Publiciana
Actio Publiciana
- względność
- względność
•
Spór: właściciel kwirytarny – bonitarny
Spór: właściciel kwirytarny – bonitarny
•
Wł. bonitarny ma jeden z dwóch zarzutów:
Wł. bonitarny ma jeden z dwóch zarzutów:
•
exceptio rei venditae et traditae
exceptio rei venditae et traditae
•
exceptio doli
exceptio doli
(od chwili przyznania tych zarzutów właściciel bonitarny ma właściwie
(od chwili przyznania tych zarzutów właściciel bonitarny ma właściwie
ochronę bezwzględną)
ochronę bezwzględną)
•
Właściciel bonitarny – bonitarny
Właściciel bonitarny – bonitarny
•
Gdy nabyli od
Gdy nabyli od
tej samej osoby
tej samej osoby
(lepsze
(lepsze
prawo ma ten,
prawo ma ten,
kto nabył pierwszy
kto nabył pierwszy
)
)
•
Gdy nabyli od
Gdy nabyli od
różnych
różnych
osób (nie właścicieli)
osób (nie właścicieli)
ten
ten
kto posiada
kto posiada
rzecz
rzecz