Terminy wykładów:
Terminy wykładów:
Czwartki co 2 tygodnie wykłady sala
Czwartki co 2 tygodnie wykłady sala
22
22
8, 22 października, 5, 19 listopada, 3, 17
8, 22 października, 5, 19 listopada, 3, 17
grudnia, 14, 28 stycznia (zaliczenie)
grudnia, 14, 28 stycznia (zaliczenie)
Egzamin pisemny – wykłady +
Egzamin pisemny – wykłady +
ćwiczenia
ćwiczenia
Termin zerowy tylko dla osób z ocenami
Termin zerowy tylko dla osób z ocenami
powyżej
powyżej
4.0 z ćwiczeń (4,5 i 5,0)
4.0 z ćwiczeń (4,5 i 5,0)
Sprawy organizacyjne
Sprawy organizacyjne
- wymiany studentów
- wymiany studentów
- spotkanie (obowiązkowe) w
- spotkanie (obowiązkowe) w
sprawie kół i działalności organizacji
sprawie kół i działalności organizacji
studenckich
studenckich
Skrzynka kontaktowa
Skrzynka kontaktowa
wprowadzeniedopedagogiki@interia.e
wprowadzeniedopedagogiki@interia.e
u
u
Hasło: pierwszyrok
Hasło: pierwszyrok
Dla zapominalskich – pytanie
Dla zapominalskich – pytanie
pomocnicze: Jaki owoc lubisz
pomocnicze: Jaki owoc lubisz
najbardziej?
najbardziej?
Odpowiedź: orzechy
Odpowiedź: orzechy
Dr Anna Gajdzica
Dr Anna Gajdzica
Wykład I.:
Wykład I.:
Pedagogika jako dyscyplina naukowa w kontekście
Pedagogika jako dyscyplina naukowa w kontekście
współczesnych ujęć nauki i poznania naukowego
współczesnych ujęć nauki i poznania naukowego
Plan wykładu
Plan wykładu
1.
Podział nauki i kryteria podziału
2.
Wiedza potoczna a wiedza naukowa
3.
Pojęcie teorii w nauce
4.
Teorie pedagogiczne
5.
Emancypowanie się pedagogiki jako
nauki
6.
Etymologia
nazwy pedagogika
nazwy pedagogika
1.
1.
Podział nauki i kryteria
Podział nauki i kryteria
podziału
podziału
Nauka jako proces społeczny, którego
Nauka jako proces społeczny, którego
rezultatem są teorie naukowe
rezultatem są teorie naukowe
poszczególnych dziedzin rzeczywistości,
poszczególnych dziedzin rzeczywistości,
możliwe do osiągnięcia na danym etapie
możliwe do osiągnięcia na danym etapie
rozwoju historycznego. Każda dziedzina
rozwoju historycznego. Każda dziedzina
nauki obejmuje zatem zespół
nauki obejmuje zatem zespół
uzasadnionych twierdzeń i hipotez wraz
uzasadnionych twierdzeń i hipotez wraz
z dookreśleniem metod i technik, które
z dookreśleniem metod i technik, które
prowadzą do ich sformułowania i
prowadzą do ich sformułowania i
zweryfikowania.
zweryfikowania.
Cechy charakterystyczne nauki – z
Cechy charakterystyczne nauki – z
jednej strony dążenie do większego
jednej strony dążenie do większego
zróżnicowania i podziału
zróżnicowania i podziału
poszczególnych dyscyplin, a z
poszczególnych dyscyplin, a z
drugiej tendencja do ich integracji.
drugiej tendencja do ich integracji.
Nauka coraz częściej pełni różnorodne
Nauka coraz częściej pełni różnorodne
funkcje społeczne. Do
funkcje społeczne. Do
najważniejszych należą:
najważniejszych należą:
funkcja diagnostyczna,
funkcja diagnostyczna,
funkcja prognostyczna,
funkcja prognostyczna,
funkcja instrumentalno-techniczna,
funkcja instrumentalno-techniczna,
Funkcja humanistyczna.
Funkcja humanistyczna.
Analizując historyczny rozwój nauki
Analizując historyczny rozwój nauki
za pierwszą dyscyplinę naukową
za pierwszą dyscyplinę naukową
uważa się matematykę, a najmłodsze
uważa się matematykę, a najmłodsze
są dyscypliny humanistyczne.
są dyscypliny humanistyczne.
Podział dyscyplin
Podział dyscyplin
naukowych
naukowych
Dziedziny wiedzy obejmują właściwe dla
siebie zbiory twierdzeń i hipotez logicznie
z sobą powiązane i dotyczące jednego i
tego samego przedmiotu poznania.
Najbardziej rozpowszechnione są trzy kryteria
na podstawie, których dokonuje się podziału
wiedzy:
przedmiot badań
metody badań
główne zadania badawcze.
Dodatkowo w obrębie każdej dyscypliny
naukowej coraz częściej stosuje się
klasyfikację badań naukowych opartą na
kryterium wykorzystania ich wyników.
Zgodnie z tym rozróżnia się badania:
Podstawowe,
Stosowane,
Rozwojowe
2. Wiedza potoczna a
2. Wiedza potoczna a
wiedza naukowa
wiedza naukowa
Cechy wiedzy potocznej to:
Cechy wiedzy potocznej to:
poczucie oczywistości, przekonanie, że obiekty są
poczucie oczywistości, przekonanie, że obiekty są
właśnie takimi jak się nam wydają;
właśnie takimi jak się nam wydają;
twierdzenia nie tworzą spójnego systemu;
twierdzenia nie tworzą spójnego systemu;
istnieją sądy i twierdzenia sprzeczne, co jednak
istnieją sądy i twierdzenia sprzeczne, co jednak
nie przeszkadza w stosowaniu ich w życiu;
nie przeszkadza w stosowaniu ich w życiu;
sądy i twierdzenia są formułowane na podstawie
sądy i twierdzenia są formułowane na podstawie
intuicji, spostrzeżeń, jednostkowych doświadczeń
intuicji, spostrzeżeń, jednostkowych doświadczeń
i mają małą moc wyjaśniającą;
i mają małą moc wyjaśniającą;
naturalne założenie każdej jednostki, że jej
naturalne założenie każdej jednostki, że jej
partnerzy postrzegają (bądź postrzegaliby, gdyby
partnerzy postrzegają (bądź postrzegaliby, gdyby
znaleźli się w takiej samej sytuacji) rzeczywistość
znaleźli się w takiej samej sytuacji) rzeczywistość
w zasadzie tak samo jak ona;
w zasadzie tak samo jak ona;
źródłem wiedzy potocznej nie są badania, ale
źródłem wiedzy potocznej nie są badania, ale
codzienna obserwacja i doświadczenie
codzienna obserwacja i doświadczenie
Cechy wiedzy naukowej to:
Cechy wiedzy naukowej to:
twierdzenia
twierdzenia
muszą stanowić spójny system;
muszą stanowić spójny system;
muszą być racjonalne i posiadać moc
muszą być racjonalne i posiadać moc
wyjaśniającą i pozwalać na prognozowanie;
wyjaśniającą i pozwalać na prognozowanie;
twierdzenia formułowane na podstawie
twierdzenia formułowane na podstawie
doświadczeń muszą mieć moc heurystyczną –
doświadczeń muszą mieć moc heurystyczną –
prowadzić do stawiania nowych pytań i
prowadzić do stawiania nowych pytań i
problemów – co w efekcie prowadzi do
problemów – co w efekcie prowadzi do
rozwoju danej dyscypliny nauki;
rozwoju danej dyscypliny nauki;
twierdzenia formułowane są na podstawie
twierdzenia formułowane są na podstawie
badań naukowych – każda nauka posiada
badań naukowych – każda nauka posiada
swoją metodologię, sposób prowadzenia
swoją metodologię, sposób prowadzenia
badań.
badań.
Twierdzenie
Twierdzenie
– zdanie o charakterze ogólnym
– zdanie o charakterze ogólnym
mówiące o zależności między zjawiskami,
mówiące o zależności między zjawiskami,
wyrażone w formule okresu warunkowego:
wyrażone w formule okresu warunkowego:
Jeżeli
Jeżeli
to… to.. to…
to… to.. to…
Twierdzenia dzielimy na aksjomaty i
Twierdzenia dzielimy na aksjomaty i
prawa.
prawa.
Aksjomat
Aksjomat
– zdanie prawdziwe samo w sobie.
– zdanie prawdziwe samo w sobie.
Jest to zdanie ogólne, które przyjmowane jest w
Jest to zdanie ogólne, które przyjmowane jest w
nauce bez dowodów. Przez Arystotelesa
nauce bez dowodów. Przez Arystotelesa
traktowane były jako prawdy pierwotne służące
traktowane były jako prawdy pierwotne służące
za podstawę, na której opiera się dowód, np.
za podstawę, na której opiera się dowód, np.
„całość jest większa od części”.
„całość jest większa od części”.
Prawo
Prawo
– twierdzenie bardziej szczegółowe, do
– twierdzenie bardziej szczegółowe, do
którego dochodzi się przez indukcję, wychodząc,
którego dochodzi się przez indukcję, wychodząc,
np. od powtarzalnych reakcji tego samego
np. od powtarzalnych reakcji tego samego
zjawiska. Prawo weryfikuje się lub udowadnia
zjawiska. Prawo weryfikuje się lub udowadnia
przez doświadczenie, na drodze badań.
przez doświadczenie, na drodze badań.
Hipoteza (termin z języka greckiego
oznaczający przypuszczenie) – jest to nie
sprawdzone twierdzenie, które ustala bądź
wyjaśnia cechy badanych zjawisk lub związki
miedzy nimi. Sprawdzenie hipotezy odbywa się
przez wyprowadzenie z niej związków
empirycznych, przy czym im więcej
prawdziwych zdań z niej wynika tym większy
jest stopień jej uzasadnienia.
Owo sprawdzanie odbywa się za pomocą badań
empirycznych, podczas których weryfikowane
są prawdziwe twierdzenia – konfirmacja lub
twierdzenia fałszywe – falsyfikacja.
Zbiór twierdzeń w danej nauce tworzy teorię.
3.
3.
Pojęcie teorii w nauce
Pojęcie teorii w nauce
Pojęcie teoria najczęściej jest potocznie
interpretowane jako zespół twierdzeń
wyjaśniających daną dziedzinę rzeczywistości oraz
mechanizmy jej przekształcania. Natomiast w
naukach empirycznych oznacza system twierdzeń
tłumaczących coś w sposób logicznie niesprzeczny –
może on obejmować również całą dyscyplinę
naukową.
Cechy teorii empirycznej posiada (wg. A.
Kamińskiego): uporządkowanie
(usystematyzowanie), poprawność logiczna,
sensowność wypowiedzi, charakter twórczy,
spójność problematyki. Z kolei S. Kuhn szczególną
wagę przywiązuje do takich cech teorii, jak
dokładność, spójność, ogólność (szeroki zakres),
prostota, owocność (nowe odkrycia).
4. Teorie pedagogiczne
4. Teorie pedagogiczne
Wewnętrzna struktura twierdzeń w
teoriach pedagogicznych jest na ogól
rezultatem uporządkowania ich
według takiej zasady, aby uzyskać w
miarę dokładny opis i wyjaśnienie
interesującego badacza wycinka
rzeczywistości pedagogicznej. Teorie
posługujące się taką zasadą noszą
nazwę teorii generalizujących.
Do teorii generalizujących można zaliczyć
koncepcje wyjaśniające mechanizmy zachowania
się człowieka, np. teorie osobowości, jak teorie
behawiorystyczne, teorie psychospołeczne lub
teorie osobowości o orientacji humanistycznej, a
przykładem teorii prakseologicznych mogą być
takie koncepcje, jak koncepcja problemowego
uczenia się (W. Okoń, 1972), wielostronnego
uczenia się (W. Okoń, 1987; Wł. Zaczyński, 1990)
nauczania wychowującego (K. Lech, 1964 i
1974), blokowego nauczania programowego (Cz.
Kupisiewicz, 1971), aktywizacji i uspołecznienia
uczniów (A. Kamiński, 1966). Rejestr ich bogacą
niewątpliwie również koncepcje pedagogiczne
takich znanych i uznanych pedagogów, jak: C.
Freinet, J. Korczak, S. Neill.
Funkcje teorii
Funkcje teorii
pedagogicznych
pedagogicznych
Użyteczność teorii, w tym szczególnie
Użyteczność teorii, w tym szczególnie
generalizujących i prakseologicznych,
generalizujących i prakseologicznych,
jest tym większa w badaniach
jest tym większa w badaniach
pedagogicznych, im dokładniej pełnią
pedagogicznych, im dokładniej pełnią
one przypisywane im funkcje.
one przypisywane im funkcje.
Do funkcji teorii pedagogicznych
Do funkcji teorii pedagogicznych
należą między innymi: funkcja
należą między innymi: funkcja
generalizująca, komunikatywna,
generalizująca, komunikatywna,
predyktywna i heurystyczna.
predyktywna i heurystyczna.
5. Emancypowanie się
5. Emancypowanie się
pedagogiki jako nauki
pedagogiki jako nauki
„
„
Nauka
Nauka
” jest to system uzasadnionych pojęć,
” jest to system uzasadnionych pojęć,
twierdzeń i hipotez będących wytworem
twierdzeń i hipotez będących wytworem
odkrywczej działalności badawczej i
odkrywczej działalności badawczej i
stanowiących najwyżej rozwiniętą postać
stanowiących najwyżej rozwiniętą postać
świadomości społecznej.
świadomości społecznej.
Pedagogika ogólna bada i uzasadnia związek
Pedagogika ogólna bada i uzasadnia związek
wychowania z innymi dziedzinami rzeczywistości
wychowania z innymi dziedzinami rzeczywistości
społecznej, z gospodarką narodową, kulturą,
społecznej, z gospodarką narodową, kulturą,
środowiskiem przyrodniczym. Ukazuje tylko
środowiskiem przyrodniczym. Ukazuje tylko
najogólniejsze związki wychowania z tymi
najogólniejsze związki wychowania z tymi
dziedzinami. Szcze gółowe powiązania, układy i
dziedzinami. Szcze gółowe powiązania, układy i
zależności badają pedagogiki szczegółowe.
zależności badają pedagogiki szczegółowe.
Tak więc specyfika pedagogiki ogólnej polega na
Tak więc specyfika pedagogiki ogólnej polega na
tym, że podejmuje ona i bada te problemy, które
tym, że podejmuje ona i bada te problemy, które
mają powszechny, uniwersalny zasięg i
mają powszechny, uniwersalny zasięg i
determinują przebieg i skuteczność procesu
determinują przebieg i skuteczność procesu
wychowania, jego rolę społeczną,
wychowania, jego rolę społeczną,
kulturotwórczą, i jego udział w tworze niu
kulturotwórczą, i jego udział w tworze niu
osobowości. Pedagogika ogólna opracowuje
osobowości. Pedagogika ogólna opracowuje
także ogólne zasady, koncepcje i metody
także ogólne zasady, koncepcje i metody
badania rzeczywistości wychowawczej w jej
badania rzeczywistości wychowawczej w jej
różnych wymiarach, aspektach, poziomach i
różnych wymiarach, aspektach, poziomach i
powiązaniach. Wiedza z zakresu pedagogiki
powiązaniach. Wiedza z zakresu pedagogiki
ogólnej umożliwia poznanie i zrozumienie
ogólnej umożliwia poznanie i zrozumienie
najogólniejszych prawidłowości rządzących
najogólniejszych prawidłowości rządzących
procesem wychowania.
procesem wychowania.
Document Outline