Topinambu
r
• Należy do rodziny
astrowatych –
Asteraceae
• Pochodzi z Ameryki
Północnej
• Do Polski został
sprowadzony w XVIII
w. jaki roślina
pastewna i ozdobna
• Poza ojczyzną
uprawiany jest na
większą skalę
Chinach, Rosji, na
Ukrainie oraz w
południowej i
środkowej Europie
• Jest roślina jednoroczna,
ale zachowuje się jak
wieloletnia, gdyż odradza
się na wiosnę nawet z
odłamków bulw
pozostałych po zbiorze,
dając corocznie początek
nowej plantacji na tym
samym polu
• Słonecznik bulwiasty jest
rośliną dnia krótkiego
toteż dzień długi w
naszej szerokości
geograficznej powoduje
zahamowanie rozwoju
generatywnego roślin.
Znaczenie gospodarcze
• Słonecznik bulwiasty jest cenną
rośliną o dużym potencjale
produkcyjnym i wszechstronnym
użytkowaniu.
• W ostatnich latach znacznie wzrosło
zainteresowanie tym gatunkiem,
W Polsce topinambur był przed wojną
popularny na Śląsku. Topinambur ma
jednak także szereg innych
zastosowań
• jego liście i łodygi wykorzystuje się jako paszę dla zwierząt
gospodarskich – zarówno bezpośrednio, jak i po przetworzeniu na
susz czy granulat,
• sieczka z surowych łodyg nadaje się na podłoże do produkcji
grzybów jadalnych, m. in. boczniaka, a sok z bulw i napary z kwiatów
znajdują zastosowanie w leczeniu chorób przewodu pokarmowego,
• służy też do produkcji alkoholu (również na cele energetyczne) i
syropów fruktozowych,
• jest cennym, bogatym w wielocukry, białka, kwasy organiczne i
witaminy surowcem zielarskim,
• zaś ze względu na obecność inuliny znajduje zastosowanie w diecie
diabetyków
• jest też pożytkiem pszczelim,
• jest rośliną dekoracyjną i przeciwerozyjną
.
Jako roślina energetyczna
topinambur może być:
• spalany bądź bezpośrednio, bądź dopiero
po przetworzeniu na brykiet czy pelety,
• jest też wykorzystywany do produkcji
etanolu i biogazu (także po zakiszeniu).
Na koniec trzeba wspomnieć, że
topinambur może być przydatny do
rekultywacji terenów poprzemysłowych
lub zdewastowanych przez gospodarkę
komunalną.
Morfolog
ia
Helianthus
tuberosus pod
względem pokroju
części nadziemnej
podobny jest do
roślin Helianthus
annuus, ale od
tego gatunku różni
się wytwarzaniem
pędów
podziemnych, im
końcu których
wyrastają bulwy
.
System korzeniowy
• System korzeniowy słonecznika
bulwiastego jest wiązkowy, silnie
rozwinięty.
• Korzenie wytwarzają się u podstawy
pączków znajdujących się na bulwie lub
w węzłach podziemnej części łodyg.
• Podstawowa masa korzeniowa mieści
się do głębokości około 30 cm, a
pojedyncze korzenie sięgają wgłąb
gleby do około 150 cm.
Bulwa
Bulwy o wypukłych
oczkach i
zróżnicowanym
kształcie (owalny,
maczugowaty,
wrzecionowaty). Są
one niewielkie, o masie
wynoszącej średnio 20-
25 g, a w sprzyjających
warunkach nawet 100
g. Na jednej roślinie
może wy tworzyć się
około 50 bulw.
• Barwa skórki zależnie od odmiany
może być: biała, żółta, czerwona o
różnych odcieniach oraz fioletowa,
• barwa miąższu - biała łub żółta.
• bulwy Helianthus tuberosus nie
mają korkowej tkanki okrywowej,
toteż po wykopaniu szybko więdną,
• oczka występują w dobrze
widocznych węzłach na wzgórkach,
a nie w zagłębieniach jak u
ziemniaka,
• Wiązanie bulw zaczyna się w okresie
najintensywniejszego przyrostu części
nadziemnej i trwa do października.
• Bulwy mogą być ułożone różnorodnie,
mniej lub bardziej sku pione, co ma duże
znaczenie przy zbiorze
• Łodyga jest
wysoka (1,5-
3 m), prosta,
mocna,
gruba,
sztywna
częściowo
rozgałęziona
, silnie
ulistniona i
szorstko
owłosiona.
Liście
długości
około 10-30 cm,
ogonkowe, o
brzegach
ząbkowanych i jak
łodyga szorstko
owłosionych, są
ułożone
naprzeciwległe na
łodydze. Na jednej
roślinie może
wytworzyć się około
100-200 liści.
Kwiatostanem jest niewielki
koszyczek, o średnicy 3-4
cm. z dwojakiego rodzaju
kwiatkami: języczkowymi, o
złocistożóltym zabarwieniu,
znajdującym się na brzegu
kwiatostanu i rurkowymi
wewnątrz kwiatostanu.
Kwiaty brzeżne są płonne, a wewnętrzne
- płodne. Słonecznik bulwiasty jako
roślina dnia krótkiego w warunkach
klimatycznych Polski może zakwitać,
lecz bardzo późno i to jedynie w latach o
długiej i cieplej jesieni, nasion zaś na
ogół nie wytwarza.
• Owocem jest
niełupka o szaro
białym zabarwieniu,
długości 3-4 mm
Masa 1000 nielupek
wynosi 7-9 g.
• W Polsce są
zarejestrowane 2
odmiany słonecznika
bulwiastego: Albik -
o skórce białej i
Rubik - o skórce
czerwono-fiolelowej
UPRAWA
Pod uprawę topinamburu
nadają się wszystkie gleby.
Oczywiście posadzony na
glebie klasy III czy IV wyda
wyższy plon, niż na glebie
klasy VI. Miejsce w
płodozmianie jest obojętne,
udaje się po każdej roślinie.
Chcąc użytkować plantację
przez kilka lat, należy
zastosować 30-40 t/ha
obornika oraz nawożenie
mineralne w wysokości: 50-80
kg P2O5/ha, 120-180 kg
K2O/ha, 80-120 kg N/ha.