EMOCJE,

 

UCZENIE

 

SIĘ,

 

PAMIĘĆ,

 

A NIEŚWIADOMOŚĆ

 

 

PAMIĘĆ

1.UTAJONA (IMPLICIT MEMORY)
2.JAWNA (EXPLICIT MEMORY)

 

 

     PAMIĘĆ JAWNA- ODTWARZANIE LUB ROZPOZNAWANIE 

WCZEŚNIEJ PREZENTOWANYCH BODŹCÓW; W 
EKSPERYMENTACH BADANI PROSZENI O ŚWIADOME I 
INTENCJONALNE PRZYPOMINANIE

     PAMIĘĆ UTAJONA- NIE MA INTENCJI PRZYPOMNIENIA, NIE 

MA ŚWIADOMEGO WSPOMNIENIA

 

 

OBSERWACJE

 

KLINICYSTÓW NAD PAMIĘCIĄ 

NIEŚWIADOMĄ

 

     PACJENCI AMNESTYCZNI, KTÓRZY NIE POTRAFIĄ 

ZAPAMIĘTYWAĆ NOWYCH INFORMACJI NA TEMAT 
OTACZAJĄCEJ ICH RZECZYWISTOŚCI, POTRAFIĄ KORZYSTAĆ 
Z NOWYCH DOŚWIADCZEŃ.

 

 

 PRZYKŁAD CLAPAREDEA. 

     PSYCHIATRA WITAJĄC SIĘ ZE SWOJĄ PACJENTKĄ UKŁUŁ JĄ W 

DŁOŃ SCHOWANĄ SZPILKĄ. W KONSEKWENCJI PACJENTKA 

NIE CHCIAŁA PODAWAĆ MU RĘKI CHOCIAŻ NIE PAMIĘTAŁA 

ZDARZENIA. POZWALA TO WYSNUĆ WNIOSEK, IŻ SAM 

EPIZOD ZOSTAŁ W JAKIŚ SPOSÓB ZAPAMIĘTANY, MIMO IŻ 

NIE ISTNIAŁO ŚWIADOME WSPOMNIENIE. 

 

 

PRZYKŁAD KORSAKOWA.

   

PACJENT PODDANY WSTRZĄSOM ELEKTRYCZNYM NIE 

PAMIĘTA SAMEGO DOŚWIADCZENIA, ALE REAGUJE NA 
APARAT WYWOŁUJĄCY WSTRZĄSY. 

 

 

WNIOSKI

   

PACJENCI AMNESTYCZNI NIE ODTWARZAJĄ W SPOSÓB 

ŚWIADOMY SŁÓW LUB OBRAZKÓW, KTÓRE IM WCZEŚNIEJ 
PRZEDSTAWIONO, ALE POTRAFIĄ WYKORZYSTAĆ ZAWARTE 
W NICH INFORMACJE, WYKONUJĄC POŚREDNIE TESTY 
PAMIĘCI.

 

 

INNE PRZEJAWY PAMIĘCI NIEŚWIADOMEJ

     DEJA VU- ZŁUDZENIE PAMIĘCI, POLEGA NA POCZUCIU 

ZNAJOMOŚCI SYTUACJI OBIEKTYWNIE NOWEJ

   
     
    KRYPTOMNEZJA- NIEŚWIADOMY PLAGIAT

 

 

     WARTO ZWRÓCIĆ UWAGĘ IŻ PAMIĘĆ UTAJONA ODGRYWA 

ZNACZĄCĄ ROLĘ PODCZAS NABYWANIA DOŚWIADCZEŃ 

PRZEZ MAŁE DZIECI, W TYM PRZYSWAJANIA JĘZYKA 

OJCZYSTEGO. ODBYWA SIĘ TO NA ZASADZIE NABYWANIA 

UMIEJĘTNOŚCI WYKONYWANIA ZŁOŻONYCH ZADAŃ BEZ 

ŚWIADOMOŚCI REGUŁ LEŻĄCYCH U ICH PODSTAW. 

 

 

EFEKTY METODY OSZCZĘDNOŚCI PRZY 

PONOWNYM UCZENIU SIĘ- EBBINGHAUS

     INFORMACJE ZACZERPNIĘTE Z WCZEŚNIEJSZEGO

 

DOŚWIADCZENIA NIEUJAWNIANE W REPRODUKCJI ANI 
ROZPOZNAWANIU, MOGĄ BYĆ ZACHOWANE W PAMIĘCI. 

DOWODEM NA TO JEST FAKT, IŻ PRZY

 

PONOWNYM UCZENIU 

SIĘ MATERIAŁ ZOSTAJE PRZYSWOJONY PO MNIEJSZEJ 
LICZBIE PRÓB NIŻ ZA PIERWSZYM PODEJŚCIEM.

 

 

METODY BADANIA PAMIĘCI UTAJONEJ

 

 

   TESTY POŚREDNIE OPARTE NA 

TOROWANIU

     PIERWSZE BADANIE PRZEPROWADZONE ZOSTAŁO PRZEZ 

ELIZABETH WARRINGTON I LAWRENCE WEISKRANTZ. 

ZJAWISKO TOROWANIA POLEGAŁO NA WYWIERANIU 

WPŁYWU PRZEZ WCZEŚNIEJ PREZENTOWANY BODZIEC NA 

PÓŹNIEJSZE PROCESY PRZETWARZANIA TEGO SAMEGO LUB 

INNEGO BODŹCA, ZWIĄZANEGO Z NIM SEMANTYCZNIE.

     ZMIANIA ZDOLNOŚCI IDENTYFIKOWANIA LUB 

WYTWARZANIA ELEMENTU SPOWODOWANA 

WCZEŚNIEJSZYM ZETKNIĘCIEM SIĘ Z TYM ELEMENTEM 

PRZEZ CZŁOWIEKA. 

 

 

SCHEMAT BADANIA PAMIĘCI UTAJONEJ Z 

WYKORZYSTANIEM TOROWANIA

1.

FAZA UCZENIA SIĘ- PREZENTOWANIE MATERIAŁU

2.

 PRZERWA.

3.

FAZA TESTOWA- WYKONYWANIE ZADANIA 
UKIERUNKOWANEGO PRZEZ MATERIAŁ Z FAZY PIERWSZEJ

 

 

BADANIE NAD WPŁYWEM PODPROGOWEJ 

EKSPOZYCJI BODŹCÓW 

     PRZYKŁADEM EKSPERYMENTU JEST BADANIE, W KTÓRYM 

PREZENTOWANO SERIĘ KSZTAŁTÓW GEOMETRYCZNYCH W 

CZASIE NIE POZWALAJĄCYM NA ŚWIADOMĄ PERCEPCJĘ ( 1 

MILISEKUNDA). SKUTKOWAŁO TO NIEUMIEJĘTNOŚCIĄ 

BADANYCH ODRÓŻNIANIA TYCH KSZTAŁTÓW W 

PÓŹNIEJSZYM BADANIU I DOKONYWANIEM 

PRZYPADKOWYCH WYBORÓW. 

  
     NATOMIAST PODCZAS PREZENTACJI IM PARY KSZTAŁTÓW I 

PROŚBY O WSKAZANIE TEGO, KTÓRY BARDZIEJ IM SIĘ 

PODOBA, CZĘŚCIEJ WYBIERALI KSZTAŁTY WCZEŚNIEJ 

PREZENTOWANE (60%). ŚWIADCZY TO O WYSTĄPIENIU 

EFEKTU SAMEJ EKSPOZYCJI0 PREFERENCJI DLA WCZEŚNIEJ 

EKSPONOWANYCH KSZTAŁTÓW. POKAZUJE TO, IŻ NAWET 

ULOTNY I NIEŚWIADOMY KONTAKT Z BODŹCEM MOŻE 

WPŁYWAĆ NA JEGO PÓŹNIEJSZĄ OCENĘ. 

 

 

TESTY BADANIA PAMIĘCI

1.

PERCEPCYJNE (POWTÓRZENIOWE, BEZPOŚREDNIE)

         ELEMENT PREZENTOWANY W FAZIE UCZENIA SIĘ I W 

FAZIE TESTU JEST TAKI SAM LUB BARDZO PODOBNY)

2.

POJĘCIOWE (ASOCJACYJNE, SEMANTYCZNE)

         ELEMENT Z FAZY UCZENIA I FAZY TESTU NIE JEST TAKI 

SAM, ALE JEST KOJARZONY

3.

PROCEDURALNE

         UTAJONE UCZENIE NOWYCH UMIEJĘTNOŚCI (NP. 

CZYTANIE W LUSTRZE, PISANIE W LUSTRZE)

 

 

BADANIA NAD UCZENIEM SIĘ 

NIEŚWIADOMYM 

 

 

PARADYGMAT UCZENIA SIĘ SZTUCZNEJ 

GRAMATYKI

    EKSEPRYMENT ROBERA

     
     BADANI UCZYLI SIĘ CIĄGU LITER GENEROWANYCH 

ZGODNIE Z PEWNYMI REGUŁAMI, KTÓRE NIE BYŁY 
OCZYWISTE. GRUPA KONTROLNA UCZYŁA SIĘ 
PRZYPADKOWYCH SEKWENCJI. PODCZAS POKAZU OBU 
GRUPOM NOWEGO ZBIORU SEKWENCJI, Z KTÓRYCH 
POŁOWA BYŁA GENEROWANA GRAMATYCZNIE, GRUPA 
KONTROLNA NIE POTRAFIŁA ODRÓŻNIĆ CIĄGÓW 
GRAMATYCZNYCH OD NIEGRAMATYCZNYCH, PODCZAS GDY 
OSOBY BADANE W 79% PRZYPADKÓW DOKONYWAŁY 
TRAFNEJ OCENY. POKAZUJE TO, IŻ BADANI IDENTYFIKOWALI 
PRAWIDŁOWE CIĄGI LITER, MIMO ŻE NIE BYLI ŚWIADOMI 
REGUŁ RZĄDZĄCYCH DANYM UKŁADEM. 

 

 

PARADYGMAT UCZENIA SIĘ REAGOWANIA NA 

POWTARZAJĄCE SIĘ SEKWENCJE BODŹCÓW

     BADANI W KOLENYCH PRÓBACH POTRAFIĄ CORAZ LEPIEJ 

OSIĄGAĆ CELE POMIMO NIEUMIEJĘTNOŚCI OPISANIA 
FINKCJONOWANIA SYSTEMU.

 

 

PARADYGMAT KONTROLOWANIA

ZŁOŻONYCH SYSTEMÓW

     PRZY KOLEJNYCH PRÓBACH KONTROLOWANIA SYSTEMU 

(NP. TRANSPORTU PRZY ZMIANIE CZĘSTOŚCI KURSÓW 
AUTOBUSÓW) BADANY CORAZ LEPIEJ OSIĄGA CELE POMIMO 
BRAKU UMIEJĘTNOŚCI OPISANIA FUNKCJONOWANIA TEGO 
SYSTEMU

 

 

WNIOSKI

     EKSPERYMENTY POKAZUJĄ, ŻE BADANI PODCZAS 

WYKONYWANIA ZADANIA UJAWNIAJĄ NABYTĄ WIEDZĘ, MIMO 
ŻE NIE SĄ W STANIE OPISAĆ STOSOWANYCH PRZEZ SIEBIE 
REGUŁ.

 

 

NIEZALEŻNOŚĆ STOCHASTYCZNA TESTÓW 

PAMIĘCI JAWNEJ I UTAJONEJ

     OZNACZA TO, IŻ EFEKTY ODNOSZĄCE SIĘ DO PAMIĘCI 

JAWNEJ I UTAJONEJ TEGO SAMEGO ELEMENTU SĄ 

NIEZALEŻNE OD SIEBIE. PRZYKŁADEM JEST BADANIE 

TULVINGA, W KTÓRYM SPRAWDZANO PAMIĘĆ LISTY SŁÓW 

PRZY ZASTOSOWANIU DWÓCH POMIARÓW- TESTU 

ROZPOZNAWANIA (PAMIĘĆ JAWNA) I TESTU UZUPEŁNIANIA 

FRAGMENTÓW SŁÓW (PAMIĘĆ UTAJONA), W KTÓRYM NIE 

STWIERDZONO ŻADNEJ KORELACJI POMIĘDZY DWOMA 

POMIARAMI.

 

 

DYSOCJACJE W PORÓWNANIACH POPULACJI

    1.OSOBY AMNESTYCZNE I ZDROWE
    TA SAMA SKUTECZNOŚĆ KORZYSTANIA Z PAMIĘCI 

NIEŚWIADOMEJ, ALE UTRATA PAMIĘCI ŚWIADOMEJ PRZEZ 

PACJENTÓW AMNESTYCZNYCH 

     2.RÓŻNICA WIEKU
     WZROST LUB OBNIŻENIE WYNIKU TESTÓW 

BEZPOŚREDNICH, ALE BRAK WIĘKSZEGO WPŁYWU NA 

ZADANIA MIERZĄCE PAMIĘĆ POŚREDNIO

 

 

DYSOCJACJA WPŁYWU ZAANGAŻOWANIA 

UWAGI

    KONCENTRACJA UWAGI BARDZO ISTOTNA DLA PAMIĘCI 

ŚWIADOMEJ, NIE JEST KONIECZNA DLA NIEŚWIADOMEJ.

 

 

ZMIENNE, KTÓRE MAJĄ                   

ZNACZNIEWIĘKSZY WPŁYW NA POMIAR 

BEZPOŚREDNI NIŻ POŚREDNI:

     INTENCJONALNOŚĆ UCZENIA SIĘ, ROZKŁAD POWTÓRZEŃ, 

OKRES RETENCJI, ORGANIZACJA LISTY SŁÓW, ALKOHOL.

 

 

     W PRZYPADKU TESTÓW POŚREDNICH WAŻNE SĄ RÓŻNICE 

W PERCEPCYJNYCH CECHACH MATERIAŁU W FAZIE UCZENIA 
SIĘ I POMIARU. NA PRZYKŁAD ZMIANA MODALNOŚCI ZE 
SŁUCHOWEJ W FAZIE UCZENIA NA WZROKOWĄ W FAZIE 
TESTOWANIA, CZY ZMIANA FORMY OBRAZOWEJ NA 
SŁOWNĄ.

    

 

 

ZMIENNA

PRZYKŁAD 

MANIPULACJI

PAMIĘĆ JAWNA

PAMIĘĆ 

UTAJONA

POZIOM 

PRZETWARZANI

A

SEMANTYCZNY 

LUB 

PERCEPCYJNY

+

0

POZIOM UWAGI

PEŁNA LUB 

CZĘŚCIOWA

+

0

INTENCJONALN

OŚĆ UCZENIA 

SIĘ

ZAMIERZONE 

LUB 

NIEZAMIERZON

E

+

0

ORGANIZACJA 

LISTY SŁÓW

ZORGANIZOWA

NA LUB NIE

+

0

GENEROWANIE 

SŁÓW

GENEROWANIE 

LUB CZYTANIE

+

-

MODALNOŚĆ 

BODŹCA

TAKA SAMA LUB 

ZMIENIONA

0

+

 

 

WNIOSKI

    PAMIĘĆ UTAJONA WYDAJE SIĘ BARDZIEJ ZALEŻNA OD 

FIZYCZNYCH CECH BODŹCÓW NIŻ PAMIĘĆ JAWNA, BARDZIEJ 
ZALEŻNA OD CECH SEMANTYCZNYCH.

 

 

PROCEDURA DYSOCJACJI  PROCESÓW-LARRY 

JACOBY 

    OPIERA SIĘ NA ZAŁOŻENIU, ŻE PROCESY ŚWIADOME I 

NIEŚWIADOME WSPÓŁWYSTĘPUJĄ ZE SOBĄ W WIĘKSZOŚCI 

ZADAŃ, ALE SĄ OD SIEBIE NIEZALEŻNE. PROCEDURA 

DYSOCJACJI PROCESÓW POZWALA ZATEM OSZACOWAĆ 

UDZIAŁ KAŻDEGO Z PROCESÓW W WYKONYWANIU 

POJEDYNCZEGO ZADANIA.

 

 

    1.SYTUACJA INKLUZJI-UŻYCIE SŁÓW ZE STUDIOWANEJ   LISTY
    
    2.SYTUACJA EKSKLUZJI-ZAKAZ UŻYCIA SŁÓW ZE 

STUDIOWANEJ LISTY

    
     W MOMENCJE KIEDY W SYTUACJI INKLUZJI POJAWIA SIĘ 

SŁOWO Z LISTY JEST TO EFEKT ŚWIADOMEGO 

PRZYPOMNIENIA ALBO PROCESU AUTOMATYCZNEGO, 

NATOMIAST KIEDY W SYTUACJI EKSKLUZJI POJAWIA SIĘ 

SŁOWO Z LISTY JEST TO WYNIK AUTOMATYCZNEJ 

AKTYWACJI, GDYŻ KONTROLA WYNIKAJĄCA ZE 

ŚWIADOMEGO PRZYPOMNIENIA, POWINNA DOPROWADZIĆ 

DO WYKLUCZENIA TAKICH SŁÓW. 

 

 

DANE NEUROPOZNAWCZE

     BADANIA WYKAZAŁY, IŻ PACJENCI AMNESTYCZNI DOBRZE 

RADZĄ SOBIE Z POŚREDNIMI TESTAMI PAMIĘCI. POKAZUJE 

TO, ŻE PAMIĘĆ UTAJONA MOŻE FUNKCJONOWAĆ 

NIEZALEŻNIE OD STRUKTUR ODPOWIEDZIALNYCH ZA 

PAMIĘĆ JAWNĄ. BADANIA Z UŻYCIEM PET I fMRI POKAZUJĘ, 

ŻE WYSTĘPUJĄ ISTOTNE RÓŻNICE W PRACY MÓZGU 

PODCZAS ODTWARZANIA LUB ROZPOZNAWANIA WCZEŚNIEJ 

PREZENTOWANEGO MATERIAŁU, A WYKONYWANIA 

POŚREDNIEGO TESTU PAMIĘCI OPARTEGO NA TOROWANIU. 

     PRZY WYKORZYSTANIU PAMIĘCI JAWNEJ ZAUWAŻA SIĘ 

WZROST AKTYWNOŚCI W PRZEDNICH CZĘŚCIACH KORY 

PRZEDCZOŁOWEJ, HIPOKAMPIE, PRZYLEGŁYCH 

STRUKTURACH PŁATA SKRONIOWEGO ORAZ SPADEK 

AKTYWNOŚCI W KILKU REJONACH KOR PODCZAS TESTÓW 

POŚREDNICH.

 

 

TEORIA AKTYWACJI

     ŻEBY WYSTĄPIŁ EFEKT TOROWANIA, WYSTARCZY 

CHWILOWA AKTYWACJA ODPOWIEDNIEJ REPREZENTACJI, 
KTÓRA JUŻ ISTNIENIE W UMYŚLE. AKTYWACJA TA JEST 
AUTOMATYCZNA  I SPRAWIA WIĘKSZĄ DOSTĘPNOŚĆ  DANEJ 
JEDNOSTKI, POWODUJĄC JEJ POJAWIENIE SIĘ W UMYŚLE 
PODCZAS WYKONYWANIA ZADANIA.

 

 

TEORIE ODRĘBNYCH SYSTEMÓW 

PAMIĘCI

     PODEJŚCIE SYSTEMOWE- ZJAWISKA TOWARZYSZĄCE 

PAMIĘCI JAWNEJ I UTAJONEJ POCHODZĄ Z ODRĘBNYCH 

SYSTEMÓW PAMIĘCI

     DOWÓD- PACJENCJI AMNESTYCZNI NIE POSIADAJĄCY 

ZDOLNOŚCI ŚWIADOMEGO PRZYPOMINANIA ZDARZEŃ, 

WYKONUJĄ NA NORMALNYM POZIOMIE TESTY OPARTE NA 

TOROWANIU

 

 

TEORIE OPARTE NA PRZETWARZANIU 

INFORMACJI

 
     PODEJŚCIE PROCESUALNE- ANALIZA PROCESÓW 

PRZETWARZANIA INFORMACJI PODCZAS WYKONYWANIA 
BEZPOŚREDNICH I POŚREDNICH TESTÓW PAMIĘCI, Z 
KTÓRYCH KAŻDY ODNOSI SIĘ DO INNYCH ASPEKTÓW 
BODŹCA; TESTY BEZPOŚREDNIE PRZETWARZAJĄ 
INFORMACJE O ZNACZENIU, NATOMIAST POŚREDNIE O 
PERCEPCJI

 

 

SYSTEM REPREZENTACJI PERCEPCYJNEJ

     SYSTEM TEN ANALIZUJE BODŹCE POD WZGLĘDEM FORMY I 

STRUKTURY NA POZIOMIE PRZEDSEMANTYCZNYM 

(WYKLUCZA ZNACZENIE I SKOJARZENIA) A JEGO PRODUKTY 

SĄ NIEŚWIADOME. SAM SYSTEM POWSTAJE WE WCZESNYM 

ROZWOJU ONTOGENETYCZNYM I JEST ODPORNY NA 

ZABURZENIA W PÓŹNYM WIEKU.

 

 

ZNACZENIE PAMIĘCI UTAJONEJ

1.

UŁATWIA PERCEPCJĘ

2.

NOTUJE REGUŁY

3.

PODSUWA POMYSŁY

4.

MA UDZIAŁ W POSTAWACH I POCZUCIU WŁASNEJ 
WARTOŚCI (WYWOŁANIE WROGIEGO NASTAWIENIA 
WOBEC NIEZNANEJ OSOBY POPRZEZ POPRZEDZENIE 
PREZENTACJI JEJ FOTOGRAFII, NEGATYWNYMI SŁOWAMI)

5.

POMAGA W PODEJMOWANIU DECYZJI I DOKONYWANIU 
WYBORÓW

 

 

HIPOTEZA PIERWSZEŃSTWA AFEKTU

     MINIMALNA STYMULACJA MOŻE WYWOŁAĆ REAKCJE 

AFEKTYWNE, KTÓRE MOGĄ POPRZEDZAĆ I ZMIENIAĆ 
PÓŹNIEJSZE POZNANIE; AFEKT MOŻE BYĆ WYWOŁANY BEZ 
UDZIAŁU ŚWIADOMOŚCI

     HIPOTEZA TA PODWAŻA KONCEPCJĘ OCENY POZNAWCZEJ- 

AFEKT NIE MOŻE POJAWIĆ SIĘ BEZ POPRZEDZAJĄCEJ GO 
MEDIACJI POZNANIA

 

 

MODEL KONTINUUM ŚWIADOMOŚCI

     W ŁAŃCUCHU PRZETWARZANIA INFORMACJA AFEKTYWNA 

JEST PRZETWARZANA STOSUNKOWO WCZEŚNIE, PRZY 
DŁUŻSZYCH EKSPOZYCJACH MOŻLIWE JEST, ŻE NOWA 
INFORMACJA DOMINUJE NAD WCZESNYM SUBIEKTYWNYM 
AFEKTEM; JEŚLI PÓŹNIEJSZA INFORMACJA JEST ZGODNA Z 
AFEKTEM CO DO ZNAKU, NASTĘPUJE ICH SUMOWANIE, JEŚLI 
JEST NIEZGODNA, ZOSTAJE OSŁABIONA

 

 

WNIOSKI

    PROCESY AFEKTYWNE I POZNAWCZE MAJĄ NIEZALEŻNE 

PODSTAWY, DOWODEM JEST FAKT, IŻ WIELU PACJENTÓW 
NIE JEST W STANIE DOKONAĆ KATEGORYZACJI TWARZY WG. 
PŁCI, WIEKU, CZY RASY, ALE JEST ZDOLNYCH DO 
ODPOWIEDNICH REAKCJI AFEKTYWNYCH NA RÓŻNE WYRAZY 
TWARZY