Zaburzenia 

Zaburzenia 

gospodarki 

gospodarki 

 kwasowo-zasadowej

 kwasowo-zasadowej

Katedra i Zakład Patofizjologii       

Katedra i Zakład Patofizjologii       

       SUM w Katowicach

       SUM w Katowicach

 

 

 

 

Homeostaza ustrojowa

Homeostaza ustrojowa



Izowolemia

Izowolemia

 – fizjologiczna wielkość 

 – fizjologiczna wielkość 

przestrzeni   

przestrzeni   

                wodnej

                wodnej



Izotonia

Izotonia

 –  fizjologiczne ciśnienie osmotyczne

 –  fizjologiczne ciśnienie osmotyczne



Izojonia

Izojonia

 – fizjologiczny skład jonowy

 – fizjologiczny skład jonowy



Izohydria

Izohydria

 – niezmienne stężenie jonów 

 – niezmienne stężenie jonów 

wodorowych

wodorowych

 

 

 

 

Bilans wodny

Bilans wodny



Dowóz wody

Dowóz wody

-

pokarmy płynne (1500ml)

pokarmy płynne (1500ml)

-

pokarmy stałe (700ml)

pokarmy stałe (700ml)

-

woda oksydacyjna (300ml)

woda oksydacyjna (300ml)



Utrata wody

Utrata wody

-

nerki (1500ml)

nerki (1500ml)

-

skóra (500ml)

skóra (500ml)

-

płuca (400ml)

płuca (400ml)

-

jelita (100ml)

jelita (100ml)

 

 

 

 

Przestrzenie wodne

Przestrzenie wodne

Woda ogólnoustrojowa

Woda ogólnoustrojowa

60% masy ciała

60% masy ciała

śródkomórkowa 
33%

Pozakomórkowa 
27%

Śródnaczyniowa

Osocze krwi 
4,5%

Pozanaczyniowa 
22,5

Płyn śródmiąższowy 
12%

Przestrzeń 
transcelularna 
15%

Tk.łączna i kości 
9%

 

 

 

 

Przestrzenie wodne

Przestrzenie wodne

Woda transcelularna obejmuje wodę 

Woda transcelularna obejmuje wodę 

zawartą w jamach opłucnej, w świetle 

zawartą w jamach opłucnej, w świetle 

jelit, 

jelit, 

dróg żółciowych, trzustkowych 

dróg żółciowych, trzustkowych 

i moczowych oraz w płynie mózgowo – 

i moczowych oraz w płynie mózgowo – 

rdzeniowym i komorach oka.

rdzeniowym i komorach oka.

Zajmuje ona tzw. 

Zajmuje ona tzw. 

przestrzeń 

przestrzeń 

transcelularną.

transcelularną.

 

 

 

 

Izojonia

Izojonia



Kationy

Kationy

-

sód

sód

-

potas

potas

-

wapń

wapń

-

magnez

magnez



Aniony

Aniony

-

chlor

chlor

-

wodorowęglany

wodorowęglany

-

fosforany

fosforany

-

siarczany

siarczany

-

kwasy 

kwasy 

nieorganiczne

nieorganiczne

 

 

 

 

 

 

Skład elektrolitowy 

Skład elektrolitowy 

płynów ustrojowych

płynów ustrojowych



Głównym kationem osocza i płynu 

Głównym kationem osocza i płynu 

śródmiąższowego jest 

śródmiąższowego jest 

Na

Na

 

 

a anionami 

a anionami 

Cl

Cl

   

   

i wodorowęglany.

i wodorowęglany.



Głównymi kationami płynu 

Głównymi kationami płynu 

śródkomórkowego są 

śródkomórkowego są 

K i Mg

K i Mg

 a 

 a 

anionami 

anionami 

fosforany i białczany.

fosforany i białczany.

 

 

 

 

 

 

Prawa rządzące 

Prawa rządzące 

gospodarką wodno – 

gospodarką wodno – 

elektrolitową 

elektrolitową 

i kwasowo - zasadową

i kwasowo - zasadową



Prawo elektroobojętności płynów ustrojowych

Prawo elektroobojętności płynów ustrojowych

   

   

( suma anionów musi być równa sumie kationów

( suma anionów musi być równa sumie kationów

      

      

w danym płynie ustrojowym )

w danym płynie ustrojowym )



Prawo izomolarności płynów ustrojowych

Prawo izomolarności płynów ustrojowych

    

    

( ciśnienie osmotyczne wszystkich płynów  

( ciśnienie osmotyczne wszystkich płynów  

      

      

ustrojowych jest jednakowe )

ustrojowych jest jednakowe )



Prawo izojonii płynów ustrojowych

Prawo izojonii płynów ustrojowych

   

   

( organizm dąży do zachowania stałego stężenia jonów, 

( organizm dąży do zachowania stałego stężenia jonów, 

     

     

w tym szczególnie wodorowych, czyli izojonii i 

w tym szczególnie wodorowych, czyli izojonii i 

izohydrii )

izohydrii )

 

 

 

 

Zaburzenia gospodarki 

Zaburzenia gospodarki 

wodnej

wodnej

Odwodnienie :

Odwodnienie :

-

Izotoniczne

Izotoniczne

-

Hipotoniczne

Hipotoniczne

-

Hipertoniczne

Hipertoniczne

Przewodnienie :

Przewodnienie :

-

Izotoniczne

Izotoniczne

-

Hipotoniczne

Hipotoniczne

-

Hipertoniczne

Hipertoniczne

 

 

 

 

Odwodnienie izotoniczne

Odwodnienie izotoniczne

Utrata płynu izotonicznego z przestrzeni 

Utrata płynu izotonicznego z przestrzeni 

wodnej pozakomókowej.

wodnej pozakomókowej.

Przyczyny :

Przyczyny :

-

utrata przez nerki

utrata przez nerki

 

 

( faza wielomoczu w 

( faza wielomoczu w 

niewydolności nerek, choroba Addisona, stosowanie 

niewydolności nerek, choroba Addisona, stosowanie 

diuretyków ) 

diuretyków ) 

-

utrata przez przewód pokarmowy

utrata przez przewód pokarmowy

 

 

( wymioty, 

( wymioty, 

biegunki, przetoki zewnętrzne )

biegunki, przetoki zewnętrzne )

-

utrata przez skórę

utrata przez skórę

 

 

( oparzenia )

( oparzenia )

-

Ucieczka do trzeciej przestrzeni

Ucieczka do trzeciej przestrzeni

 

 

( zap. 

( zap. 

trzustki, niedrożność jelit, zap. otrzewnej )

trzustki, niedrożność jelit, zap. otrzewnej )

 

 

 

 

Odwodnienie hipotoniczne

Odwodnienie hipotoniczne

Spowodowane jest proporcjonalnie większą 

Spowodowane jest proporcjonalnie większą 

utratą Na niż wody, prowadząc do

utratą Na niż wody, prowadząc do

hipomolarności płynu pozakomórkowego

hipomolarności płynu pozakomórkowego

i spadku objętości przestrzeni wodnej

i spadku objętości przestrzeni wodnej

pozakomórkowej 

pozakomórkowej 

oraz do obrzęku komórek 

oraz do obrzęku komórek 

i wzrostu przestrzeni wodnej komórkowej.

i wzrostu przestrzeni wodnej komórkowej.

 

 

 

 

Odwodnienie hipotoniczne

Odwodnienie hipotoniczne

Przyczyny są takie same jak 

Przyczyny są takie same jak 

odwodnienia

odwodnienia

izotonicznego z tym, że chorym tym 

izotonicznego z tym, że chorym tym 

podano niedostateczne ilości płynów  

podano niedostateczne ilości płynów  

elektrolitowych.

elektrolitowych.

 

 

 

 

Odwodnienie hipertoniczne

Odwodnienie hipertoniczne

Charakteryzuje się niedoborem „ wolnej „ 

Charakteryzuje się niedoborem „ wolnej „ 

wody oraz zmniejszeniem objętości

wody oraz zmniejszeniem objętości

zarówno przestrzeni poza – jak i 

zarówno przestrzeni poza – jak i 

śródkomórkowej.

śródkomórkowej.

Hipernatremia może występować 

Hipernatremia może występować 

zarówno u chorych z niedoborem jak i 

zarówno u chorych z niedoborem jak i 

prawidłową zawartością sodu w ustroju.

prawidłową zawartością sodu w ustroju.

 

 

 

 

Izotonia

Izotonia



Zależy od ilości substancji 

Zależy od ilości substancji 

rozpuszczonych

rozpuszczonych



Osmolalność

Osmolalność

 – liczba moli substancji 

 – liczba moli substancji 

osmotycznie czynnych, nie 

osmotycznie czynnych, nie 

przenikających przez błonę komórkową, 

przenikających przez błonę komórkową, 

zawartych w 1000g rozpuszczalnika

zawartych w 1000g rozpuszczalnika



ADH

ADH



Uczucie pragnienia

Uczucie pragnienia

 

 

 

 

Zaburzenia gospodarki 

Zaburzenia gospodarki 

potasowej

potasowej



Hipokalemia

Hipokalemia

-

senność

senność

-

adynamia mięśni

adynamia mięśni

-

zaparcia

zaparcia

-

zaburzenia rytmu  

zaburzenia rytmu  

serca

serca

-

wielomocz

wielomocz

-

zasadowica 

zasadowica 

metaboliczna

metaboliczna



Hiperkalemia

Hiperkalemia

-

parestezje

parestezje

-

porażenia mięśni

porażenia mięśni

-

zaburzenia rytmu 

zaburzenia rytmu 

serca (bloki 

serca (bloki 

przewodzenia, 

przewodzenia, 

asystolia)

asystolia)

-

kwasica 

kwasica 

metaboliczna

metaboliczna

 

 

 

 

Zaburzenia gospodarki 

Zaburzenia gospodarki 

wapniowej

wapniowej



Hipokalcemia

Hipokalcemia

-

Tężyczka

Tężyczka

-

Równoważniki 

Równoważniki 

tężyczkowe

tężyczkowe

-

Niepokój

Niepokój

-

Zaćma

Zaćma

-

Zmiany troficzne 

Zmiany troficzne 

skóry, paznokci

skóry, paznokci



Hiperkalcemia

Hiperkalcemia

-

poliuria

poliuria

-

odwodnienie

odwodnienie

-

kamica nerkowa

kamica nerkowa

-

choroba wrzodowa

choroba wrzodowa

-

zaparcia

zaparcia

-

adynamia mięśni

adynamia mięśni

-

zaburzenia rytmu 

zaburzenia rytmu 

serca

serca

 

 

 

 

Hiponatremia

Hiponatremia

Jest to zmniejszenie stężenia Na w 

Jest to zmniejszenie stężenia Na w 

osoczu 

osoczu 

krwi poniżej 135 mmol/l.

krwi poniżej 135 mmol/l.

Może występować u osób 

Może występować u osób 

wykazujących 

wykazujących 

cechy odwodnienia, prawidłowego 

cechy odwodnienia, prawidłowego 

uwodnienia i przewodnienia.

uwodnienia i przewodnienia.

 

 

 

 

Hiponatremia

Hiponatremia

Objawy :

Objawy :



Przy stężeniu 130 – 120 mmol/l 

Przy stężeniu 130 – 120 mmol/l 

występuje ogólne osłabienie i uczucie 

występuje ogólne osłabienie i uczucie 

wyczerpania.

wyczerpania.



Przy stężeniu 120 – 110 mmol/l mogą 

Przy stężeniu 120 – 110 mmol/l mogą 

wystąpić bóle głowy, nudności, wymioty, 

wystąpić bóle głowy, nudności, wymioty, 

brak łaknienia, zaburzenia orientacji

brak łaknienia, zaburzenia orientacji



Przy stężeniu < 110 mmol/l drgawki i 

Przy stężeniu < 110 mmol/l drgawki i 

śpiączka

śpiączka

 

 

 

 

Hipernatremia

Hipernatremia

Jest to zwiększenie stężenia Na w osoczu 

Jest to zwiększenie stężenia Na w osoczu 

krwi powyżej 148 mmol/l.

krwi powyżej 148 mmol/l.

Objawy hipernatremii ostrej wywołanej 

Objawy hipernatremii ostrej wywołanej 

nadmierną podażą Na występują 

nadmierną podażą Na występują 

zaburzenia orientacji, omamy, wysoka 

zaburzenia orientacji, omamy, wysoka 

gorączka, wzmożone napięcie mięśni 

gorączka, wzmożone napięcie mięśni 

szkieletowych, drgawki oraz śpiączka.

szkieletowych, drgawki oraz śpiączka.

 

 

 

 

Hipernatremia

Hipernatremia

Jeżeli powstaje w ciągu kilku dni występuje 

Jeżeli powstaje w ciągu kilku dni występuje 

zwiększona pobudliwość nerwowa, 

zwiększona pobudliwość nerwowa, 

wzmożenie odruchów ścięgnistych i 

wzmożenie odruchów ścięgnistych i 

napięcia 

napięcia 

mięśni szkieletowych,pojedyncze skurcze 

mięśni szkieletowych,pojedyncze skurcze 

mięśniowe lub drgawki.

mięśniowe lub drgawki.

Objawy odwodnienia hipertonicznego.

Objawy odwodnienia hipertonicznego.

 

 

 

 

Układy buforowe

Układy buforowe



Wodorowęglany/kwas weglowy

Wodorowęglany/kwas weglowy



Hemoglobina/oksyhemoglobina

Hemoglobina/oksyhemoglobina



Fosforany dwu- i jednosodowe

Fosforany dwu- i jednosodowe



Białczany

Białczany

 

 

 

 

Układ wodorowęglanowy jest 

Układ wodorowęglanowy jest 

najważniejszym i najbardziej 

najważniejszym i najbardziej 

pojemnym układem 

pojemnym układem 

buforującym organizmu

buforującym organizmu

 

 

 

 

 

 

CO

CO

2 

2 

+ H

+ H

2

2

O                       H

O                       H

2

2

CO

CO

3                                      

3                                      

 

 

H + HCO

H + HCO

3

3

Komponenta oddechowa

Komponenta oddechowa

  Komponenta 

  Komponenta 

   nerkowa 

   nerkowa 

 

 

 

 

pH krwi wg równania 

pH krwi wg równania 

Hendersona - Hasselbacha

Hendersona - Hasselbacha

                                          

                                          

[ HCO

[ HCO

3

3

¯

¯

 

 

]

]

         

         

pH = 6,1 + log

pH = 6,1 + log

 

 

                                   

                                   

pCO

pCO

2 

2 

 (mmHg) 

 (mmHg) 

×

×

 0,03

 0,03

 

 

 

 

Zaburzenia równowagi       

Zaburzenia równowagi       

kwasowo-zasadowej

kwasowo-zasadowej



Zaburzenia oddechowe

Zaburzenia oddechowe



Zaburzenia metaboliczne

Zaburzenia metaboliczne



Zaburzenia mieszane

Zaburzenia mieszane

 

 

 

 

!!! Zapamiętaj !!!

!!! Zapamiętaj !!!



Zaburzenia oddechowe ulegają 

Zaburzenia oddechowe ulegają 

wyrównaniu na drodze metabolicznej

wyrównaniu na drodze metabolicznej



Zaburzenia metaboliczne ulegają 

Zaburzenia metaboliczne ulegają 

wyrównaniu na drodze oddechowej

wyrównaniu na drodze oddechowej

 

 

 

 

Wartości prawidłowe we 

Wartości prawidłowe we 

krwi tętniczej

krwi tętniczej



pCO

pCO

2          

2          

35 – 45 mmHg

35 – 45 mmHg



HCO

HCO

3

3

¯

¯

   21 – 26 mmol/l

   21 – 26 mmol/l



pH          7,35 – 7,45

pH          7,35 – 7,45

 

 

 

 

Kwasica

Kwasica



Metaboliczna

Metaboliczna



Oddechowa

Oddechowa

 

 

 

 

Kwasica metaboliczna

Kwasica metaboliczna



Addycyjna

Addycyjna

-

 

 

ketonowa (IDDM)

ketonowa (IDDM)

-

 

 

mleczanowa (wstrząs)

mleczanowa (wstrząs)

-

 

 

podaż egzogennych kwasów (zatrucie metanolem)

podaż egzogennych kwasów (zatrucie metanolem)



Retencyjna

Retencyjna

 ( 

 ( 

zmniejszone wydalanie kwasów 

zmniejszone wydalanie kwasów 

przez nerki)

przez nerki)

-

niewydolność nerek

niewydolność nerek



Subtrakcyjna

Subtrakcyjna

 

 

(utrata jonów wodorowęglanowych)

(utrata jonów wodorowęglanowych)

-

biegunki

biegunki

 

 

 

 

Kwasica oddechowa

Kwasica oddechowa



Zaburzona wentylacja/perfuzja płuc 

Zaburzona wentylacja/perfuzja płuc 

(odma)

(odma)



Depresja ośrodka oddechowego 

Depresja ośrodka oddechowego 

(morfina)

(morfina)



Ostra

Ostra



Przewlekła

Przewlekła

 

 

 

 

Ogólny wpływ kwasicy na 

Ogólny wpływ kwasicy na 

ustrój

ustrój



Hiperkalemia

Hiperkalemia



Zmniejszona wrażliwość miocytów 

Zmniejszona wrażliwość miocytów 

na aminy katecholowe

na aminy katecholowe



Niedokrwienie nerek

Niedokrwienie nerek



Szybkie zmiany pH płynu mózgowo-

Szybkie zmiany pH płynu mózgowo-

rdzeniowego (zmiany oddechowe)

rdzeniowego (zmiany oddechowe)

 

 

 

 

Zasadowica

Zasadowica



Metaboliczna

Metaboliczna



Oddechowa

Oddechowa

 

 

 

 

Zasadowica metaboliczna

Zasadowica metaboliczna



Utrata kwaśnego soku żołądkowego

Utrata kwaśnego soku żołądkowego



Nadmierna podaż zasad

Nadmierna podaż zasad



Nadmiar mineralokortykoidów

Nadmiar mineralokortykoidów

 

 

 

 

Zasadowica oddechowa

Zasadowica oddechowa



Hiperwentylacja 

Hiperwentylacja 



Gorączka (przyspieszony metabolizm)

Gorączka (przyspieszony metabolizm)



Tyreotoksykoza

Tyreotoksykoza



Guzy mózgu

Guzy mózgu



Leki

Leki

 

 

 

 

Ogólny wpływ zasadowicy 

Ogólny wpływ zasadowicy 

na ustrój

na ustrój



Hipokalemia

Hipokalemia



Hipokalcemia (wapń zjonizowany)

Hipokalcemia (wapń zjonizowany)

 

 

 

 

!!! Zapamiętaj !!!

!!! Zapamiętaj !!!



Zarówno 

Zarówno 

zasadowica oddechowa

zasadowica oddechowa

 

 

jak i 

jak i 

kwasica metaboliczna 

kwasica metaboliczna 

charakteryzują się

charakteryzują się

                  

                  

HIPERWENTYLACJĄ

HIPERWENTYLACJĄ