Wychowanie zdrowotne
Podstawowe pojęcia i charakterystyka
Wychowanie zdrowotne
Podstawowe pojęcia i charakterystyka
Podstawowe pojęciowa
Zgodnie z istotą wychowania, definicja zdrowia
powinna być dynamiczna, pozytywna,
optymistyczna, musi uwzględniać zarówno
obiektywny, jak i subiektywny aspekt zdrowia.
Definicja zdrowia wg Demela: poziom
sprawności funkcji ustrojowych w stosunku do
środowiska[tzw. potencjał adaptacyjny] oraz jako
sztukę panowania nad własnym ciałem i psychiką
.Takie zdrowie stanowi cechę (czy zespół cech)
podlegającą rozwojom jakościowemu i
ilościowemu”
Maciej Demel - twórca nowoczesnej, polskiej
teorii wychowania zdrowotnego - przytacza
definicję sformułowaną przez E. Mazurkiewicza.
Wychowanie zdrowotne polega na:
wytwarzaniu nawyków bezpośrednio lub pośrednio
związanych z ochroną i doskonaleniem zdrowia fizycznego i
psychicznego;
wyrobieniu odpowiednich
sprawności;
nastawieniu woli i kształtowaniu postaw
umożliwiających stosowanie zasad higieny i skuteczną
pielęgnację, zapobieganie chorobom i leczenie;
pobudzaniu
pozytywnego zainteresowania sprawami zdrowia przez
epizodyczne i systematyczne wzbogacanie i pogłębianie wiedzy
o własnym organizmie i rozwoju, a także o prawach rządzących
zdrowiem publicznym.
Trzy płaszczyzny zdrowia
1.
Zdrowie fizyczne
2.
Zdrowie psychiczne
3.
Zdrowie społeczne
Podstawowe pojęciowa
Zdrowie fizyczne, całokształt zabiegów
zmierzających do zapewnienia prawidłowego
rozwoju fizycznego organizmu, doskonalenia
sprawności ruchowej i wyrabiania nawyków
rekreacyjnych ( Leksykon PWN )
Zdrowie psychiczne, dotyczy zgody i
niezgody z samym sobą, a jego miarą jest
stopień integracji osobowości
Zdrowie społeczne, dotyczy relacji między
jednostką i społeczeństwem, a jego miarą jest
stopień syntonii czyli społecznego
współbrzmienia.
Wychowanie zdrowotne
•
Termin „wychowanie zdrowotne” bywa różnie określany i
rozumiany. Niekiedy pojęcie to jest utożsamiane z takimi
określeniami jak: „kultura zdrowotna”, „oświata
zdrowotna” czy „wychowanie higieniczne”.
•
„Wychowanie” (ogólne) może być definiowane w wąskim
lub szerokim rozumieniu tego słowa.
•
Z wychowaniem w wąskim znaczeniu mamy do
czynienia w szkole (proces jest realizowany przez
wychowawców, a więc osoby kompetentne i świadome
celów wychowania), natomiast z wychowaniem w
szerokim znaczeniu tego słowa, mamy do czynienia w
sytuacjach pozalekcyjnych szczególnie w rodzinie.
Cele edukacji zdrowotnej
Dostarczenie dzieciom i młodzieży
odpowiedniej wiedzy o zdrowiu i kształtowanie
ich odpowiednich postaw zdrowotnych,
Podejmowanie odpowiednich decyzji i
wyborów wspierających harmonijny rozwój i
zdrowie człowieka (fizyczne, społeczne,
psychiczne),
Kształtowanie zdrowego stylu życia
Identyfikacji własnych problemów życiowych i
podejmowaniu działań prowadzących do ich
rozwiązania.
Wychowanie zdrowotne
wg Okonia:
system działalności wychowanków i
wychowawców, której celem jest
opanowanie przez wychowanków
wiedzy o organizmie ludzkim, jego
stronie fizycznej, psychicznej i
społecznej , ukształtowanie ich
sprawności , umiejętności i postaw
warunkujących zachowanie i
doskonalenie zdrowia oraz
stosowanie wymagań higieny w życiu
osobistym i społecznym.
Kształtowanie postaw
to przede wszystkim:
Wyrabianie nawyków i przyzwyczajeń
sprzyjających zdrowiu:
-chodzi zwłaszcza o wyuczenie dziewcząt i
chłopców ważnych dla zdrowia umiejętności takich
jak:
Utrzymanie czystości osobistej i czystości w
mieszkaniu
Przestrzeganie higieny odżywiania by uchronić
przed nadwagą (bulimią), i niedowagą (anoreksją)
Umożliwienie nauczenia się pływania i zdobycia
karty pływackiej
Porzucenie palenia papierosów
Powyższe cele zamierza
się realizować poprzez:
Zapewnienie dzieciom i młodzieży
zaspokojenia potrzeb biologicznych i potrzeby
bezpieczeństwa
Uczenie ich brania na siebie odpowiedzialności
za zdrowie własne, rodziny i społeczeństwa
Zachęcanie ich do zdrowego stylu życia i
umożliwienie im dokonywania wyborów
promujących zdrowie
Rozwijanie umiejętności samodzielnego
korzystania wiedzy o zdrowiu z różnych źródeł
informacji
Zasięganie rad na temat zdrowia u
specjalistów dostępnych w społeczności
lokalnej
Godziwe organizowanie czasu wolnego oraz
uwrażliwianie na ewentualne
niebezpieczeństwo drogowe, pożarowe i na
wodzie
Świadome włączanie programu wychowania
zdrowotnego w całokształt pracy
wychowawczej z chłopcami i dziewczętami
Kryteria podziału wychowania
zdrowotnego
Kryterium ontogenetyczne
(wg faz rozwoju):
wczesne i późne dzieciństwo, okres dorastania i
dojrzewania
Kryterium środowiskowe i instytucjonalne
:
rodzina, szkoła, praca
Kryterium grup tematycznych
: w zakresie higieny
osobistej, bhp, wychowania seksualnego i itp.
Kryterium jednostek chorobowych
: gruźlica,
alkoholizm, reumatyzm itp.
Kryterium poszczególnych układów i narządów
:
żywienie (układ pokarmowy), wychowanie seksualne
(układ płciowy), higiena pracy umysłowej (układ
nerwowy), praca fizyczna i ruch (układ ruchowy
)
Kryteria podziału wychowania
zdrowotnego
Kryterium stopnia aktywności wychowanka:
szczebel heteroedukacji – celem tego wychowania
jest wdrażanie określonych stereotypów (np. mycia rąk i
zębów)
pośredni – redukcja złych nawyków, wzrost
świadomości i odpowiedzialności o zdrowie
autoedukacji – w zakresie własnego zdrowia
heteroedukacji odwróconej – (inwersji
pedagogicznej), jest to stopień najwyższy ponieważ
dzieci potrafią przenosić zachowania z przedszkola do
domu i odwrotnie – z domu do przedszkola
Ewolucja wychowania
zdrowotnego
•
Współcześnie termin „wychowanie zdrowotne” próbuje się
zastąpić pojęciem „edukacji prozdrowotnej” czy
„promocji zdrowia”
•
Zwolennikami takiego podejścia są: B. Woynarowska, M.
Sokołowska, M. Szymańska oraz T. Williams, i B.
Jensen. Autorzy ci proponują termin „edukacja
prozdrowotna” zamiast „wychowanie zdrowotne”, twierdząc
że ma on szerszy sens i określa kierunek działań.
•
Pod pojęciem edukacji prozdrowotnej rozumie się
proces, w którym ludzie mogą uczyć się dbać o
zdrowie własne i innych ludzi w społeczności, w której
żyją )T. Williams 1989)
Medycyna i wychowanie
•
Wychowanie zdrowotne jest dzieckiem medycyny i
pedagogiki
•
Co łączy medycynę i pedagogikę? Przede wszystkim wspólny
jest ich przedmiot czyli człowiek
•
Drugą zbieżnością medycyny i pedagogiki odpowiedniość cyklu
roboczego. Postępowanie lekarskie i pedagogiczne obejmuje
następujące ogniwa:
1.
Diagnoza, czyli rozpoznanie. Lekarz ustala je na podstawie
wywiadu (anamnezy), pedagog stara się wszechstronnie poznać
swojego wychowanka
2.
Prognoza, rokowanie. Lekarz i pedagog muszą określić (na
podstawie swych doświadczeń) jakie są perspektywy ingerencji i
na co możemy liczyć, a czego nie możemy oczekiwać
Ogniwa postępowania
•
Ordynacja, czyli przemyślany program działania. Opiera się
na poprzednich ogniwach i obejmuje zespół dyrektyw z
uwzględnieniem dostępnych środków i metod postępowania.
•
Realizacja programu, utożsamia się z pojęciem całego
procesu terapii lub wychowania (drobiazgowa dokumentacja
obejmująca ordynację i wykonanie zadań)
•
Epikryza, krytyczne podsumowanie wraz z oceną i
wyciągnięciem wniosków.
•
Z bliskim pokrewieństwem medycyny i pedagogiki
przemawiają też wspólne problemy i sprzeczności.
Najbardziej znamienne to: specjalizacja, redukcja,
systematyczność i indywidualizacja.
Wychowanie zdrowotne
•
Zdrowie jest dla nas pojęciem kluczowym. Od
sposobu jego rozumienia zależy cała
koncepcja pracy wychowawczo-zdrowotnej.
Sadzi się niemal powszechnie, że zdrowie
można:
1.
Zachować
2.
Utracić
3.
Odzyskać
4.
Dać ( w wyniku np. pomyślnej operacji serca)
Rola szkoły w edukacji
zdrowotnej
•
Celem i zadaniem szkoły jest wspieranie każdego ucznia w
rozwijaniu jego indywidualnego potencjału, a także
tworzenie odpowiednich warunków i perspektywy rozwoju zdrowia
•
Jednym z podstawowych zadań współczesnej szkoły jest
wyposażenie ucznia w wiedzę, która pozwoli mu utrzymać
zdrowie w jak najlepszej kondycji
•
W procesie edukacji zdrowotnej jednym z kluczowych zadań jest
zapobieganie wadom postawy spowodowanych sedenteryjnym
(siedzącym) trybem życia i hipokinezją
•
Zadaniem szkoły jest tworzenie społeczności, która troszczy się o
dobre samopoczucie, (zdrowie psychosomatyczne) uczniów i
pracowników – T. Williams, Zdrowa szkoła, 1990.
Rola szkoły w edukacji
zdrowotnej
Edukacja zdrowotna w szkole związana jest z wieloma dziedzinami:
1.
Atmosferą panującą w szkole (relacje między ludźmi,
akceptacja, zaufanie)
2.
Wzorcami tworzonymi przez nauczycieli, rodziców i
innych osób
3.
Samopoczuciem i kompetencjami nauczycieli
4.
Warunkami materialnymi szkoły
5.
Organizacją życia szkoły (rozkład zajęć, posiłki itp..)
6.
Opieką medyczną
7.
Współdziałaniem szkoły z rodzicami
8.
Powiązaniem z organizacjami działającym na rzecz
zdrowia i środkami masowego przekazu
Rola szkoły w edukacji
zdrowotnej
Do podstawowych treści edukacji zdrowotnej w szkole można
zaliczyć:
1.
Higiena osobista i otoczenia
2.
Bezpieczeństwo i pierwsza pomoc
3.
Żywność i zdrowa dieta
4.
Aktywność ruchowa
5.
Praca i odpoczynek
6.
Życie w rodzinie (aspekty psychologiczne i środowiskowe)
7.
Zdrowie psychospołeczne
8.
Edukacja seksualna
9.
Życie bez nałogów
Edukacja zdrowotna w szkole jest podstawowym prawem każdego
dziecka i jest najbardziej opłacalną, długofalową inwestycją w
zdrowie społeczeństwa.
Aktywność ruchowa, a zdrowie
•
Aktywność ruchowa jest dla promocji zdrowia jednym z
najważniejszych jej środków.
•
Przez aktywność ruchową lub fizyczną, w szerokim
ujęciu, rozumiemy wysiłek mięśniowy człowieka
przekraczający poziom spoczynkowy, mający na celu
poprawę samopoczucia i zdrowia.
•
B. Woynarowska wyróżnia cztery grupy korzyści z aktywności
fizycznej:
1.
Zdrowy styl życia
2.
Zapobieganie chorobom
3.
Radzenie sobie ze stresem
4.
Terapia zaburzeń i chorób
Literatura podstawowa:
•
Demel M. (1980): Pedagogika zdrowia. WSiP, Warszawa.
•
Brzeziński Z.J., Korczak C.W.(1978): Higiena i ochrona
zdrowia. PZWL, Warszawa.
•
Karski J. (1999): Promocja zdrowia. IGNIS, Warszawa.
•
Marcinkowski J.T. (1997): Podstawy higieny. Volumed,
Warszawa.
•
Woynarowska B. (1999): Program edukacji zdrowotnej.
LIDER, Warszawa.
•
Woynarowska B. (2000): Zdrowie i szkoła. PZWS,
Warszawa