Choroby czynnościowe 

przewodu pokarmowego

Zaburzenia czynnościowe 

przewodu pokarmowego

• Brak zmian morfologicznych i odchyleń w 

badaniach dodatkowych

• Brak podstaw do rozpoznania choroby 

organicznej

• Pogorszenie jakości życia, niepokój 

pacjenta i rodziny

• Ujednolicone kryteria diagnostyczne

• Niedostatek wiedzy na temat patofizjologii 

zaburzeń czynnościowych

• Brak narzędzi diagnostycznych

• Niedoskonałe leki

Zaburzenia czynnościowe 

przewodu pokarmowego

Objawy, duże poczucie choroby
Kilka objawów w tym również objawy ze 

strony innych narządów: kołatanie serca, 

pocenie, ból głowy, duszność

Objawy niepokojące pacjenta, które należą 

do fizjologii: nalot na języku, nieprzyjemny 

zapach z ust po wstaniu z łóżka

Objawy alarmujące: zaburzenia połykania, 

wymioty z krwią, wymioty treścią 

pokarmową, krew w stolcu, stany 

podgorączkowe, utrata masy ciała

Zaburzenia czynnościowe 

przewodu pokarmowego

• Podstawowe kryterium diagnostyczne to 

czas trwania choroby: objawy ciągłe przez 

ostatnie trzy miesiące w okresie ostatniego 

półrocza poprzedzającego wizytę

• Objawy: uczucie gałki, zaburzenia połykania, 

czkawka, bóle za mostkiem, zgaga, 

pieczenie, nadmierne połykanie powietrza, 

odbijania, uczucie pełności w nadbrzuszu, 

uczucie wczesnej sytości, wracanie 

pokarmu, nudności, wymioty, wzdęcia, bóle, 

zaburzenia w oddawaniu stolca

Zaburzenia czynnościowe 

przewodu pokarmowego

• Patofizjologia
• Nie jest w pełni wyjaśniona
• Zaburzenia procesów regulujących w zakresie osi 

mózgowo jelitowej ( mózgowo trzewnej, brain-gut axis)

• Zmieniona reaktywność motoryczna przewodu 

pokarmowego na bodźce stresowe. Zależność od reakcji 

neuroimmunologicznych, czynników psychologicznych i 

uwarunkowań psychospołecznych

• Nadwrażliwość trzewna
• Rozwój metodyki badań funkcji przewodu pokarmowego
• Nowoczesne techniki oceny motoryki i czucia trzewnego, 

flory jelitowej, biochemicznych i immunologicznych

Zaburzenia czynnościowe 

przewodu pokarmowego

• Neurogastroenterologia 

• Holistyczne podejście do stanu zdrowia i 

choroby z uwzględnieniem czynników 

fizjologicznych i psychospołecznych

• Czynniki genetyczne, środowiskowe np. 

rodzinne wzorce zachowań i reakcji na 

objawy chorobowe lub psychiczne i 

fizjologiczne bodźce stresowe ( przeżycia z 

dzieciństwa, przemoc fizyczna lub 

seksualna, infekcje)

• Rozwój psychospołeczny, podatność na 

stres i radzenie sobie z nim

Zaburzenia czynnościowe 

przewodu pokarmowego

• Zespół jelita nadwrażliwego, IBS
• Dyspepsja czynnościowa
• Uwarunkowania dietetyczne: obserwacje kliniczne 

wydają się potwierdzać związek nasilenia 

dolegliwości ze spożywanie określonych 

pokarmów

• Rola alergii i nietolerancji pokarmowej
• Nietolerancja pokarmowa to każda niepożądana 

reakcja na pokarm, w której nie udowodniono 

udziału układu immunologicznego. Nietolerancja 

cukrów zawartych w pokarmach ( mała aktywność 

enzymów)

Zaburzenia czynnościowe 

przewodu pokarmowego

• Upośledzone wchłaniania i trawienie takich 

węglowodanów jak laktoza, sorbitol, 

fruktoza są wskazywane jako dietetyczne 

czynniki wywołujące lub nasilające objawy 

IBS. Brak dostatecznych badań

• Alergia pokarmowa. Obecność przeciwciała 

klasy IgG na niektóre składniki, 

pokarmowe żywności chorych    z IBS. Ale 

nie przeciwciał klasy IgE. Korzystny efekt 

odpowiednich diet eliminacyjnych . 

Badanie również nie potwierdzone

Zaburzenia czynnościowe 

przewodu pokarmowego

• Wzrost przepuszczalności błony śluzowej przewodu 

pokarmowego, wzrost ekspozycji na różne składniki 

pokarmowe  i antygeny

• Stymulacja jelitowego układu immunologicznego i 

jelitowego systemu nerwowego

• Wpływ tłuszczów zawartych w diecie na funkcje 

motoryczno-czuciowe przewodu pokarmowego, 

wywoływanie lub nasilenie objawów 

• Związek między krótkołańcuchowymi kwasami 

tłuszczowymi i bakteriami jelitowymi a objawami IBS

• Wpływ diety na objętość i skład gazów jelitowych. 

Zaburzony pasaż gazu może wiązać się z 

odcinkowym rozdęciem jelit wyzwalającym ból i 

dyskomfort 

Zalecenia dietetyczne-IBS

1. Dbałość o stałe pory spożywanych 

posiłków

2. Odpowiednia ilość czasu na ich 

spożywanie

3. Dieta lekkostrawna
4. Połykanie powietrza ( wolne jedzenie, 

unikanie żucia gumy, ssania twardych 

cukierków, palenia papierosów)

5. Regularny wysiłek fizyczny

IBS

• Przewlekłe zaburzenia czynnościowe 

jelit 

• Ból brzucha, 
• Zaburzenia wypróżniania
• Dyskomfort w jamie brzusznej
• Kryterium czasu
• Wykluczenie choroby organicznej

Zalecenia dietetyczne-IBS

• Nie ma wystarczających dowodów 

potwierdzających skuteczność 

rekomendowanych zaleceń dietetycznych 

w leczeniu IBS

• Nieprawidłowa dieta nie jest przyczyna 

zaburzeń ale może nasilać objawy

• Wzmożony odruch żołądkowo jelitowy: 

spożywanie posiłków o mniejszej objętości 

i mniejszej zawartości tłuszczów

• Nietolerancja laktozy u 10% osób z IBS

Zalecenia dietetyczne-IBS

• Praktyczne modyfikacje diety u osób z postacią 

biegunkowa i wzdęciami: ograniczenie 

nierozpuszczalnych węglowodanów złożonych, 

stanowiących substrat dla bakterii 

wytwarzających gazy: kofeina, owoce 

( fruktoza), zboża, sorbitol (guma do żucia)

• Postać zaparciowa IBS dieta bogatobłonnikowa ( 

20-30g błonnika na dobę). Nasila procesy 

fermentacyjne, wzdęcia i bóle brzucha 

• Stosując otręby pszenne należy kontrolować 

poziom żelaza, cynku, magnezu i fosforu.

• Odpowiednia podaż płynu 2,5-3 l na dobę

Dyspepsja czynnościowa

Niespecyficzne dolegliwości w 

nadbrzuszu przy braku organicznych 
i biochemicznych odchyleń w 
badaniach dodatkowych

Objawy: ból w nadbrzuszu, pieczenie w 

nadbrzuszu, poposiłkowa pełność, 
wczesne uczucie sytości

Zalecenia dietetyczne

• Indywidualne podejście
• Rezygnacja z palenia papierosów, 

ograniczenie picia alkoholu, mocnej kawy  i 

herbaty. Brak dowodów

• Wszystkie pokarmy szkodzą
• Kilka nisko tłuszczowych i małych 

objętościowo posiłków dzienne. Brak badań

• Wysoki odsetek efektu placebo
• Preparaty ziołowe
• Wody mineralne