Substancja organiczna
gleby
W skład substancji organicznej wchodzą:
-organizmy żywe (edafon)
-resztki roślinne i zwierzęce
-próchnica , która jest złożoną i dość trwałą mieszaniną
brunatnych lub ciemnobrunatnych amorficznych
substancji koloidalnych, powstałą w wyniku
mikrobiologicznego i fizykochemicznego procesu
zwanego humifikacją.
W glebach mineralnych próchnica stanowi 85-
90% całej substancji organicznej, (dlatego
określenia te często używane są jako synonimy)
Substancja organiczna podlega w procesach
mineralizacji i humifikacji ciągłym zmianom
ilościowym i jakościowym
.
Mineralizacja – jest to proces prowadzący do
przemian związków organicznych w mineralne. Jest
on częścią obiegu węgla i innych pierwiastków w
przyrodzie. Procesy mineralizacji mogą zachodzić w
warunkach:
tlenowych – nazywany wtedy butwieniem, zachodzi
on wyższych temperaturach i w warunkach odczynu
zbliżonego do obojętnego. W wyniku tego procesu
wywala się energia oraz tworzą się takie związki
jak: CO
2
, H
2
O, SO
4
2-
, PO
4
3-
, NO
3
-
oraz inne sole
mineralne.
-beztlenowych – nazywany wtedy gniciem, procesy
te zachodzą w warunkach nadmiernej wilgotności,
odczynu kwaśnego i niskiej temperatury.
Produktami końcowymi tego typu mineralizacji są
oprócz CO
2
,H
2
O także metan, siarkowodór i inne.
Humifikacja polega na częściowym rozkładzie związków
organicznych (takich jak: ligniny, tłuszcze i woski)
przebudowie i syntezie różnych związków organicznych z
udziałem organizmów glebowych, koncowym produktem tego
procesu jest próchnica (humus)
• Na przebieg procesu humifikacji duży wpływ mają:
- Ilość i jakość resztek roślinnych i zwierzęcych,
- Skład jakościowy i ilościowy mikroorganizmów,
- Właściwości wodne gleby
- Uziarnienie i skład chemiczny masy glebowej
Zawartość próchnicy waha się od 1-6% (średnio 1,5%) i
zależy od:
- Uziarnienia gleby,
- Składu mineralogicznego i chemicznego gleby
- Właściwości wodnych,
- Właściwości chemicznych gleby takich jak: pH i
zawartość CaCO
3,
- Ilości i rodzaju organizmów glebowych,
- Sposobu użytkowania gleby.
Rola Próchnicy:
• Próchnica właściwa jako koloid ma duży wpływ na
właściwości fizyczne i chemiczne gleby i urodzajność gleb
• Wpływa na barwę przez co gleba szybciej się nagrzewa,
• Przyczynia się do tworzenia struktury agregatowej
• Zwiększa pojemność wodną gleby
• Korzystnie wpływa na porowatość, zwięzłość i lepkość,
• Wpływa na pojemność sorpcyjną gleby – 150-300cmol
(+)
/kg,
• Decyduje o pojemności sorpcyjnej w poziomach A gleb
mineralnych,
• Jest źródłem wszystkich składników po jej mineralizacji,
• Korzystnie wpływa na wiele procesów biochemicznych i
chemicznych poprzez regulowanie procesów oksydacyjno-
redukcyjnych, silne właściwości buforowe, obecność
substancji wzrostowych
Skład pierwiastkowy
próchnicy
• C -58%
• O – 30%
• N – 5%
• H – 4%
• Popiół – 2-8%
1
10
N
C
Skład frakcyjny próchnicy
• Kwasy fulwowe – mają najniższy ciężar
cząsteczkowy, zawierają 55%C, posiadają barwę
słomkową, rozpuszczalne w wodzie zakwaszonej,
zasadach i alkoholu,
• Kwasy hymatomelanowe – zawierają 62% C, barwy
brunatnej, rozpuszczają się w alkoholu i zasadach a
strącają w HCl,
• Kwasy huminowe – zawierają 58%C, barwy czarnej
lub brunatnej, rozpuszczają się w zasadach a
strącają w reakcji z HCl,
• Huminy – barwy czarnej o zawartości od 50-60% C,
nie rozpuszczają się w wymienionych
rozpuszczlnikach.
Metody oznaczania
próchnicy polegają na
oznaczeniu węgla organicznego i dalej
przeliczeniu na próchnicę
% próchnicy = %C
org
1,724 (1,724 =
100/58)
Metody oksydacyjno-miareczkowe –
w których węgiel
spala się przy pomocy utleniacza (KMnO
4
lub K
2
Cr
2
O
7
) i
na podstawie ilości zużytego utleniacza oblicza się
zawartość węgla organicznego. Ilość zużytego w reakcji
utleniacza ustala się miareczkując jego nadmiar przy
pomocy reduktora o znanym mianie.
Metody analizy elementarnej – przeprowadza się w
specjalnych aparatach. Ich zasada opiera się o spalanie
próchnicy w temp. powyżej 1000
0
C w obecności
katalizatorów, a wydzielony CO
2
transportowany jest
gazem obojętnym (np. helem) do detektora.
Procedura oznaczenia
C
org
metodą Tiurina
1. Do kolbek stożkowych o pojemności 100 ml. naważyć od 0,1 –
0,5 grama roztartej w moździerzu agatowym gleby
2. Dodać pipetą 10 ml utleniacza, przykryć lejkiem jako chłodnicą
zwrotną, gotować 5 minut licząc czas od momentu wrzenia
3. Po zakończonym gotowaniu próbkę zestawić w celu ochłodzenia,
spłukać tryskawką skroplony na lejku dwuchromian
4. Miareczkować nadmiar utleniacza reduktorem (0,1M roztworem
soli Mohra) w obecności wskaźnika (kwas n-fenyloantranilowy)
do zielonego zabarwienia poprzez śliwkowo-fioletowe
5. Wykonać próbę zerową jest to analiza odczynnikowa, w której
zamiast gleby waży się 0,5 g. wyprażonego i roztartego piasku
kwarcowego, tok postępowania jak w analizie
6. Uzyskane wyniki podstawić do wzoru i obliczyć: zawartość
próchnicy
• Oznaczenie % zawartości węgla organicznego wg wzoru:
Gdzie:
„0” – objętość soli Mohra zużyta do zmiareczkowania zerówki
[cm
3
]
a- objętość soli Mohra zużyta do zmiareczkowania badanej
próbki [cm
3
]
M – molowość soli Mohra
S- naważka gleby [g]
Obliczy ilość próchnicy wg wzoru:
% P = % C • 1.724
Obliczyć ilość próchnicy w t/ha
Obliczyć przybliżoną zawartość azotu ogólnego
[%]
s
100
0,003
M
)
a
–
(„0”
%
org
C