Pieniądz i polityka pieniężna

Definicja pieniądza

•

Pieniądz

– (Milewski) jest to powszechnie

akceptowany towar za pomocą którego

dokonywana jest wymiana produktów i usług.

•

II def.: Jest to pewien powszechnie

zaakceptowany towar, za pomocą którego

dokonujemy płatności za dostarczone dobra i

wywiązujemy się ze zobowiązań (np. spłata

długu).

•

III def.: Jest to ogólny ekwiwalent, powszechnie

i trwale wyrażający wartość wszystkich

towarów i bezpośrednio na nie wymienialny.

Funkcje pieniądza

•

Środka wymiany (cyrkulacji),

•

Jednostki obrachunkowej (miernika

wartości dóbr i usług),

•

Środka płatniczego (realizacja

odroczonych płatności),

•

Środka przechowywania bogactwa

(środka tezauryzacji).

Pieniądz jako środek

wymiany

•

Jest to najistotniejsza funkcja pieniądza. W gospodarce

rynkowej wszystkie transakcje dokonuje się na drodze

wymiany pieniądza na towar lub odwrotnie. Pieniądz

jako środek wymiany przekształca wymianę

bezpośrednią, bezpieniężną (barterową) towaru na

towar (T-T) w wymianę pośrednią, z udziałem pieniądza

(T-P-T). Umożliwia on rozdzielenie transakcji wymiennej

na dwa akty: Akt sprzedaży – polega na zamianie

towaru na pieniądz oraz akt kupna – polega na

zamianie pieniądza na towar. Sprzedaż i kupno nie

muszą zatem dokonywać się jednocześnie, lecz mogą

być rozdzielone w czasie i przestrzeni. Do pełnienia tej

funkcji pieniądz nie musi być pieniądzem kruszcowym

– może to być pieniądz papierowy.

Pieniądz może być wykorzystywany

jako środek wymiany po spełnieniu

następujących warunków:

•

musi być powszechnie akceptowany zarówno

przez kupujących, jak i sprzedających;

•

musi być łatwo przenośny, nie może się psuć

(skóry, bawoły itp.)

•

musi być łatwo podzielny na mniejsze

jednostki, aby dokonywanie zapłaty odbywało

się bez zakłóceń;

•

musi być trudny do podrobienia, gdyż w

przeciwnym razie szybko straciłby zaufanie.

Pieniądz jako miernik

wartości

•

Jako miernik wartości pieniądz wyraża wartość wszystkich

towarów. Wartość towaru wyrażona za pomocą pieniądza

jest jego cena. Ponieważ wszystkie towary mają ceny –

można je dzięki temu porównywać. Do mierzenia wartości

towarów za pomocą pieniądza potrzebna jest jakaś

jednostka miary. Jest nią jednostka wagowa kruszcu, z

którego wykonany jest pieniądz. Państwo ustala

podstawową jednostkę pieniężną, nadając jej nazwę (dolar,

złoty, funt) i określa ilość kruszcu, jaką zawiera dany

pieniądz. Pełnienie przez pieniądz funkcji miernika wartości

jest oczywiste, bo on sam w sobie posiada wewnętrzną

wartość. Inaczej jest w przypadku pieniądza papierowego,

który sam w sobie nie ma wewnętrznej wartości. Krąży on

w obiegu jako reprezentant kruszcu. Podobnie jak pieniądz

kruszcowy ma on pewną siłę nabywczą. Może więc spełniać

funkcję miernika wartości.

Pieniądz jako środek

płatniczy

•

Jako środek płatniczy pieniądz występuje przy

spłacie wszystkich zobowiązań, np.

wynikających z obowiązku płacenia

podatków., odszkodowań, czynszów,

ubezpieczeń. Cechą charakterystyczną tej

funkcji pieniądza jest to, iż wraz z przepływem

pieniądza nie przepływają towary lub usługi.

Funkcję pieniądza jako środka płatniczego

można też zobaczyć na przykładzie płatności

kredytowych, kiedy czas przekazania towaru

lub usługi i czas zapłaty są różne.

Tendencje w zmianach funkcji

pieniądza

•

Wraz z rozwojem gospodarczym

wzrastała też rola zakupów kredytowych,

zwłaszcza w odniesieniu do dóbr drogich.

Obecnie – w miarę rozwoju

gospodarczego następuje wzrost roli

pieniądza jako środka płatniczego przy

równoczesnym ograniczeniu jego funkcji

jako środka wymiany (cyrkulacji).

Pieniądz jako środek

tezauryzacji (gromadzenia

skarbu)

•

Zadaniem pieniądza jako środka tezauryzacji

(gromadzenie skarbu), (przechowywania wartości) jest

przechowywanie rezerw wartości w czasie. Aby spełnić

tę funkcję pieniądz musi opuścić sferę wymiany

(przestaje pełnić funkcję cyrkulacji) i przekształca się

w rezerwy pieniężne. Jeżeli stezauryzowanego

pieniądza nie można swobodnie zamienić na inną

formę bogactwa, to znaczy że źle spełnia on funkcję

przechowywania wartości. Nastąpi wtedy ucieczka od

pieniądza do innych, lepszych środków

przechowywania wartości, jak nieruchomości, dzieła

sztuki, oprocentowane wkłady w banku. Dla celów

tezauryzacji najlepszy jest pieniądz kruszcowy,

posiadający własną, wewnętrzną wartość.

Pieniądz jako środek

tezauryzacji (gromadzenia

skarbu)

•

Pieniądz papierowy – niepełnowartościowy spełnia

tę funkcję w sposób ułomny. Zawsze istnieje

realne niebezpieczeństwo, że przestanie on pełnić

funkcję pośrednika w wymianie i w konsekwencji

utraci swoją wartość – np. wskutek inflacji lub

wycofania z obiegu. Pieniądz papierowy mógłby

dobrze spełniać funkcję tezauryzacji, gdyby jego

siła nabywcza nie malała lub malała nieznacznie.

Jednak w praktyce w długich okresach pieniądz

ten znacznie traci na wartości. Dlatego pieniądz

papierowy nadaje się co najwyżej do trzymania

krótko i średnioterminowych rezerw wartości.

Zasoby pieniądza

(agregat pieniądza)

Koszt posiadania pieniądza:

Jest on związany z alternatywnymi

formami przechowywania bogactwa

(obligacje).

= (r -



) – (-



) = r

r -



– dochód posiadacza obligacji



) – dochód posiadacza gotówki (ujemna stopa

inflacji)

Oczekiwany koszt posiadania pieniądza (gotówki)

jest równy nominalnej stopie procentowej.

Popyt na pieniądz

Popyt na pieniądz jest to ilość pieniądza, na jaką

istnieje zapotrzebowanie zgłaszane przez podmioty

gospodarcze. Chodzi tu o pieniądz gotówkowy plus

wkłady na żądanie. Zależy on od:

•

Wielkości produkcji dóbr i usług

•

Liczba zawieranych transakcji

•

Przeciętny poziom cen

•

Poziom stopy procentowej nominalnej i realnej

•

Koszt posiadania pieniądza

•

Koszt zamiany jednych aktywów na inne

•

Skłonności do spekulacji

Czynniki determinujące popyt

na pieniądz:

1).

Ilościowa teoria pieniądza Fishera –

równanie wymiany

M * V

= P * Q

•

M- ilość pieniądza w obiegu w ujęciu nominalnym

•

- szybkość obiegu pieniądza (liczba transakcji

zawartych przy użyciu jednej jednostki pieniężnej)

•

P – przeciętny poziom cen dóbr

•

– liczba zawartych transakcji w danym okresie

Istota równania Fishera:

Ponieważ można przyjąć, że V

i Q

są

stałe w czasie, to ilościowa teoria

pieniądza głosi, że przeciętny poziom

cen w gospodarce zależy od

nominalnego zasobu pieniądza w obiegu.

Oznacza to, iż podaż pieniądza nie ma

wpływu na realną produkcję i realną

stopę procentową. Taka właściwość

nazywa się neutralnością pieniądza.

Powstanie i funkcje banków

•

Lichwa – najstarsza forma operacji

finansowych

•

Pojawienie się banknotów – złotnicy

•

Przekształcenie złotników w

bankierów – powstawanie pierwszych

banków we Włoszech XVI w. (Genua,

Wenecja, Mediolan)

Funkcje banków

Przyjmowanie zwrotnych wkładów

pieniężnych w zamian za odsetki

Świadczenie usług finansowych

związanych z obiegiem pieniądza jako

środka cyrkulacji i środka płatniczego

Udzielanie kredytów dla

przedsiębiorstw i osób fizycznych

Kreacja pieniądza

Mechanizm kreacji pieniądza

Bank

Wkłady

pieniężne

(depozyty

bankowe)

Rezerwy

obowiązkowe

(20%)

Rezerwy

nadobowiązkow

e umożliwiające

udzielanie

kredytu

1000

800

640

512

409

327

200

160

128

103

800

640

512

409

327

262

Banki A – F

3688

783

2950

Pozostałe banki

1312

262

1050

System Bankowy

ogółem

5000

1000

4000

Współczynnik kreacji

depozytów

•

Decyduje on o tym, jak będzie podaż

pieniądza, wywołana wkładem

pierwotnym w systemie bankowym.



– współczynnik kreacji depozytów

– stopa rezerw obowiązkowych

Funkcje banku centralnego

•

Monopol na emisję pieniądza gotówkowego

•

Funkcja banku banków – zaopatruje w

pieniądz, udziela pożyczek

•

Funkcja banku państwa – rozliczenia z rządem

•

Kredytodawca ostatniej instancji – wspomaga

pożyczkami system bankowy

•

Współuczestniczy w realizacji polityki

pieniężnej państwa, kontrola podaży

pieniądza i kredytu

Document Outline