Najczęstsze problemy
pielęgnacyjne u
dziecka
z chorobą
alergiczną
i nietolerancją
pokarmową
Najczęstsze problemy
pielęgnacyjne u
dziecka
z chorobą
alergiczną
i nietolerancją
pokarmową
W ostatnich 20 latach obserwuje się gwałtowny wzrost
zapadalności
na
choroby
alergiczne.
Wśród
czynników odpowiedzialnych za to zjawisko wymienia
się najczęściej zmiany w środowisku naturalnym, do
których doszło w wyniku szybkiej urbanizacji i
industrializacji, oraz zwiększenie zanieczyszczeń
powietrza, zmianę warunków i stylu życia.
Niepożądane reakcje na pokarmowe stwierdza się u
około 8-10% populacji dziecięcej i około 3%ogółu
dorosłych. Częstość zjawiska jest większa w wieku
niemowlęcym.
Dolegliwości związane ze spożyciem pokarmu nazywa
się potocznie
uczuleniem, nadwrażliwością
uczuleniem, nadwrażliwością
,
,
alergią
alergią
lub nietolerancją.
lub nietolerancją.
Alergia
jest zmienioną reaktywnością organizmu na
oddziaływanie różnych obcych substancji,
określanych mianem alergenów. W reakcjach
alergicznych
uczestniczy
układ
immunologiczny, jego komórki, np. limfocyty,
granulocyty kwasochłonne (eozynofile) oraz
komórki tuczne (mastocyty). Istotną rolę w
alergicznych
odczynach
odgrywają
przeciwciała - immunoglobuliny klasy E (IgE).
Uważa się, że alergia jest nieprawidłowym
przejawem odporności, charakteryzującym
się uszkodzeniem własnych tkanek w wyniku
typowej reakcji odpornościowej.
Najczęstszymi przejawami
alergii są
sezonowy katar sienny,
całoroczny nieżyt nosa,
astma,
pokrzywka i alergiczne kontaktowe
zapalenie skóry,
uczulenia na pokarmy,
uczulenia na żądła pszczół i os,
anafilaksja (wstrząs anafilaktyczny)
Przyczyny alergii
podłoże genetyczne; gen alergii kontrolujący
wytwarzanie immunoglobuliny IgE znajduje się na
piątym chromosomie. Żeby jednak doszło do
ujawnienia
się
alergii,
predysponowana
dziedzicznie (rodzinnie) do niej osoba musi się
bardzo wcześnie, jeszcze w wieku niemowlęcym,
zetknąć z substancją uczulającą - alergenem, i to
w odpowiednio dużym stężeniu.
czynniki środowiskowe; bardzo charakterystyczny
jest wzrost zapadalności na różne alergie
mieszkańców
Europy
środkowo-wschodniej,
którzy w ostatnim dziesięcioleciu szybko przyjęli
zachodni styl życia.
Przyczyny alergii
współczesne zanieczyszczenia, szczególnie
atmosfery. Wyziewy z elektrowni, silników,
szczególnie dieslowskich, z całą pewnością
nasilają objawy u chorych na astmę i katar
sienny, sezonowy i całoroczny. Szczególnie
niebezpieczna jest mieszanka składająca
się z dwutlenku siarki, tlenków azotu i
drobnych cząsteczek emitowanych przez
silniki Diesla.
zanieczyszczenia domowe: kurz, preparaty
czyszczące,
rozpuszczalniki,
aerozole,
kosmetyki, wyziewy z kuchni, palenie
papierosów.
Najbardziej pospolite
alergeny
odchody roztoczy kurzu domowego - astma, katar sienny,
pyłki traw i drzew - katar sienny, astma,
zarodniki pleśni - katar sienny, astma,
składniki sierści zwierząt domowych - katar sienny,
astma, zmiany skórne,
produkty mleczne, jaja, ryby, orzeszki ziemne, owoce
(np. truskawki),
a także leki (np. penicyliny) - objawy żołądkowo-jelitowe,
pokrzywka, obrzęk naczyniowy, anafilaksja,
jady os i pszczół (pokrzywka, anafilaksja).
Niektóre alergie ujawniają się częściej w wieku
niemowlęcym (alergie pokarmowe, zapalenia skóry),
inne w dziecięcym (astma), jeszcze inne u nastolatków
(katar sienny) lub u osób dorosłych (pokrzywka,
uczulenie na jady, wyprysk alergiczny).
Mechanizm odczynu
alergicznego
Mechanizm odczynu alergicznego jest
złożony. Związany jest on najczęściej z
oddziaływaniem
immunoglobulin
E,
wytworzonych przez limfocyty w wyniku
kontaktu osoby uczulonej z alergenem, na
komórki tuczne rozmieszczone w różnych
częściach ciała (w błonie śluzowej dróg
oddechowych, przewodu pokarmowego,
skórze). To oddziaływanie prowadzi do
uwolnienia
z
komórek
tucznych
mediatorów reakcji alergicznej, przede
wszystkim histaminy. W ciągu krótkiego
czasu, liczonego zwykle w minutach,
dochodzi do wystąpienia objawów.
Objawy alergii:
pokrzywka,
rumień,
bąble na skórze,
gwałtowny wyciek z nosa,
zatkanie nosa,
pieczenie i łzawienie spojówek,
kaszel,
świsty,
duszność,
spadek ciśnienia i wstrząs.
Mechanizm odczynu
alergicznego
Uwolniona z komórek tucznych histamina powoduje
poszerzenie światła naczyń krwionośnych, czego wyrazem
jest zaczerwienienie skóry, a także spadek ciśnienia
tętniczego, skurcz mięśni w drogach oddechowych i
zwiększenie w nich lepkiej wydzieliny, które powodują
kaszel, duszność i świsty, nasilenie perystaltyki jelitowej i
zwiększonego wydzielania wody do światła jelit, czego
wyrazem są bóle brzucha, wzdęcia i biegunka. Typowy
dla alergii jest obrzęk naczyniowy, który polega na
głębokim obrzmieniu dobrze unaczynionych tkanek.
Obrzęk nosa w katarze siennym nie jest duży, natomiast
jest większy i niemal zawsze się zdarza w niesezonowym
alergicznym nieżycie nosa. Nagły obrzęk w jamie ustnej,
szczególnie zaś obrzęk języka i krtani prowadzić może do
raptownego
zatkania
dróg
oddechowych
i
niebezpiecznego dla życia duszenia się.
Diagnostyka alergii
Alergię nietrudno rozpoznać, jeśli objawy
występują szybko po zadziałaniu poznanego
alergenu. Napad kichania, wycieku z nosa,
łzawienia i swędzenia spojówek w słoneczny
dzień - to bez wątpienia katar sienny. Nocny
napad
kaszlu,
duszności,
świszczącego
oddechu u młodej osoby to niemal pewna
astma. Zaczerwienienie skóry, świąd i bąble po
zjedzeniu truskawek czy orzeszków ziemnych -
to nic innego jak tylko alergia pokarmowa.
Bolesny obrzęk skóry, nasilona pokrzywka po
użądleniu osy to też bez wątpienia alergia.
Diagnostyka alergii
Potwierdzenie rozpoznania alergii uzyskuje się dzięki
stosowaniu różnych badań, np. testów skórnych
(punktowych i płatkowych), które polegają na
wprowadzeniu do skóry lub nałożeniu na nią alergenów
w bardzo niskim stężeniu. Pojawienie się w miejscu
kontaktu alergenu ze skórą zaczerwienionego krążka
wskazuje na uczulenie na dany alergen. Można też
badać stężenie immunoglobuliny IgE we krwi.
W alergii pokarmowej w celu wykrycia alergenu stosuje
się diety eliminacyjne, polegające na wykluczaniu z
diety podejrzanych potraw. Dzięki temu można wspólnie
z pacjentem ustalić, który z kolejnych eliminowanych
produktów
był
sprawcą
objawów
alergii.
Diagnostyka alergii
Do
rozpoznania
astmy
wystarczają
badania
spirometryczne,
polegające
na
pomiarach
ilościowych wdychanego i wydychanego powietrza,
statycznych i dynamicznych, uwzględniających
prędkość
przepływu
powietrza
w
drogach
oddechowych. W astmie charakterystyczne jest
zmniejszenie ilości powietrza wydychanego z
maksymalnym natężeniem w ciągu jednej sekundy, a
także duża zmienność szybkości wydychanego
powietrza w ciągu jednego dnia (powyżej 20%) oraz
znacząca poprawa szybkości po zastosowaniu leków
rozszerzających oskrzela. Czasem stosuje się
wziewne testy prowokacyjne powodujące skurcz
oskrzeli
i
obrzęk
śluzówek
nosa.
Alergia pokarmowa u niemowląt ujawnia się w
postaci:
zmian wypryskowych na skórze dziecka,
zaburzeń w funkcjonowaniu układu pokarmowego
(kolki brzuszne, ulewania, wymioty, biegunki ostre
i przewlekle, rzadziej zaparcia)
zaburzeń w funkcjonowaniu układu oddechowego
(u najmłodszych dzieci sapka, czyli zatkanie nosa
bez wydzieliny, u starszych uporczywy katar z
obfitą wodnistą wydzieliną).
Alergia na mleko może się również objawiać w
sposób nietypowy: niemowlęta są niespokojne i
mało śpią, a dzieci starsze są nadpobudliwe i
płaczliwe.
Najczęstsze problemy
pielęgnacyjne u dzieci z alergią
Niepokój spowodowany uporczywym świądem
zmian skórnych;
Możliwość powstania powikłań ropnych na
skórze z powodu drapania się dziecka;
Niemożność oddania stolca z powodu zadziałania
alergenu podanego drogą pokarmową;
Możliwość wystąpienia zaburzeń wodno –
elektrolitowych w wyniku działania alergenu;
Niechęć do przyjmowania posiłków z powodu
dolegliwości bólowych w przebiegu reakcji
alergicznej organizmu dziecka
Najczęstsze problemy
pielęgnacyjne u dzieci z alergią
Niewiedza dziecka/rodziny na temat istoty
choroby i sposobów zapobiegania;
Możliwość wystąpienia duszności w
wyniku ekspozycji na alergeny.
Edukacja chorego i jego
rodziny
We wszystkich chorobach przewlekłych duże znaczenie ma
prawidłowa edukacja pacjenta, możliwa tylko pod
warunkiem systematycznej współpracy personelu
medycznego z chorym i jego rodzina.
Edukacja ta ma na celu:
przekazanie jak najwięcej informacji o chorobie, aby
chory i jego rodzina mogli zrozumieć istotę choroby i
sposoby jej leczenia, co pozwoli poprawić jakość życia,
zmniejszyć częstotliwość nawrotów choroby,
kształtowanie właściwych zachowań i reakcji
umożliwiających lepszą kontrolę choroby,
udzielenie choremu odpowiedzi na wiele dręczących go
pytań,
nauczenie chorego techniki przyjmowania leków.
przekazanie informacji o alergenach i sposobie ich
unikania, eliminowania
nauczenie chorego, jak ma sobie radzić w przypadku
zaostrzenia objawów