Wykład cz. 6 dokończenie

I. Tereny zieleni dostępne

(otwarte) wypoczynku

biernego i czynnego



1. Tereny zieleni wypoczynku biernego



parki spacerowo-wypoczynkowe,



zieleńce,



bulwary i promenady,



2. Tereny zieleni wypoczynku czynnego



parki ludowe? (parki kultury, wypoczynku,

sportu etc.),



lasy komunalne (parki leśne),

II. Tereny zieleni o specjalnym

przeznaczeniu



A. Tereny dostępne (otwarte)

zadrzewienia

izolacyjne,



tereny zieleni tras komunikacyjnych (ulice, drogi,

koleje, komunikacja lotnicza).



B. Tereny o ograniczonym dostępie (zamknięte)



ogrody dydaktyczne (ogrody botaniczne, ogrody

dendrologiczne, ogrody etnograficzne, ogrody

zoologiczne, ośrodki kultury ogrodniczej i wystawy

ogrodnicze),



pracownicze ogrody działkowe (stałe, tymczasowe),



cmentarze (komunalne, parafialne, wojskowe),



parki i ogrody zabytkowe.

III. Tereny zieleni

towarzyszącej



(obecność zieleni i jej funkcja nie jest główną funkcją

przeznaczenia terenu).



zabudowie osiedlowej i indywidualnej,



obiektom dziecięcym (place gier i zabaw, żłobki, przedszkola,

ogrody jordanowskie, ośrodki wczasów świątecznych, ośrodki

półkolonijne),



szkołom,



wyższym uczelniom,



obiektom kulturalno-społecznym,



obiektom kultury i sztuki,



obiektom służby zdrowia,



obiektom opieki społecznej,



obiektom kultury fizycznej,



usługom techniczno-gospodarczym (energetyce, łączności,

kana lizacji i oczyszczania miasta, wodociągom, filtrom,

składom).



IV. Tereny gospodarki rolnej i leśnej



komunalne zakłady produkcji roślin,



gospodarstwa produkcyjne

(warzywnicze, kwiaciarskie),



gospodarstwa rolniczo-hodowlane,



lasy produkcyjne.



V. Tereny wycieczkowo-wypoczynkowe



ośrodki wypoczynkowe,



lasy podmiejskie,



parki narodowe, krajobrazowe,

rezerwaty, etc



Na podstawie powyższego podziału

można stwierdzić, że funkcje terenów

zieleni w mieście

i w krajobrazie niezurbanizowanym

ulegają zasadniczym przemianom. Ich

udział w strukturze miasta związany jest

z ich rozbudową, rozwojem przemysłu,

motoryzacji oraz turystyki, jak również

produkcją rolniczo-ogrodniczo-leśną.



Dlatego ogólnie wyróżnić można 4

główne funkcje terenów: biologiczne,

społeczne, estetyczne i gospodarcze.

FUNKCJE BIOLOGICZNE



zadania sanitarno-higieniczne

(tłumienie hałasu, osłona od dymów i

kurzu, oddziaływanie na psychikę

człowieka, etc.),



zadania klimatyczne (osłona od

wiatrów, wpływ na wilgotność gleb

i powietrza, wpływ na temperaturę i

skład powietrza, etc.).

FUNKCJE GOSPODARCZE



zadania produkcyjne (tereny rolnicze,

ogrodnicze, leśne),



wpływ na zwiększenie produkcji rolniczej i

ogrodniczej (pasy wiatrochronne),



zadania izolacyjno- ochronne (osłony

przeciwśnieżne, osłony prze ciwpożarowe oraz

wpływ na zwiększenie bezpieczeństwa ruchu

na trasach komunikacyjnych, zieleń

przeciwerozyjna),



rola zieleni jako siedliska i żywiciela zwierząt.



Tereny zieleni racjonalnie

założone i pielęgnowane

mogą być źródłem drewna,

owoców, ziół i są także często

jedynym siedliskiem zwierząt,

ptaków i owadów, których

obecność jest konieczna dla

prawidłowego rozwoju

każdego biotopu.

FUNKCJE SPOŁECZNE



rola dydaktyczno-wychowawcza

(ogrody zabaw dla dzieci, ogrody

szkolne, ogrody dydaktyczne),



wpływ otaczającego środowiska

przyrodniczego na zdrowie i

wypoczynek człowieka (wypoczynek,

bierny i czynny w mieście, turystyka,

ogrody działkowe),

FUNKCJE ESTETYCZNE -

ZADANIA PLASTYCZNE



Zieleń kształtuje estetykę środowiska

miejskiego i niezurbanizowanego.

(Tworzy

sylwetę miasta, stanowi osłonę maskującą

nieestetyczne obiekty w mieście. W krajobrazie

niezurbanizowanym zieleń spełnia zadania

otulinowo-kompozycyjne przy obiektach

inżynierskich.



Zadania plastyczne zieleni w kształtowaniu

zespołów urbanistycznych należy

analizować w skali całego miasta oraz jego

poszczególnych dzielnic i pojedynczych

obiektów architektonicznych.



Szczególnie ważną rolę plastyczną w

planach całych miast i ich dzielnic

pełnią duże płaszczyzny zieleni,

które działają jako czynnik

zmiękczający i rozluźniający sztywną

zabudowę.



Roślinność wprowadzona do wnętrza

miasta jako świadomy kontrast plastyczny

będzie właści wie podkreślała cechy

plastyczne obiektów architektonicznych

swoją formą, kolorem i strukturą.

Estetyczne oddziaływanie zieleni jest

szczególnie wyczuwalne w mniejszej skali

dzielnic lub fragmentów miasta.

Opracowanie poszczególnych wnętrz

miejskich musi uwzględ niać wszystkie

elementy plastyki, jakimi są:

architektura, rzeźba, malarstwo i

zieleń.



Istotną rolę dla estetyki miasta pełni

zieleń stosowana jako element

osłonowy i maskujący nieestetyczne

obiekty znajdujące się zawsze na

jego terenie. Wielkie składowiska,

magazyny. Drzewa, krzewy i pnącza

właściwie zastosowane mogą

zupełnie dobrze spełniać rolę

maskujących osłon.



Zieleń stosowana przy obiektach

inżynierskich w krajobrazie

niezurbanizowanym pełni szczególnie ważną

funkcję, gdyż wszystkie te obiekty powinny

być harmonijnie wkomponowywane w

krajobraz, co jest możliwe jedynie przy

dużym współudziale zieleni, która powinna

zawsze występować jako zielony zespół

nawiązujący do krajobrazu otaczają cego

założenie inżynierskie.



Wszystkie ww. tereny zieleni pełnią w

mieście funkcję przyrodniczą (głównie

klimatyczną, hydrologiczną i

biologiczną), o znaczeniu lokalnym

oraz ponadlokalnym.



Tereny te to mniejsza lub większą

całość przyrodnicza, charakteryzująca

się względnie jednolitą strukturą i

podobnym stylem funkcjonowania

zwana ogólnie

GEOKOMPLEKSEM



Powiązania te realizują się poprzez

różnorodne procesy przyrodnicze, wśród

których dominują: powierzchniowy i

podziemny spływ wody, ruch mas

powietrza oraz migracje organizmów,

pozostające w warunkach miejskich pod

przemożnym wpływem człowieka.



To właśnie te obszary są podstawowym

tworzywem

SYSTEMU

PRZYRODNICZEGO MIASTA (SPM).



System Przyrodniczy Miasta

to celowo

wyodrębniona część miasta (składająca się z

odpowiednio dobranych geokompleksów),

pełniąca nadrzędne funkcje przyrodnicze

(głównie klimatyczną, hydrologiczną i

biologiczną) oraz podporządkowane im

funkcje pozaprzyrodnicze (na przykład

mieszkaniową, wypoczynkową i estetyczną),

składająca się z obszarów węzłowych i

węzłów, (czyli źródeł zasilania) oraz

korytarzy i sięgaczy, (czyli dróg zasilania),

powiązanych ze sobą oraz z regionalnym

systemem przyrodniczym procesami

wymiany materialno-energetycznej.

Przekształcenia środowiska

przyrodniczego w mieście.



Sposób przekształcenia warunków

środowiska przyrodniczego w

mieście powoduje, że mówi się o

specyficznym środowisku

miejskim.

Warunki klimatyczne



są inne zarówno w różnych miastach, jak i w

poszczególnych częściach jednego miasta.

Generalnie:



klimat miejski cieplejszy i suchszy,



nasłonecznienie

mniejsze niż poza miastem.

Budynki i pokryta asfaltem powierzchnia maja

znacznie większa pojemność cieplna niż powierzchnie

pokryte roślinnością i dlatego akumuluja - a

następnie emitują - większe ilości ciepła.

Wychładzanie powierzchni zabudowanej przebiega

wolniej niż oziębianie terenów niezabudowanych. W

mieście istnieje wiele sztucznych źródeł ciepła, które

także przyczyniają się do tego, że klimat w mieście

jest cieplejszy niż poza nim.



wilgotność

powietrza w miastach

jest mniejsza niż w ich otoczeniu,

ponieważ ewapotranspiracja -

parowanie z powierzchni roślin i

gleby jest w nich znacznie mniejsze

niż na terenach pozamiejskich.



zachmurzenie

jest większe z powodu

obecności znacznej liczby jąder

kondensacji, tworzonych przez

zawieszone zanieczyszczenie powietrza.

Wzrost zachmurzenia nad miastem

zmniejsza nasłonecznienie, a w

szczególności ogranicza dostęp do

podłoża promieni ultrafioletowych

(promieniowanie krótkofalowe jest

najsilniej rozpraszane przez zawieszone

w powietrzu zanieczyszczenia i chmury).

W wyniku działania wielu

czynników nad miastem

utrzymuje się tzw. „wyspa

ciepła",



szczególnie wyraźna przy pogodzie wyżowej,

z małym zachmurzeniem i niewielkimi

prędkościami wiatru. Wyższa temperatura w

obrębie miasta w porównaniu z terenami

niezurbanizowanymi powoduje powstanie

lokalnej cyrkulacji, w wyniku której do

wnętrza miasta zasysane są chłodniejsze

masy powietrza spoza miasta, łagodząc nieco

efekt podgrzania powietrza.



Wnioski:

Gospodarka wodna.



Zabudowa i pokrycie terenu miasta

nieprzepuszczalnymi warstwami asfaltu

i betonu ma także niekorzystny wpływ

na stosunki wodne. W warunkach

miejskich tylko niewielka ilość wody

deszczowej i roztopowej może wsiąknąć

w glebę, zmniejsza się więc retencja

przypowierzchniowa i przenikanie wody

do warstw wodonośnych.



Mała przepuszczalność gruntu

wzmaga spływ powierzchniowy, który

w centrum miasta może obejmować

do 90% opadu, przez co większa część

wody opadowej trafia do kanalizacji.

Duży pobór wody na potrzeby

komunalne i przemysłowe, a także

prace budowlane (odwodnienia), przy

zmniejszonej infiltracji na obszarach

zabudowanych, wpływają na obniżenie

poziomu wód gruntowych.



Zbiorniki wodne w miastach są zwykle

silnie narażone na wysychanie, a

dodatkowo mogą być zanieczyszczone i

zakwaszone, zarówno z powodu

zanieczyszczeń, dostających się do

zbiorników z opadami atmosferycznymi,

jak i dopływu zanieczyszczonych wód, a

nawet ścieków spływających z

powierzchni terenu.



Wnioski:

Przekształcenia gleb.



Zanieczyszczenia powietrza, sól

używana do usuwania śniegu, duże

ilości metali ciężkich, a także

specyficzne stosunki wodne

powodują bardzo poważne zmiany w

jakości gleb na terenach miejskich.



Zmiany chemiczne w glebach polegają

m.in. na silnym zasoleniu,

spowodowanym powszechnym

stosowaniem chlorku sodu i chlorku

wapnia do odśnieżania jezdni, a także na

zwiększeniu zasadowości z powodu

obecności dużej ilości wapnia oraz opadu

popiołów alkalicznych, emitowanych

przez elektrociepłownie. Inną cechą gleb

miejskich jest zawartość znacznych ilości

metali ciężkich (ołów, nikiel, kadm).



Wszystko to prowadzi do zmniejszenia

aktywności biologicznej gleby:

zmniejszenie liczby organizmów

glebowych niekorzystnie odbija się na

jej strukturze i w konsekwencji źle

wpływa na rozwój roślinności.



Pobudowlane przekształcenia profili

glebowych, a w konsekwencji

zakłócenia stosunków wodnych, etc.

Świat flory i fauny.



Mimo na ogół niekorzystnych warunków

siedliskowych w miastach notuje się często

znaczną liczbę gatunków roślin i zwierząt.

Znaczna liczba gatunków nie jest

równoznaczna z bogatą strukturą biocenoz i

ich zrównoważeniem. Charakterystyczne jest,

że w mieście występuje znaczna ilości

gatunków obcych, która zwykle maleje w

kierunku od centrum miasta do jego

przedmieść, wzrasta natomiast w tym

kierunku udział gatunków rzadkich.



Zbiorowiska roślinne w miastach w

dużej części nie są zespołami

naturalnymi, które osiągnęły stan

równowagi w toku sukcesji. Stanowią

one raczej mieszankę gatunków

lokalnych z sąsiednich biocenoz, a

także przywleczonych świadomie lub

przypadkowo przez człowieka z

różnych stref klimatycznych.



Stała ingerencja w biocenozy powoduje,

że wyspecjalizowane gatunki rodzime są

często eliminowane, a właśnie te gatunki

decydują o stabilności i trwałości

układów ekologicznych. Preferowane są

natomiast gatunki pionierskie,

niewyspecjalizowane, łatwo kolonizujące

nowe siedliska i szybko się rozmnażające.

Właśnie spośród tego typu gatunków

wywodzą się tzw. „szkodniki" (np. mysz

domowa, szczur wędrowny).



Silnie przekształcone warunki w

mieście powodują także zmiany w

biologii żyjących tam roślin i zwierząt.

Zmienia się okres kwitnienia,

zwierzęta rozmnażają się więcej razy

w ciągu roku (również zimą).

Niektóre ptaki przestają odlatywać na

zimę, znajdując w mieście

odpowiednie warunki do zimowania.



Równocześnie zbiorniki wodne, stare

ogrody, starorzecza i inne fragmenty

przestrzeni miejskiej o mało

przekształconych warunkach środowiska

stanowią ostoję dla wielu rodzimych

gatunków roślin i zwierząt, które w

intensywnie uprawianych agrocenozach

poza miastem straciły swoje siedliska lub

zostały wyeliminowane przez uprawę i

ochronę roślin uprawnych.



Podstawowe rodzaje założeń

ogrodowych i krajobrazowych

położonych na obszarach miast i

w krajobrazie tworzących

systemy o wysokich walorach

zdrowotnych, ekologicznych i

estetycznych.

Zestawienie oraz

przedstawienie ogólne:



Ogrody związane z

obiektami budowlanymi:



Ogrody dziedzińcowe, ogrody

kościelne, ogrody rezydencyjce,

Ogrody szpitalne, uzdrowiskowe,

ogrody na dachach i elewacjach

zabudowy. Ogrody zimowe, etc.



Ogrody związane ze strukturą

urbanistyczną miasta: gaje, błonia,

parki miejskie, skwery i zieleńce,

bulwary, promenady, ogrody

działkowe, ogrody botaniczne, ogrody

zoologiczne, ogrody dzieci i młodzieży,

ogrody specjalne ( np.: dla osób

niewidomych, ogrody rzeźb, ogrody

sportu niekwalifikowanego, ogrody

wystawowe, cmentarne, ogrody

osiedlowe, etc



Ogrody związane z krajobrazem lub

otuliną miasta: parki leśne, Parki

narodowe, krajobrazowe, parki

kulturowe, pola golfowe, parki

krajobrazowe, biwakowe,

kempingowe, parki leśne, etc.

OGRODY ZWIĄZANE Z

OBIEKTAMI

BUDOWLANYMI:



W tej grupie ogrodów:



Ogrody rezydencyjce – ogrodu

domowe – zostały szczegółowo

omówione w poprzednim semestrze.



Ogrody dziedzińcowe, ogrody

kościelne, ogrody szpitalne,

uzdrowiskowe, ogrody na dachach i

elewacjach zabudowy

– będą

szczegółowo omówione na kolejnych

wykładach.

OGRODY ZWIĄZANE Z

OBIEKTAMI

BUDOWLANYMI:



Ogrody zimowe

– (in. szklarnia) przeszklone

budowle, wolnostojące lub dobudowane do

trwałych obiektów architektonicznych,

przeznaczone do uprawy EGZOTÓW (rośliny

introdukowane) etc. Wywodzą się z tradycji

ogrodów Rosji (srogi klimat) oraz wystaw

ogrodniczych organizowanych w 2 poł. XIX

wieku w Niemczech. Ze względu na rośliny

jakie w nich były hodowane wyróżnia się:

palmiarnie (zielonogórska palmiarnia k. XIX.),

pomarańczarnie (Stara i Nowa Pomarańczarnia

w Łazienkach), paprociarnie, cytyniarnie,



Budowa ogrodu zimowego wymaga

opracowania odpowiedniej

dokumentacji projektowej oraz

uzyskania pozwolenia na budowę lub

zgłoszenia w odpowiednim

starostwie powiatowym.

OGRODY ZWIĄZANE ZE

STRUKTURĄ

URBANISTYCZNĄ MIASTA



GAJ (lasek) – forma roślinności

drzewiastej zbliżona charakterem do lasu.

Zajmuje niezbyt duży obszar odznacza się

niejednolitym zagęszczeniem nasadzeń.

Od czasu renesansu stosowane są

również gaje jednogatunkowe: dębowe,

oliwne, sosnowe, cedrowe (święte gaje).

W Polsce gaje – to laski najczęściej

jednogatunkowe z drzew zimozielonych.



GAJ ŚWIETLISTY – luźna struktura

nasadzeń z roślin światłożądnych –

korony drzew nie są zwarte. Gaje te

charakteryzują się również brakiem

warstwy krzewów.



Ogród ten przeznaczony jest od

wypoczynku biernego, kontemplacji,

odosobnienia, etc., dlatego na terenach

miejskich gaje można stosować jako

część (wnętrze) większego założenia lub

jako struktury samodzielne w zależności

od przeznaczenia terenu.

BŁONIA – ŁĄKA MIEJSKA.



Podmiejskie łąki zakładane na terenie

płaskim, zajmujące dość pokaźny

obszar, porośnięty wyłącznie trawą.

Urządzane jako miejsce wypoczynku dla

ludności, okazjonalnych uroczystości

lub spotkań, miejsce okresowych zabaw

i imprez zbiorowych z udziałem wielu

ludzi. W Polsce szczególną sławę

zyskały błonia krakowskie.



OGRODY DZIAŁKOWE



OGRODY BOTANICZNE



OGRODY ZOOLOGICZNE

OGRODY SPECJALNE



Np.: ogród rzeźb, malarstwa np.:

przy galerii. Ogród dla osób

niewidomych

– charakteryzuje się

dostosowaniem do wymogów osób

niewidomych np.: podwyższone grzędy

z roślinami, zróżnicowanie nawierzchni

wyczuwalne pod kołami, tablice

informacyjne z wypukłymi literami,

sygnały dźwiękowe.



W ogrodach dla osób niewidomych należy

również zastosować odpowiednie rośliny:



1. Zapewniając kontakt dotykowy

(bezpieczny). Nie wolno stosować roślin,

które mogą pokaleczyć lub poparzyć ręce.

Stosowanie roślin tzw.: dotykowych.



2. Zapewniające zapach charakterystyczny

kwiatów np. konwalia majowa, etc.

charakterystyczny całej rośliny np.

krwawnik, zapach typowy np. zioła,



OGRODY WYSTAWOWE – tereny wystaw

ogrodniczych.



OGRODY OSIEDLOWE – związane z

osiedlami mieszkaniowymi.



PARKI MIEJSKIE, kultury, rekreacji, etc.



Skwery i zieleńce, bulwary, promenady,

ogrody dzieci i młodzieży, ogrody

sportu niekwalifikowanego, cmentarne,

etc. będą szczegółowo omówione na

kolejnych wykładach.

Document Outline