Makroekonomia
Makroekonomia
Makroekonomia
Makroekonomia
Literatura
Literatura
Podstawowa:
Podstawowa:
1.
1.
D. Begg, S. Fischer, R. Dornbusch:
D. Begg, S. Fischer, R. Dornbusch:
Makroekonomia. PWE, Kraków 2007
Makroekonomia. PWE, Kraków 2007
2.
2.
Z. Dach, B. Szopa: Podstawy makroekonomii.
Z. Dach, B. Szopa: Podstawy makroekonomii.
PWE, Kraków 2004
PWE, Kraków 2004
Uzupełniająca:
Uzupełniająca:
1.
1.
P. Samuelson, W.D. Nordhaus: Ekonomia 1 i 2.
P. Samuelson, W.D. Nordhaus: Ekonomia 1 i 2.
PWN, Warszawa 2006
PWN, Warszawa 2006
2.
2.
M. Burda, Ch. Wyplosz: Makroekonomia.
M. Burda, Ch. Wyplosz: Makroekonomia.
Podręcznik europejski. PWE, Warszawa 2000
Podręcznik europejski. PWE, Warszawa 2000
3.
3.
M. Nasiłowski: System rynkowy. Podstawy mikro-
M. Nasiłowski: System rynkowy. Podstawy mikro-
i makroekonomii. Wyd. Key Text, Warszawa 2006
i makroekonomii. Wyd. Key Text, Warszawa 2006
Informacje wstępne
Informacje wstępne
Egzamin w formie pisemnej
Egzamin w formie pisemnej
obejmujący materiał z wykładów oraz
obejmujący materiał z wykładów oraz
ćwiczeń
ćwiczeń
-
pytania otwarte o charakterze
pytania otwarte o charakterze
definicyjnym oraz problemowym
definicyjnym oraz problemowym
-
zadania
zadania
Konsultacje: ae.katowice.pl
Konsultacje: ae.katowice.pl
Kontakt: szudy@ticom.pl
Kontakt: szudy@ticom.pl
Makroekonomia
Makroekonomia
kładzie nacisk na wzajemne związki
kładzie nacisk na wzajemne związki
zachodzące w gospodarce jako całości
zachodzące w gospodarce jako całości
posługując się agregatami
posługując się agregatami
Makroekonomia raczej podkreśla
Makroekonomia raczej podkreśla
zawodność samoregulujących
zawodność samoregulujących
mechanizmów rynkowych i konieczność
mechanizmów rynkowych i konieczność
ingerencji państwa w celu lepszego
ingerencji państwa w celu lepszego
wykorzystania istniejących zdolności
wykorzystania istniejących zdolności
produkcyjnych
produkcyjnych
Makroekonomia
Makroekonomia
Problemy makroekonomiczne:
Problemy makroekonomiczne:
1.
1.
czynniki określające poziom i wzrost
czynniki określające poziom i wzrost
produkcji w gospodarce
produkcji w gospodarce
2.
2.
cykliczny rozwój gospodarki
cykliczny rozwój gospodarki
3.
3.
zatrudnienie i bezrobocie
zatrudnienie i bezrobocie
4.
4.
ogólny poziom cen i tendencje inflacyjne
ogólny poziom cen i tendencje inflacyjne
5.
5.
powiązania gospodarki z zagranicą
powiązania gospodarki z zagranicą
6.
6.
rola polityki gospodarczej w procesach
rola polityki gospodarczej w procesach
gospodarczych
gospodarczych
Mikro
Mikro
Makro
Makro
Obszar działania
Obszar działania
pojedynczy
pojedynczy
podmiot
podmiot
(konsument, firma)
(konsument, firma)
agregaty np. PKB
agregaty np. PKB
Cel badania
Cel badania
Co powinien zrobić
Co powinien zrobić
pojedynczy
pojedynczy
podmiot, aby
podmiot, aby
maksymalizować
maksymalizować
korzyść?
korzyść?
Co stanie się w
Co stanie się w
gospodarce w sytuacji
gospodarce w sytuacji
zachwiania wielkości
zachwiania wielkości
globalnych? Co
globalnych? Co
powinien zrobić
powinien zrobić
państwo?
państwo?
Podstawowe
Podstawowe
kategorie
kategorie
opisujące rynek
opisujące rynek
cena, popyt i podaż
cena, popyt i podaż
na rynku
na rynku
konkretnego dobra
konkretnego dobra
globalny popyt i
globalny popyt i
podaż dotyczące
podaż dotyczące
rynku dóbr oraz rynku
rynku dóbr oraz rynku
pracy i rynku
pracy i rynku
pieniężnego
pieniężnego
Stopień
Stopień
zidentyfikowani
zidentyfikowani
a równowagi
a równowagi
gospodarczej
gospodarczej
wszystkie
wszystkie
powiązane ze
powiązane ze
sobą rynki
sobą rynki
cząstkowe
cząstkowe
jednoczesne
jednoczesne
zrównoważenie
zrównoważenie
trzech makro
trzech makro
rynków: towarów i
rynków: towarów i
usług, pracy i rynku
usług, pracy i rynku
pieniężnego
pieniężnego
Cele i narzędzia
Cele i narzędzia
makroekonomii
makroekonomii
Cele polityki makroekonomicznej we
Cele polityki makroekonomicznej we
współczesnej gospodarce rynkowej
współczesnej gospodarce rynkowej
wprowadzane są w sposób formalny
wprowadzane są w sposób formalny
do ustawodawstwa państwowego
do ustawodawstwa państwowego
Narzędzia polityki służą podejmowaniu
Narzędzia polityki służą podejmowaniu
przez polityków prób zmiany tempa i
przez polityków prób zmiany tempa i
kierunków działalności gospodarczej
kierunków działalności gospodarczej
Cele
Cele
1. Produkcja
1. Produkcja
- wysoki poziom
- wysoki poziom
produkcji,
produkcji,
wysoka stopa
wysoka stopa
wzrostu gospodarczego
wzrostu gospodarczego
2. Zatrudnienie
2. Zatrudnienie
- wysoki poziom
- wysoki poziom
zatrudnienia, niski
zatrudnienia, niski
poziom bezrobocia
poziom bezrobocia
przymusowego
przymusowego
3. Ceny
3. Ceny
- stabilność poziomu cen
- stabilność poziomu cen
przy swobodnej grze
przy swobodnej grze
sił
sił
rynkowych
rynkowych
4. Bilans zagraniczny – równowaga
4. Bilans zagraniczny – równowaga
bilansu
bilansu
handlowego
handlowego
(importu i
(importu i
eksportu),
eksportu),
stabilność kursu
stabilność kursu
waluty
waluty
Narzędzia realizacji celów
Narzędzia realizacji celów
1. Polityka fiskalna
1. Polityka fiskalna
- podatki,
- podatki,
wydatki
wydatki
budżetowe
budżetowe
2. Polityka monetarna – kontrola
2. Polityka monetarna – kontrola
podaży
podaży
pieniądza poprzez
pieniądza poprzez
- stopy procentowe
- stopy procentowe
- stopę rezerw obowiązkowych
- stopę rezerw obowiązkowych
- operacje otwartego rynku
- operacje otwartego rynku
3. Polityka dochodowa – od
3. Polityka dochodowa – od
swobodnego
swobodnego
kształtowania relacji
kształtowania relacji
płac i
płac i
cen do środków kontroli
cen do środków kontroli
4. Stosunki międzynarodowe
4. Stosunki międzynarodowe
- polityka handlu zagranicznego
- polityka handlu zagranicznego
- interwencjonizm w odniesieniu do
- interwencjonizm w odniesieniu do
kursów walutowych
kursów walutowych
Agregaty
Agregaty
Agregat – wielkość zsumowana mająca
Agregat – wielkość zsumowana mająca
wpływ na gospodarkę jako całość
wpływ na gospodarkę jako całość
Rodzaje:
Rodzaje:
-
zasoby
zasoby
(zatrudnienie, bezrobocie,
(zatrudnienie, bezrobocie,
majątek produkcyjny)
majątek produkcyjny)
-
strumienie
strumienie
(produkcja, dochód, wydatki)
(produkcja, dochód, wydatki)
-
ratio
ratio
(cena agregatowa, PKB per
(cena agregatowa, PKB per
capita)
capita)
Zasady agregacji
Zasady agregacji
1. agregować można wielkości
1. agregować można wielkości
jednorodne
jednorodne
2. agregowane zasoby muszą dotyczyć
2. agregowane zasoby muszą dotyczyć
tego samego momentu czasu
tego samego momentu czasu
3. agregowane strumienie muszą
3. agregowane strumienie muszą
dotyczyć tego samego okresu
dotyczyć tego samego okresu
Polityka gospodarcza
Polityka gospodarcza
to działalność państwa (instytucji
to działalność państwa (instytucji
publicznych) zmierzająca do
publicznych) zmierzająca do
osiągnięcia konkretnych celów
osiągnięcia konkretnych celów
społeczno-ekonomicznych w ściśle
społeczno-ekonomicznych w ściśle
określonych warunkach i o
określonych warunkach i o
określonym horyzoncie czasu
określonym horyzoncie czasu
Obejmuje ona politykę:
Obejmuje ona politykę:
-
fiskalną
fiskalną
-
pieniężną
pieniężną
-
dochodową
dochodową
Polityka gospodarcza
Polityka gospodarcza
Jest sposobem działania i rozwiązywania
Jest sposobem działania i rozwiązywania
problemów gospodarczych z punktu
problemów gospodarczych z punktu
widzenia interesu publicznego
widzenia interesu publicznego
Opiera się (jawnie lub milcząco) na
Opiera się (jawnie lub milcząco) na
określonej teorii ekonomicznej, która
określonej teorii ekonomicznej, która
stanowi podstawę dokonywania
stanowi podstawę dokonywania
diagnozy (rozpoznawania i oceny
diagnozy (rozpoznawania i oceny
stanu wyjściowego)
stanu wyjściowego)
W sferze polityki gospodarczej odbywa
W sferze polityki gospodarczej odbywa
się gra interesów różnych orientacji
się gra interesów różnych orientacji
politycznych co sprawia, że tym
politycznych co sprawia, że tym
samym zjawiskom i procesom
samym zjawiskom i procesom
ekonomicznym nadaje się często
ekonomicznym nadaje się często
różną interpretację ekonomiczną
różną interpretację ekonomiczną
Główne nurty
Główne nurty
makroekonomii
makroekonomii
Ekonomia głównego nurtu
Ekonomia głównego nurtu
- uznanie modelu
- uznanie modelu
homo oeconomicus
homo oeconomicus
-
-
budowanie teorii
budowanie teorii
makroekonomicznych na
makroekonomicznych na
podstawach mikroekonomicznych
podstawach mikroekonomicznych
- stosowanie analizy ilościowej
- stosowanie analizy ilościowej
Ekonomia heterodoksyjna
Ekonomia heterodoksyjna
- ograniczenie racjonalności podmiotu,
- ograniczenie racjonalności podmiotu,
wynikające z niedoskonałej wiedzy,
wynikające z niedoskonałej wiedzy,
irracjonalnych zachowań i złej percepcji
irracjonalnych zachowań i złej percepcji
- ujmowanie człowieka w szerokich
- ujmowanie człowieka w szerokich
kontekstach społeczno-gospodarczych
kontekstach społeczno-gospodarczych
Ekonomia głównego nurtu:
Ekonomia głównego nurtu:
1. Nurt neoklasyczny
1. Nurt neoklasyczny
Ekonomia klasyczna
Ekonomia klasyczna
–
–
A. Smith. „Badania nad naturą i
A. Smith. „Badania nad naturą i
przyczynami bogactwa narodów” 1776 r.
przyczynami bogactwa narodów” 1776 r.
–
–
patrzył na gospodarkę przez pryzmat
patrzył na gospodarkę przez pryzmat
pojedynczego podmiotu
pojedynczego podmiotu
Ekonomia neoklasyczna
Ekonomia neoklasyczna
Monetaryzm
Monetaryzm
Nowa ekonomia klasyczna
Nowa ekonomia klasyczna
Szkoła realnego cyklu koniunkturalnego
Szkoła realnego cyklu koniunkturalnego
2. Nurt keynesowski
2. Nurt keynesowski
Keynesizm – J.M. Keynes „Ogólna
Keynesizm – J.M. Keynes „Ogólna
teoria zatrudnienia, procentu i
teoria zatrudnienia, procentu i
pieniądza”
pieniądza”
1936 r.
1936 r.
- zakwestionował efektywność
- zakwestionował efektywność
mechanizmu rynkowego
mechanizmu rynkowego
Nowa ekonomia keynesowska
Nowa ekonomia keynesowska
Ekonomia nurtu
Ekonomia nurtu
heterodoksyjnego
heterodoksyjnego
Marksizm
Marksizm
Szkoła historyczna
Szkoła historyczna
Instytucjonalizm
Instytucjonalizm
Szkoła austriacka
Szkoła austriacka
Postkeynesizm
Postkeynesizm
Nowy instytucjonalizm
Nowy instytucjonalizm
Neoinstytucjonalizm
Neoinstytucjonalizm
Pomiar działalności
Pomiar działalności
gospodarczej
gospodarczej
Analiza rozwoju i ocena funkcjonowania
Analiza rozwoju i ocena funkcjonowania
gospodarki wymaga zastosowania
gospodarki wymaga zastosowania
określonych kategorii ekonomicznych
określonych kategorii ekonomicznych
Najważniejszymi miarami stosowanymi
Najważniejszymi miarami stosowanymi
w analizach teoretycznych i
w analizach teoretycznych i
badaniach empirycznych są:
badaniach empirycznych są:
PKB, PNB, PNN, dochody osobiste,
PKB, PNB, PNN, dochody osobiste,
rozporządzalne dochody osobiste
rozporządzalne dochody osobiste
PKB - suma produkcji finalnej
PKB - suma produkcji finalnej
wytworzonej w ciągu roku przez
wytworzonej w ciągu roku przez
czynniki wytwórcze zlokalizowane
czynniki wytwórcze zlokalizowane
na
na
terenie danego kraju,
terenie danego kraju,
niezależnie od
niezależnie od
tego kto jest ich
tego kto jest ich
właścicielem
właścicielem
Metody liczenia PKB
Metody liczenia PKB
1. Sumowanie dóbr finalnych (wartości
1. Sumowanie dóbr finalnych (wartości
dodanej)
dodanej)
PKB = ∑ (va + Tp - Sb)
PKB = ∑ (va + Tp - Sb)
2. Sumowanie wydatków na dobra finalne
2. Sumowanie wydatków na dobra finalne
PKB = C + I + G + Ex netto
PKB = C + I + G + Ex netto
3. Sumowanie dochodów z czynników
3. Sumowanie dochodów z czynników
wytwórczych
wytwórczych
PKB = ∑ (p + z + k) +Tp - Sb
PKB = ∑ (p + z + k) +Tp - Sb
Metody rachunkowe liczenia
Metody rachunkowe liczenia
PKB
PKB
MPS (
MPS (
Material
Material
Product
Product
System
System
) – dochód
) – dochód
narodowy powstaje tylko w
narodowy powstaje tylko w
produkcyjnych sektorach gospodarki
produkcyjnych sektorach gospodarki
SNA (
SNA (
System of National Accounts
System of National Accounts
) –
) –
dochód narodowy powstaje w każdym
dochód narodowy powstaje w każdym
sektorze gospodarki (produkcyjnym i
sektorze gospodarki (produkcyjnym i
nieprodukcyjnym)
nieprodukcyjnym)
Pochodne PKB
Pochodne PKB
PNB
PNB
PNB = PKB + D netto
PNB = PKB + D netto
PKN
PKN
PKN = PKB – Am
PKN = PKB – Am
DN w cenach czynników wytwórczych
DN w cenach czynników wytwórczych
=
=
PNN cw = PNN cr – (Tp – Sb)
PNN cw = PNN cr – (Tp – Sb)
Dochody osobiste – to DN pomniejszony o
Dochody osobiste – to DN pomniejszony o
nierozdzielone zyski przedsiębiorstw,
nierozdzielone zyski przedsiębiorstw,
podatki bezpośrednie oraz składki na
podatki bezpośrednie oraz składki na
ubezpieczenie społeczne przedsiębiorstw
ubezpieczenie społeczne przedsiębiorstw
Rozporządzalne dochody osobiste – to
Rozporządzalne dochody osobiste – to
dochody
dochody
gospodarstw domowych
gospodarstw domowych
pomniejszone o
pomniejszone o
podatki bezpośrednie i
podatki bezpośrednie i
powiększone o
powiększone o
transfery pieniężne; są
transfery pieniężne; są
one przeznaczane na
one przeznaczane na
konsumpcję i
konsumpcję i
oszczędności
oszczędności
Produkt nominalny i realny
Produkt nominalny i realny
PKB w cenach bieżących (nominalny)
PKB w cenach bieżących (nominalny)
PKB w cenach stałych (realny)
PKB w cenach stałych (realny)
PKB n
PKB n
Deflator = -------------- x 100
Deflator = -------------- x 100
PKB r
PKB r
Porównania
Porównania
międzynarodowe
międzynarodowe
PKB per capita
PKB per capita
PKB
PKB
PKB per capita = -------
PKB per capita = -------
L
L
PKB wg różnych kryteriów
PKB wg różnych kryteriów
miejsca wytworzenia:
miejsca wytworzenia:
krajowy i narodowy
krajowy i narodowy
zużycia majątku trwałego:
zużycia majątku trwałego:
brutto i netto
brutto i netto
rodzaju cen: 1. cr i cw
rodzaju cen: 1. cr i cw
2. bieżacych i stałych
2. bieżacych i stałych
potencjału demograficznego:
potencjału demograficznego:
globalny i per capita
globalny i per capita
Wady PKB jako miernika
Wady PKB jako miernika
dobrobytu
dobrobytu
Nie uwzględnia nierynkowej produkcji
Nie uwzględnia nierynkowej produkcji
legalnej i nielegalnej
legalnej i nielegalnej
Nie uwzględnia wartości czasu wolnego
Nie uwzględnia wartości czasu wolnego
Nie uwzględnia tzw. plag
Nie uwzględnia tzw. plag
Nie uwzględnia dysproporcji w podziale
Nie uwzględnia dysproporcji w podziale
dochodu
dochodu
Nie uwzględnia podziału dóbr na dobra
Nie uwzględnia podziału dóbr na dobra
społecznie pożądane i tzw. antydobra
społecznie pożądane i tzw. antydobra
Human Development Index
Human Development Index
HDI - stworzony w 1990 r. przez ONZ
HDI - stworzony w 1990 r. przez ONZ
Obejmuje:
Obejmuje:
liczbę dorosłej ludności umiejącej czytać
liczbę dorosłej ludności umiejącej czytać
i pisać
i pisać
liczbę lat nauki
liczbę lat nauki
średnią długość życia
średnią długość życia
poziom dochodów
poziom dochodów
HDI
HDI
opiera się na skali 0-1.
opiera się na skali 0-1.
kraje posiadające 0,8 punktu lub więcej
kraje posiadające 0,8 punktu lub więcej
uważa się za kraje o wysokim poziomie
uważa się za kraje o wysokim poziomie
rozwoju ludzkości
rozwoju ludzkości
0,5-0,79 punktu to kraje o średnim
0,5-0,79 punktu to kraje o średnim
poziomie rozwoju ludzkości
poziomie rozwoju ludzkości
poniżej 0,5 punktu - kraje o niskim
poniżej 0,5 punktu - kraje o niskim
poziomie rozwoju ludzkości
poziomie rozwoju ludzkości
Raport HDI 2006
Raport HDI 2006
1.
1.
Norwegia
Norwegia
0,965
0,965
2.
2.
Islandia
Islandia
0,960
0,960
3.
3.
Australia
Australia
0,957
0,957
4.
4.
Irlandia
Irlandia
0,956
0,956
5.
5.
Szwecja
Szwecja
0,951
0,951
6.
6.
Kanada
Kanada
0,950
0,950
7.
7.
Japonia
Japonia
0,949
0,949
8.
8.
USA
USA
0,948
0,948
9.
9.
Szwajcaria
Szwajcaria
0,947
0,947
10.
10.
Holandia
Holandia
0,947
0,947
30. Czechy
30. Czechy
0,885
0,885
37. Polska
37. Polska
0,862
0,862
174. Burkina Faso
174. Burkina Faso
0,342
0,342
175. Mali
175. Mali
0,342
0,342
176. Sierra Leone
176. Sierra Leone
0,335
0,335
177. Niger
177. Niger
0,311
0,311
Zalety kategorii
Zalety kategorii
makroekonomicznych
makroekonomicznych
Informacje statystyczne o
Informacje statystyczne o
wielkości, dynamice i strukturze
wielkości, dynamice i strukturze
kategorii makroekonomicznych
kategorii makroekonomicznych
są
są
niezbędne
niezbędne
do prowadzenia polityki
do prowadzenia polityki
pieniężnej, fiskalnej i dochodowej.
pieniężnej, fiskalnej i dochodowej.
Na tej podstawie zarówno bank
Na tej podstawie zarówno bank
centralny jak i rząd, mogą uruchamiać
centralny jak i rząd, mogą uruchamiać
instrumenty oddziaływania na
instrumenty oddziaływania na
wszystkie sfery działalności
wszystkie sfery działalności
gospodarczej.
gospodarczej.