Pojecie form zjawiskowych przestępstwa
czy wykroczenia skarbowego łączy sie z
różnymi postaciami zachowań nagannych
groźnymi dla porządku prawnego i dóbr
prawnych, które zostały wyodrębnione
przez ustawodawcę jak formy sprawstwa
szeroko rozumianego. Formy zjawiskowe
to określone przez prawo role przestępne
które wskazują bliżej jaki był wkład danej
osoby w popełnieniu przestępstwa i
wykroczenia skarbowego.
Przestępstwo skarbowe
czyn zabroniony przez ustawę obowiązującą w
czasie jego popełnienia, który jest bezprawny,
społecznie szkodliwy w stopniu wyższym niż
znikomy, popełniony umyślnie lub nieumyślnie,
zagrożony karą grzywny w stawkach dziennych
Wykroczenie skarbowe
elementy definicji wykroczenia skarbowego są
takie same jak przestępstwa skarbowego, z tym
że wykroczenie skarbowe zagrożone jest tylko
karą grzywny określoną kwotowo, jeżeli kwota
uszczuplonej lub narażonej na uszczuplenie
należności publicznoprawnej albo wartość
przedmiotu czynu nie przekracza pięciokrotnej
wysokości najniższego miesięcznego
wynagrodzenia w czasie jego popełnienia.
Formy zjawiskowe popełnienia
przestępstw i wykroczeń
skarbowych:
SPRAWSTWO SENSU LARGO I SPRAWSTWO
SENSU STRICTO
Sprawcą sensu largo-
(w szerokim znaczeniu) jest
każdy, kto w jakimkolwiek charakterze spełnił rolę
naganną mającą związek z naruszeniem zakazu lub
nakazu prawno-karnego., jeśli została ona
wyodrębniona i spenalizowana przez obowiązujące
prawo. Sprawstwo sensu largo obejmuje zarówno
tzw. sprawcze, jak i tzw. nie sprawcze postacie
zjawiskowe czynu zabronionego. Do form
zjawiskowych sprawczych zalicza się: sprawstwo
główne, współsprastwo, sprawstwo kierownicze i
sprawstwo polecające. Do form zjawiskowych nie
sprawczych zalicza się: podżeganie i pomocnictwo.
Sprawstwo główne (wykonawcze, własnoręczne,
jednosprawstwo)-
jest ono podstawową formą
sprawstwa, które polega na samodzielnym,
własnoręcznym realizowaniu znamion czynu
zabronionego jako przestępstwo czy wykroczenie
skarbowe.(art. 9
§ 1k.k.s. in principio)
Współsprawstwo -
Polega na wspólnym
wykonywaniu czynu zabronionego przez co
najmniej dwie osoby fizyczne. Istotą
współsprawstwa jest porozumienie dwóch lub
więcej osób co do popełnienia określonego w
k.k.s. czynu zabronionego. Współsprawstwo może
polegać na podziale ról, zgodnie z którym każda z
osób współdziałających podejmuje określone
czynności wykonawcze, realizując część znamion
składających się na opis czynu zabronionego, zaś
suma ich zachowań wyczerpuje wszystkie
znamiona danego czynu;
Sprawstwo kierownicze -
Sprawstwo
kierownicze zachodzi wtedy, gdy sprawca kieruje
wykonaniem czynu zabronionego przez inną
osobę (lub inne osoby) Sprawca kierowniczy
organizuje i jednocześnie kieruje akcją
przestępczą nie biorąc w niej udziału.
Istotą sprawstwa kierowniczego jest to, że
osoba kierująca realizacją czynu zabronionego
przez inną osobę lub osoby, ma rzeczywistą
możliwość faktycznego panowania nad
rozwojem i przebiegiem bezprawnej akcji. W
szczególności od decyzji osoby kierującej
popełnieniem przez inną osobę czynu
zabronionego zależy rozpoczęcie i prowadzenie.
Sprawstwo polecające -
Sprawstwo polecające polega na
tym, że sprawca wykorzystuje uzależnienie innej osoby od
siebie i poleca jej wykonanie czynu zabronionego, ale nie
kieruje realizacją tego polecenia. Stosunek zależności to
stan, przy którym sprawca ma realny wpływ na inną osobę,
może decydować o jej sytuacji i w ten sposób oddziaływać na
jej zachowanie. Chodzi o zależność faktyczną, np. przełożony
— podwładny. Sprawca polecający musi mieć świadomość, że
osoba, której wydaje polecenie, czuje się zobowiązana do
posłuszeństwa. np. Sprawcą polecającym jest ten, kto
poleca uzależnionemu od siebie narkomanowi dokonanie
przemytu celnego narkotyków. Sprawstwo polecające ma
miejsce z chwilą realizacji czynu zabronionego przez sprawcę
wykonującego. Jeżeli on jedynie usiłował popełnić czyn
zabroniony, sprawca polecający odpowiada za usiłowanie.
Taki sam zakres odpowiedzialności, w wypadku sprawcy
polecającego, ma miejsce wówczas, gdy czynu zabronionego
nawet nie usiłowano dokonać
Podżeganie -
Polega ono na nakłanianiu innej osoby
do dokonania czynu zabronionego. Podżeganie może
być popełnione tylko w postaci zamiaru
bezpośredniego.
Nie wystarczy tu zamiar ewentualny (np. godzenie się
z tym, że opowiadanie o korzyściach majątkowych z
przestępstwa skarbowego może wywołać zamiar
przestępny). Podżegacz musi chcieć, aby inna osoba
dokonała przestępstwa skarbowego. Nakłanianie może
być wyrażone ustnie lub pisemnie albo może być
dorozumiane np. gestem lub postawą, jeżeli treść,
którą się przekazuje w ten sposób, zmierza do
wzbudzenia u adresata woli popełnienia przestępstwa
skarbowego. Nie jest możliwe nakłanianie w formie
zaniechania, lecz tylko działania.
Pomocnictwo -
Polega ono na ułatwianiu
innej osobie dokonania czynu fizycznego
albo udzielając rad, informacji
(pomocnictwo psychiczne). Pomocnictwo
może być popełnione tylko umyślnie, ale w
zamiarze bezpośrednim lub ewentualnym.
Jak wynika z unormowania art. 18 § 3 k.k.,
możliwa jest realizacja pomocnictwa przez
zaniechanie. Warunkiem popełnienia
pomocnictwa przez zaniechanie jest to, aby
dopuszczający się zaniechania miał
szczególny obowiązek niedopuszczenia do
czynu zabronionego.
Odpowiedzialność podżegacza i pomocnika -
Podżegacz i pomocnik do przestępstwa skarbowego
odpowiadają w granicach swojej umyślności, czyli
swego zamiaru, niezależnie od odpowiedzialności
sprawcy wykonawczego (art. 20 k.k. w zw. z art. 20 § 2
k.k.s.). Jeżeli jednak sprawca wykonawczy usiłował
tylko dokonać przestępstwa skarbowego, podżegacz i
pomocnik odpowiadają jak za usiłowanie'''(art. 22 § l
k.k. w zw. z art. 20 § 2 k.k.s.). Jeżeli natomiast
przestępstwa skarbowego, do którego podżegano lub
udzielono pomocy, nawet nie usiłowano dokonać,
wówczas sąd może zastosować do podżegacza lub
pomocnika nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet
odstąpić od jej wymierzenia (art. 22 § 2 k.k. w zw.z
art.20 §2 k.k.s.). Konieczne w tym miejscu staje się
zwrócenie uwagi na dwa zagadnienia.
Po pierwsze w postaciach zjawiskowych podżegania i
pomocnictwa może być popełnione wyłącznie
przestępstwo skarbowe. Kodeks karny skarbowy
rezygnuje z karalności podżegania i pomocnictwa do
wykroczeń skarbowych. Po drugie wyłączenie
odpowiedzialności karnej za zapobieżenie przez
podżegacza lub pomocnika dokonania przestępstwa
skarbowego, następuje niezależnie od tego, czy to
zapobieżenie było dobrowolne (art. 20 § 4 k.k.s.).
Dobrowolność, jako przesłanka wyłączenia
odpowiedzialności za zapobieżenie dokonania
przestępstwa skarbowego, nie jest wymagana. Ważne
jest tylko, żeby zapobieżenie było skuteczne.
Sprawcą sensu stricto
( w ścisłym znaczeniu) jest tylko
ten, kto narusza normę prawno-karną w sposób uznawany
za tzw. sprawczy. W ramach zjawiskowych form
sprawczych wyróżnić można tzw. sprawstwo wykonawcze
polegające na osobistej realizacji znamion czynu
zabronionego ( do takich form należą sprawstwo główne i
współsprawstwo) oraz sprawstwo nie wykonawcze, które
nie łączy się z „własnoręczną” realizacją ustawowych
znamion czynu zabronionego, lecz z popełnieniem
przestępstwa lub wykroczenia z wykorzystaniem do tego
celu innej osoby ( do takich form należą sprawstwo
kierownicze i sprawstwo polecające). Te dwie nie
wykonawcze formy sprawstwa z uwagi na ich wyjątkowo
naganną rolę i decydujące znaczenie przy popełnianiu
przestępstw lub wykroczeń skarbowych zrównane zostały
w swym statusie z wykonawczymi postaciami sprawstwa i
są traktowane w sposób równorzędny.
Dziękuję za uwagę