Teorie wzrostu dochodu narodowego
Teoria podażowa
Teoria popytowa
Teorie wzrostu dochodu narodowego
Teoria podażowa
Teoria popytowa
Teoria podażowa
Reprezentowana przez klasyków i neoklasyków
Kraje są bogate, mają wysokie PKB, ponieważ
dysponują dużymi zasobami czynników
produkcji
Te zaosby wyznaczają produkt potencjalny
gospodarki, efektywność ich wykorzystania
pozwala osiągać wielkość produkcji faktycznej
(rzeczywistej) zbliżonej do potencjalnej
Wobec tego to łączna podaż wyznacza poziom
PKB
Jak wyjaśnić
dlaczego kraje dysponujące dużymi
zasobami ziemi, pracy i kapitału mają
niski poziom PKB
Decyduje o tym efektywność
wykorzystania zasobów
Teoria popytowa
Poziom PKB zależy od łącznego popytu
Nowe spojrzenie na czynniki wzrostu
dochodu narodowego
Teoria popytowa to teoria Keynesa
Dochód narodowy to suma wydatków, im
więc wyższy jest łączny popytu, tym
wyższy dochód narodowy
Obie teorie
są prawdziwe, prawidłowo opisują zmiany
PKB, z tym że dotyczą analizy czynników
wzrostu dochodu narodowedgo w różnych
okresach
Teoria podażowa wyjaśnia wzrost w okresie
długim
Teoria popytowa to analiza krótkiego okresu
Teoria popytowa
To teoria mnożnika, najprostsza teoria
wyznaczania dochodu nardowego
Model mnożnika to teoria
makroekonomiczna wyjaśniająca
krótkookresowe wyznaczanie produktu
Określenie mnożnik bierze się stąd, że
zmiany, inwestycji, handlu zagranicznego,
polityki podatkowej i polityki wydatków
prowadzą do zwielokrotnionej zmiany PKB.
Równowaga inwestycji i oszczędności
Pomijając znowu sektor państwowy i
zagranicę możemy zapisać
I = PKB w ujęciu od strony produktu minus C
S = PKB w ujęciu od strony dochodów minus C
Na obu łukach modelu ruchu okrężnego
mamy tę samą kwotę PKB, wobec tego, że
PKB =C+I i PKB =C+S, mamy
I=S
Zawsze I=S
W gospodarce zawsze zachodzi ta
równość
Na I składają się inwestycje krajowe (w
budynki fabryczne, sprzęt, zapasy oraz
inwestycje zagraniczne albo eksport netto
Źródłem oszczędności są oszczędności
prywatne (gospodarstw domowych i
przedsiębiorstw)
Uwzględniając państwo i handel
zagraniczny
Zapiszemy
I+(-)X = PS + (-) GS
PS – oszczędności prywatne
GS – nadwyżka budżetowa
Funkcje CC i SS
Ściśle się ze sobą wiążą
c
C
C
4455
B
B
B
C
C
C
Q
S
+
Q
-
45°
PKB
PKB
S
S
Funckcje SS i II
Pozioma linia II pokazuje stałe inwestycje,
niezależne od PKB (inwestycje
egzogeniczne)
0
+
-
S, I
B
S
S
I
I
E
M
Q
PKB odpowiadajacy stanowi równowagi
Funkcje oszczędności i inwestycji
przecinają sie w punkcie E, punkt ten
odpowiada wielkości PKB równej M,
wyraża poziom produktu w stanie
równowagi
Przecięcie krzywych oszczędności i
inwestycji wyznacza poziom PKB
odpowiadający stanowi równowagi, do
którego będzie dążyć produkt narodowy
Znaczenie równowagi
Punkt E nazywamy punktem równowagi,
wyznaczone przez niego poziomy
oszczędności inwestycji i produktu są
jedynymi, które zapewniają zrównanie
oszczędności gospodarstw domowych z
pożądanymi inwestycjami przedsiębiorstw
Kiedy takiej równości nie ma, nastepuja
korekty w górę lub w dół po stronie prduktu
Przy poziomie prodkcji M przedsiebiorstwa
będą chciały zainwestować łączną kwotę
równoą odległości ME i gospodarstwa
domowe również pragną przy tym poziomie
dochodu zaoszczędzić łączną kwotę równą
ME.
Korekty produktu prowadzące do równości
I=S
W stanie równowagi punkt E, kiedy plany
wszystkich zostaną zrealizowane wszyscy
zadowolą się postępowaniem dokładnie
takim jak dotychczas (nie będzie spiętrzenia
zpasów ani też wysokiego tempa sprzedaży
wymuszjącego zwiekszenie prdukcji)
Rzeczywiste oszczędności nie muszą się
jednak równać osczędnościom planowanym
(rzeczywiste inwestycje nie muszą sie
równać inwestycjom pl anowanym) – ludzie
mogą się mylić
Nam chodzi o równośc inwestycje i
oszczędności
Korekty produktu do I=S
Gdy PKB jest wyższy niz wyznaczony przez punkt E,
położony na parwo od M, krzywa SS przebiega
powyżej krzywej II
Gospodarstwa domowe oszczędzą więcej niż
wyniosą zaplanowane inwestycje przedsiębiorstw
Stan ten nie jest stanem równowagi:
przedsiębiorstwa odnotowują malejącą sprzedaż,
rosnące zapasy – zredukują więc produkcję i
zatrudnienie
To spowoduje zmniejszenie PKB, czyli przesuwanie
się w lewo w kierunku punktu M
Gospodarka powraca do stanu równowagi, a po
osiągnięciu punktu E tendencja do zmian wygaśnie
Korekty produktu do I=S
Jeżeli zaś punktem wyjścia jest PKB niższy
niż wyznaczony przez punkt E, krzywa SS
leży poniżej krzywej II, oszczędności są
zbyt małe aby zrealizować zaplanowane
inwestycje
Firmy obserwują wzrost sprzedaży, muszą
zwiększyć produkcje i zatrudnienie
Powoduje to wzrost produkcji i wzrost
PKB, przesuwa się on na prawo w
kierunku M
Jedyna możliwa równowaga
PKB przypada w punkcie E, gdzie następuje
zrównanie planowanych oszczędności z
planowanymi inwestycjami
Przy każdej innej wielkości produkcji
pożądane oszczędności gospodarstw
domowych nie są zbieżna z pożądaną
wielkością inwestycji przedsiębiorstw
Różnica taka skłoni przedsiębiorstwa do
zmiany wielkości produkcji i zatrudnienia w
taki sposób, aby cały układ powrócił do
stanu równowagi PKB.
Druga metoda wyznaczania stanu
równowagi PKB
Podejście od strony konsumpcji i
inwestycji (C+I)
0
45°
C
C
C+I
C+I
E
M
B
I
I
Produkt krajowy brutto
C
a
łk
o
w
it
e
w
yd
a
tk
i
D
F
Przecięcie krzywej C+I
Z linią biegnącą pod kątem 45° wskazuje
poziom PKB odpowiadający równowadze
Sumując II oraz CC otrzymujemy krzywa
łącznych wydatków
W punkcie E otrzymujemy taką sama
równowagę jak przy analizie inwestycji i
oszczędności
Inwestycje dodane do CC są takie same
jak II porównane z oszczędnościami i
punkt E wyznacza taka sama wielkość M.
Gospodarka znajduje się
W stanie równowagi wtedy, kiedy
pożądane (zamierzone) wydatki na
konsumpcję i inwestycje dokładnie
równają się wielkości łącznego produktu.
Planowane wydatki musza być równe
planowanemu produktowi.
Mechanizm dostosowawczy
Działa następująco gdyby np. poziom produkt
znajdował się w punkcie D, linia wydatków
C+I przebiegałaby powyżej linii nachylonej
pod katem 45°, planowane wydatki są większe
od planowanego produktu, konsumenci i firmy
chcą kupować więcej niż wyprodukują
przedsiębiorstwa
sklepy zaczynają świecić pustkami, handlowcy
zwiększają zamówienia u producentów, ci
odwołują pracowników z urlopów, zwiększają
dodatkowo zatrudnienie i produkcję
W ten sposób rozpiętość między produktem i
planowanymi wydatkami prowadzi do zmiany
wielkości produktu.
Mechanizm dostosowawczy
W przypadku gdy np. poziom produktu
znajdował się w punkcie F, linia wydatków
C+I przebiegałaby poniżej linii nachylonej
pod katem 45°, planowane wydatki są
mniejsze od planowanego produktu,
konsumenci i firmy nie kupują całej
produkcji firm
Sklepy zarzucone są zapasami, handlowcy
zmieszają zamówienia u producentów, ci
wysyłają pracowników na urlopy, zmniejszają
zatrudnienie i produkcję
W ten sposób rozpiętość między produktem i
planowanymi wydatkami prowadzi do zmiany
wielkości produktu.
Wielkości planowane i faktyczne
Wielkości faktyczne (rzeczywiste, mierzone po
fakcie) mierzą statystycy zajmujący się
rachunkowością społeczną
Wielkości planowane (pożądane) wynikają z
funkcji konsumpcji lub funkcji popytu
inwestycyjnego
Oszczędności i inwestycje mierzone przez
statystyków zawsze będą równe
Rzeczywiste inwestycje mogą odbiegać od
planowanych, faktyczna sprzedaż nie równa
się wtedy sprzedaży planowanej (nastąpi
tendencja do zmian wielkości produktu)
Tylko w przypadku równości planowanych
wydatków C+I i planowanej produkcji, nie
będzie zmian wielkości produkcji, dochodów
lub wydatków.
Model mnożnika
Pokazuje w jaki sposób zmiana
egzogenicznych wydatków
inwestycyjnych wpływa na PKB
Pokazuje, ze wzrost inwestycji będzie
zwiększał PKB, o kwotę większą niż on
sam.
Mnożnik jest liczbą, przez którą należy
pomnożyć daną zmianę inwestycji , aby
wyznaczyć wielkość wynikającej stąd
zmiany całkowitego produktu.
Dlaczego mnożnik jest większy od 1?
Gdyby np. wykorzystać wolne zasoby i
wybudować magazyn za 10.000 PLN, to ta
kwota będzie dodatkowym dochodem ludzi
zatrudnionych przy budowie i dostawców
materiałów do budowy magazynu.
Jeśli wszyscy mają krańcową skłonność do
konsumpcji równą MPC 2/3, to wydadzą
6.667,67 PLN na zakup dóbr konsumpcyjnych
Dla producentów tych kwota ta to dodatkowy
dochód, i jeżeli oni maja również MPC = 2/3, to
wydadzą 6.667,67 PLN x 2/3 = 4.444,44
Proces ten będzie w ten sposób kontynuowany.
Pierwotny wydatek
Wynoszący 10.000 PLN na inwestycje
zapoczątkował niekończący się łańcuch
wtórnych wydatków konsumpcyjnych
Ich ciąg jest ciągiem malejącym,
nieskończonym, jego poszczególne wyrazy
sumują się do wielkości skończonej
Mamy wzór na nieskończony postęp
geometryczny;
1+ r + r
2
+ r
3
+ ...+ r
n
+... =
1 - r
1
Jeśli wartość bezwzględna r jest mniejsza od jedności
Wielkość mnożnika zależy od MPC
10.000,00 1 x 10.000
6.667,67 2/3 x 10.000
4.444,44 (2/3)
2
x 10.000
2.862,86 (2/3)
3
x 10.000
. .
. .
. .
30.000
1
1- 2/3
x 10.000 = 3 x
10.000
Mnożnik jest odwrotnością MPS
Jest równy 1/(1-MPC)
W naszym przykładzie, MPC=2/3,
mnożnik wynosi 1/(1-2/3) = 3
Całkowity łączny przyrost wydatków to
inwestycja pierwotna 10.000 plus
dodatkowe wydatki konsumpcyjne razem
30.000 PLN
Gdyby MPC =1/2, to mnożnik wyniósłby 2.
Prosta formuła mnożnika
zmiana produktu = 1/MPS x zmiana
inwestycji=
= 1/1-MPC x zmiana inwestycji
Im większe wtórne wydatki na dodatkową
konsumpcję tym wyższy mnożnik
Prosta formuła mnożnika odnosi się tylko
do dodatkowej konsumpcji i oszczędności,
nie uwzględnia zmian łącznych wydatków
i tzw. wycieku oszczędności
Graficzna analiza mnożnika
Każda złotówka inwestycji oznacza 3
złotówki produktu
o
sz
cz
ę
d
n
o
śc
i,
in
w
e
st
yc
je
w
m
ld
.
P
L
N
Produkt krajowy brutto w mld. PLN
-100
100
200
300
400
S
S
I
I
I`
I`
E
E`
Graficzne przedstawienie mnożnika
Nowe inwestycje II przesuwają się do
położenia I`I`, E` wyznacza nowy produkt
w warunkach równowagi
Odległość na osi poziomej wyznaczona
przez E i E` jest trzykrotnie większa niż
odległość między I i I`
Przyrost inwestycji o jednostkę daje
trzykrotnie większy przyrost produktu
Wzrost (produktu) dochodu umożliwia
wzrost oszczędności.
Model mnożnika
Pokazuje jak w krótkim okresie, łączny
popyt, kształtujący się pod wpływem
wydatków konsumpcyjnych i
inwestycyjnych, wyznacza PKB
Może być stosowany tylko wtedy, gdy
istnieją niewykorzystane zasoby
(bezrobocie)
Wzrost łącznego popytu powoduje wzrost
poziomu produktu pod warunkiem
istnienia niewykorzystanych zasobów
Ograniczenia modelu mnożnika
Nie obejmuje wielu czynników
makroekonomicznych przede wszystkim wpływu
pieniądza na stopy procentowe, przez co i na
inwestycje
Nie uwzględnia podażowej strony gospodarki
(wzajemne oddziaływanie wydatków oraz łącznej
podaży i cen)
Nie wyjaśnia zmian PKB w długim okresie, wtedy
produkt potencjalny ogranicza wielkość produkcji
krajowej
Analiza mnożnikowa nie może być stosowana
jeżeli gospodarka wytwarza tyle, ile wynosi jej
produkt potencjalny (w pełni wykorzystane
zasoby)
Co gdy gospodarka wytwarza tyle ile wynosi jej
produkt potencjalny?
W warunkach pełnego zatrudnienia
wzrost łącznego popytu prowadzi nie
do wzrostu produkcji, ale do wzrostu
cen
Kiedy znika bezrobocie pojawia się
inflacja
Mnożnik a krzywe AS-AD
Model mnożnika jest sposobem
analizowania mechanizmu wyznaczania
równowagi metodą krzywych AS-AD
C+I
Realny PKB
Realny PKB
potencjalny PKB
Q
Q
P
E
E
AD
AS
C
C
C+I
P
Podejście AS-AD
Na lewo od produktu potencjalnego, kiedy
istnieją niewykorzystane zasoby ,
głównym czynnikiem wyznaczającym
produkt jest łączny popyt
Gdy rosną inwestycje, wraz z nimi rośnie
AD, w konsekwencji wielkość produktu
zapewniająca równowagę
Wykres mnożnikowy
Opisuje tę samą gospodarkę, równowaga
występuje przy tym samym poziomie
produktu co równowaga na przecięciu
krzywych AS-AD
Oba podejścia pokazują równowagę przy
realnym PKB na poziomie Q
Oba podejścia wskazują inne cechy
procesu wyznaczania produktu.
Model mnożnika
Nadaje się do opisu depresji czy recesji w
gospodarce
Nie da się go jednak zastosować do
okresów pełnego zatrudnienia , gdy
realny PKB przewyższa produkt
potencjalny
Wszyscy znaleźli już zatrudnienie i dalsze
zwiększanie produkcji jest niemożliwe.
Mnożnik a polityka fiskalna
Polityka fiskalna to polityka podatkowa i
polityka wydatków, przez nią państwo
decyduje jak rozdzielić produkt między
konsumpcję prywatna i zbiorową, jak
rozłożyć koszty konsumpcji zbiorowej
W nowoczesnej makroekonomii wskazuje
się także wpływ polityki fiskalnej rządu na
krótkookresowe zmiany produkcji,
zatrudnienia, cen
Można wykorzystać model mnożnika do
przedstawienia wpływu tych działań rządu
na wielkość produktu.
Wpływ polityki fiskalnej na
produkt
Włączymy do analizy G (wydatki
rządowe), funkcja wydatków będzie teraz
miała postać C+I+G
Źródłem wydatków rządowych są podatki
Załóżmy najpierw stałe wpływy
podatkowe (niezależne od zmian dochodu
czy innych zmiennych ekonomicznych
(podatki zryczałtowane)
Pomijamy handel zagraniczny, transfery i
amortyzację
PKB różnić się będzie od DI o stałą kwotę
podatków
Podatki obniżają dochód
rozporządzalny
Funkcja konsumpcji CC przesuwa się w
prawo w dół
0
C
Produkt krajowy brutto
45°
C
C
C
`
C
`
T
T x MPC
V
U
W
Jeżeli nie ma podatków
PKB =DI, pierwotna funkcja konsumpcji to
linia CC
Jeżeli wprowadzimy podatek w wysokości
T, to linia CC, przesuwa się w prawo o T
do położenia C
`
C
`
Przesunięcie w dół następuje o T x MPC
Polityka fiskalna wywiera
mnożnikowy wpływ na produkt
Zwiększenie podatków oznacza
zmniejszenie naszych dochodów
rozporządzalnych, musimy wtedy
ograniczyć konsumpcję
Jeżeli przy tym inwestycje i wydatki
państwowe pozostają na tym samym
poziomie, obniża się PKB i produkcja
Dodajemy wydatki G
bo mają one takie same oddziaływanie
gospodarcze (makroekonomiczne jak np.
wydatki na prywatne budownictwo czy
prywatne wydatki na konsumpcję)
Czy wydatek państwa na zakup
samochodu dla instytucji państwowej ma
inny wpływ na gospodarkę (miejsca
pracy, produkcję) niż prywatny wydatek
na zakup samochodu używanego
Punkt E wyznacza poziom produktu w
stanie równowagi w modelu mnożnika
rozszerzonym o zakupy państwowe.
Wydatki państwa w modelu mnożnika
Do wydatków na konsumpcję i inwestycje
dodajemy wydatki państwa na zakup dóbr
i usług (C+I +G)
0
45°
C
C
C+I
C+I
E
I
Produkt krajowy brutto
C
a
łk
o
w
it
e
w
yd
a
tk
i
C
G
C+I+G
M
Mnożnik wydatków publicznych
To przyrost PKB wynikający ze
zwiększenia wydatków państwa na dobra
i usługi o jedną jednostkę pieniężną
Wpływ ten jest taki sam jak wpływ
dodatkowej jednostki pieniężnej na
inwestycje –
1/ ( 1-MPC)
Mnożnik wydatków publicznych
Wpływ zwiększenia wydatków G na produkt
0
45°
E
Produkt krajowy brutto
C
a
łk
o
w
it
e
w
yd
a
tk
i
C+I+G
C+I+G`
E`
Mnożnik podatkowy i mnożnik
wydatków
Mnożnik podatkowy jest mniejszy niż
mnożnik wydatków
Mnożnik podatkowy = MPC x mnożnik
wydatków
Dzieje się tak dlatego, że każda złotówka
G, bezpośrednio zwiększa PKB, obniżenie
podatków o 1 złotówkę , tylko w części
zwiększy C (zgodnie z MPC), reszta
zostanie zaoszczędzona
Działanie mnożnika
Jest dwukierunkowe, kiedy zmniejszamy
wydatki publiczne, przy niezmienionym
poziomie podatków i innych czynników,
PKB obniżyliby się o sumę równą zmianie
G razy mnożnik.
Paradoks oszczędności
(zapobiegliwości)
Mnożnik = 1/MPS
Im większa krańcowa skłonność do
oszczędzania, tym mniejszy przyrost
produktu wynikający z przyrostu inwestycji
Z punktu widzenia jednostki oszczędzanie
jest cnotą
Z makroekonomicznego punktu widzenia,
wzrost oszczędności oznacza, mniejsze
wydatki, zmniejszenie łącznego popytu i
zmniejszenie produktu ( w efekcie i
oszczędności)
taką sytuacje Keynes nazywa właśnie
paradoksem oszczędności
Do wydatków G nie włącza się
Transferów (podatków ujemnych)
Jeżeli łączne wpływy podatkowe np. 200
mld pln, a wypłaty z tytułu transferów 80
mld pln, to podatki netto wynoszą 120 mld
pln
Wyjaśnijmy co spowoduje wzrost wypłat z
tytułu transferów do 100 mld pln :
Co się stanie z podatkami netto?
Co się stanie z DI?
Co się stanie z krzywą C+I+G
Co się stanie z PKB w stanie równowagi?
0
45°
C
C+I
E
I
Produkt krajowy brutto
C
a
łk
o
w
it
e
w
yd
a
tk
i
C
G
C+I+G
M
E`
Podaj wartość mnożnika dla
następujących wielkości:
MPC= 0,9; 0,8; 0,5
m= 1/(1-MPC)
MPS= 0,12; 0,8
m=1/MPS
Paradoks zapobiegliwości
Zachowuje ważność w gospodarce z
niepełnym zatrudnieniem
W gospodarce klasycznej z pełnym
zatrudnieniem wyższe oszczędności
spowodują wzrost inwestycji bez spadku
produktu
Keynes a Kalecki
ΔY= m Δ I
Formłua Kaleckiego
ΔY/Y= I/Y x 1/m – a + u
ΔY/Y tempo wzrostu dochodu narodowego
I – inwestycje brutto
m = I/ ΔY współczynnik
kapitałochłonności marginalnej
inwestycji, informuje o rozmiarach
dodatkowych nakładów inwestycyjnych
potrzebnych do wzrostu dochodu o
jednostkę
Keynes a Kalecki
ΔY= m Δ I
ΔY/Y= I/Y x
m = I/ ΔY
ΔY/Y= I/Y x 1/m – a + u
ΔY / I