Ból i małe zwierzęta.
Ból i małe zwierzęta.
Definicja i patofizjologia bólu.
Definicja i patofizjologia bólu.
Metody oceny bólu.
Metody oceny bólu.
Joanna Adamiak, Marta Błażejewska,
Joanna Adamiak, Marta Błażejewska,
Paulina Chachurska
Paulina Chachurska
Problematyka bólu u małych
Problematyka bólu u małych
zwierząt
zwierząt
Ból - pełniąc swoją podstawową rolę,
Ból - pełniąc swoją podstawową rolę,
sygnalizacyjno – informacyjną, chroni
sygnalizacyjno – informacyjną, chroni
przed dalszym uszkodzeniem tkanek
przed dalszym uszkodzeniem tkanek
i zmusza do unikania niekorzystnych
i zmusza do unikania niekorzystnych
bodźców.
bodźców.
Jak radzić sobie ze zrozumieniem
Jak radzić sobie ze zrozumieniem
bólu, jego rozpoznawaniem,
bólu, jego rozpoznawaniem,
klasyfikowaniem i leczeniem u
klasyfikowaniem i leczeniem u
małych zwierząt?
małych zwierząt?
Definicja i klasyfikacja bólu
Definicja i klasyfikacja bólu
Pomimo wielu definicji podawanych w
Pomimo wielu definicji podawanych w
różnych epokach – do dziś nie można
różnych epokach – do dziś nie można
precyzyjnie określić fenomenu tego
precyzyjnie określić fenomenu tego
zjawiska.
zjawiska.
„
„
Przykre doznanie zmysłowe i emocjonalne
Przykre doznanie zmysłowe i emocjonalne
związane z istniejącym czy potencjalnym
związane z istniejącym czy potencjalnym
uszkodzeniem tkanki lub opisywane w
uszkodzeniem tkanki lub opisywane w
kategoriach takiego uszkodzenia”
kategoriach takiego uszkodzenia”
wg Komitetu Taksonomii Międzynarodowego Towarzystwa Badania Bólu
wg Komitetu Taksonomii Międzynarodowego Towarzystwa Badania Bólu
Definicja i klasyfikacja bólu
Definicja i klasyfikacja bólu
„
„
Niemożność komunikacji werbalnej nie
Niemożność komunikacji werbalnej nie
wyklucza możliwości odczuwania przez
wyklucza możliwości odczuwania przez
osobnika bólu i potrzeby jego zwalczania”
osobnika bólu i potrzeby jego zwalczania”
Ból występuje w korelacji z reakcjami
Ból występuje w korelacji z reakcjami
emocjonalnymi. Jest nieprzyjemnym
emocjonalnymi. Jest nieprzyjemnym
wrażeniem, jego odczuwanie stanowi więc
wrażeniem, jego odczuwanie stanowi więc
zawsze negatywne przeżycie emocjonalne,
zawsze negatywne przeżycie emocjonalne,
również dla zwierząt. Manifestowane jest
również dla zwierząt. Manifestowane jest
to u nich m.in. lękiem, gniewem, agresją,
to u nich m.in. lękiem, gniewem, agresją,
apatią, a nawet depresją.
apatią, a nawet depresją.
Definicja i klasyfikacja bólu
Definicja i klasyfikacja bólu
BÓL
BÓL
OSTRY PRZEWLEKŁY
OSTRY PRZEWLEKŁY
Ból ostry
Ból ostry
Objaw chorobowy sygnalizujący
Objaw chorobowy sygnalizujący
powstawanie lub obecność choroby.
powstawanie lub obecność choroby.
Prosta diagnostyka i leczenie
Prosta diagnostyka i leczenie
Stopniowe wyciszanie i powrót
Stopniowe wyciszanie i powrót
organizmu do zdrowia
organizmu do zdrowia
Ból przewlekły
Ból przewlekły
Zjawisko chorobowe o znaczeniu
Zjawisko chorobowe o znaczeniu
wielowymiarowym, rozwijające się w
wielowymiarowym, rozwijające się w
następstwie chorób przewlekłych.
następstwie chorób przewlekłych.
Zmniejsza wydolność organizmu,
Zmniejsza wydolność organizmu,
prowadzi do wyniszczenia fizycznego,
prowadzi do wyniszczenia fizycznego,
a także do zaburzeń emocjonalnych i
a także do zaburzeń emocjonalnych i
zmiany zachowań u zwierząt takich
zmiany zachowań u zwierząt takich
jak agresja czy depresja.
jak agresja czy depresja.
Definicja i klasyfikacja bólu
Definicja i klasyfikacja bólu
Ból
Ból
Organiczny
Organiczny
Nieorganiczny
Nieorganiczny
Nocyceptywny
Nocyceptywny
Neuropatyczny
Neuropatyczny
Somatyczne
pochodzenie bólu
Trzewne
pochodzenie bólu
Patofizjologia bólu
Patofizjologia bólu
przewodzenie bodźców bólowych
przewodzenie bodźców bólowych
Ból przeniesiony
Ból przeniesiony
Ból przeniesiony jest bólem odczuwanym
Ból przeniesiony jest bólem odczuwanym
w regionie unerwionym przez nerwy inny
w regionie unerwionym przez nerwy inny
niż ten zaopatrujący faktyczne źródło bólu.
niż ten zaopatrujący faktyczne źródło bólu.
Jako taki, ból przeniesiony może zostać
Jako taki, ból przeniesiony może zostać
spostrzeżony w obszarach stosunkowo
spostrzeżony w obszarach stosunkowo
odległych od źródła bólu, ale często
odległych od źródła bólu, ale często
rozróżnienie jest rozmazane jeśli regiony
rozróżnienie jest rozmazane jeśli regiony
miejscowego bólu i bólu przeniesionego
miejscowego bólu i bólu przeniesionego
sąsiadują ze sobą. Znajomość unerwienia
sąsiadują ze sobą. Znajomość unerwienia
poszczególnych regionów, pozwala jednak
poszczególnych regionów, pozwala jednak
dokonać rozróżnienia.
dokonać rozróżnienia.
Ocena bólu ostrego
Ocena bólu ostrego
próby badań pomiarowych
próby badań pomiarowych
W celu dążenia do obiektywizmu w ocenie starano się „mierzyć ból”
W celu dążenia do obiektywizmu w ocenie starano się „mierzyć ból”
Badano fizjologiczne wskaźniki bólu:
Badano fizjologiczne wskaźniki bólu:
Wartość ciepłoty
Wartość ciepłoty
Tętno
Tętno
Oddechy
Oddechy
Ciśnienie krwi
Ciśnienie krwi
Średnica źrenicy
Średnica źrenicy
W żadnym z przeprowadzonych badań klinicznych nie stwierdzono
W żadnym z przeprowadzonych badań klinicznych nie stwierdzono
jednak stałych, wiarygodnych, obiektywnych wyznaczników bólu.
jednak stałych, wiarygodnych, obiektywnych wyznaczników bólu.
Badano także korelację pomiędzy stężeniem kortyzolu i beta –
Badano także korelację pomiędzy stężeniem kortyzolu i beta –
endorfin z natężeniem bólu, stwierdzono jednak, iż nie jest to jego
endorfin z natężeniem bólu, stwierdzono jednak, iż nie jest to jego
miarodajnym wyznacznikiem.
miarodajnym wyznacznikiem.
Stosowano także pomiar progu bólowego:
Stosowano także pomiar progu bólowego:
Pomiar mechaniczny (algometr)
Pomiar mechaniczny (algometr)
Metody obserwacyjne
Metody obserwacyjne
Jednowymiarowe metody oceny bólu
Jednowymiarowe metody oceny bólu
1.
1.
Werbalna skala opisowa – VRS
Werbalna skala opisowa – VRS
2.
2.
Skala liczbowa – NRS
Skala liczbowa – NRS
3.
3.
Wizualna skala analogowa – VAS
Wizualna skala analogowa – VAS
(obserwacyjna i nieinteraktywna),
(obserwacyjna i nieinteraktywna),
wizualna skala – DIVAS (dynamiczna
wizualna skala – DIVAS (dynamiczna
i interaktywna)
i interaktywna)
Metody obserwacyjne
Metody obserwacyjne
Wielowymiarowe metody oceny bólu
Wielowymiarowe metody oceny bólu
Bazują na ocenie ściśle zdefiniowanych elementów
Bazują na ocenie ściśle zdefiniowanych elementów
behawioralnych oraz wybranych elementów fizjologicznych.
behawioralnych oraz wybranych elementów fizjologicznych.
Kluczem do ich właściwego stosowania jest znajomość
Kluczem do ich właściwego stosowania jest znajomość
typowych i prawidłowych zachowań zwierząt, bo móc
typowych i prawidłowych zachowań zwierząt, bo móc
oceniać jakiekolwiek od nich odchylenia.
oceniać jakiekolwiek od nich odchylenia.
1. Skala oceny bólu Uniwersytetu
1. Skala oceny bólu Uniwersytetu
Melbourne (UMPS)
Melbourne (UMPS)
2. Skala oceny bólu Glasgow (CMPS-
2. Skala oceny bólu Glasgow (CMPS-
SF)
SF)
Kwestionariusz
oceny bólu wg skali
Melbourne
Ocena bólu przewlekłego
Ocena bólu przewlekłego
Przejawy:
Przejawy:
Wydłużenie czasu gojenia ran i nacięć chirurgicznych
Wydłużenie czasu gojenia ran i nacięć chirurgicznych
Hamowanie działania układu immunologicznego
Hamowanie działania układu immunologicznego
Zwiększenie ryzyka zakażeń
Zwiększenie ryzyka zakażeń
Wpływ na termoregulację, czynność układu krążenia czy regulację
Wpływ na termoregulację, czynność układu krążenia czy regulację
hormonalną
hormonalną
Wywołuje powoli postępujące, trudno zauważalne na co dzień
Wywołuje powoli postępujące, trudno zauważalne na co dzień
zmiany w zachowaniu zwierząt.
zmiany w zachowaniu zwierząt.
W ocenie bólu przewlekłego pomagają stworzone różnego rodzaju
W ocenie bólu przewlekłego pomagają stworzone różnego rodzaju
kwestionariusze, bazujące na szczegółowej analizie licznych
kwestionariusze, bazujące na szczegółowej analizie licznych
elementów zachowań i ruchu zwierząt.
elementów zachowań i ruchu zwierząt.
Skrócony kwestionariusz
oceny bólu
Podsumowanie
Podsumowanie
Ból jest głównym mechanizmem obrony
Ból jest głównym mechanizmem obrony
organizmu, ale jest też wielce istotnym objawem
organizmu, ale jest też wielce istotnym objawem
chorobowym, a nawet samodzielnym zjawiskiem,
chorobowym, a nawet samodzielnym zjawiskiem,
które wymaga świadomego podejścia lekarskiego
które wymaga świadomego podejścia lekarskiego
na każdym etapie działalności praktycznej.
na każdym etapie działalności praktycznej.
Wszystkie informacje na temat bólu mogą zostać
Wszystkie informacje na temat bólu mogą zostać
nam dostarczone jedynie poprzez dokładne
nam dostarczone jedynie poprzez dokładne
obserwacje, znajomość zagadnienia i właściwe,
obserwacje, znajomość zagadnienia i właściwe,
umiejętne omacywanie jako element badania
umiejętne omacywanie jako element badania
fizykalnego.
fizykalnego.
Dziękujemy