Najpełniejszą, jak dotąd, teorię rozwoju
poznawczego przedstawił Jean
Piaget, znany psycholog szwajcarski.
Piaget sądził, że inteligencja rozwija się
za pośrednictwem mechanizmu, który
nazwał RÓWNOWAŻENIEM,
polegającego na szukaniu przez
dziecko równowagi między tym, co
spotyka w środowisku, a procesami
poznawczymi i strukturami, z którymi
„przychodzi" na te spotkania.
Na równoważenie składają się dwa
podstawowe procesy. Za
pośrednictwem:
1.
asymilacji jednostka wtacza nowe
informacje w posiadane struktury
poznawcze, nazywane przez Piageta
schematami.
2.
Za pośrednictwem akomodacji
modyfikuje i rozbudowuje istniejące
schematy, dostosowując je do
nowych informacji ze środowiska
.
Piaget sądził, że rozwój poznawczy
przebiega przez szereg stadiów:
1. Sensomotoryczny
2. Przedoperacyjny
3. Operacji konkretnych
4. Operacji formalnych
Stadium sensoryczne
• Stadium sensoryczno-motoryczne obejmuje rozwój
zdolności sensorycznych (odbierania informacji z zewnątrz)
i ruchowych (przekazywania informacji na zewnątrz) od
urodzenia do wieku ok. 2 lat.
• W tym stadium dziecko odkrywa stałość przedmiotów -
uświadamia sobie, że istnieją one nadal nawet wtedy, gdy
są czasowo niewidzialne (np. ukryte za czymś).
• Pod koniec tego okresu pojawia się też zdolność do
myślenia wyobrażeniowego, to znaczy dziecko zaczyna
tworzyć wewnętrzne reprezentacje bodźców zewnętrznych.
• W miarę przechodzenia przez to stadium dziecko staje się
mniej egocentryczne, to znaczy mniej skoncentrowane na
sobie.
• W STADIUM PRZEDOPERACYJNYM, które
przypada w przybliżeniu na wiek 2-7 lat,
następuje intensywny rozwój reprezentacji
wewnętrznych, które zaczęty powstawać pod
koniec stadium sensoryczno-motorycznego.
• Dzieci zaczynają mówić, ale ich mowa jest w
znacznym stopniu egocentryczna. Tak więc
rozmowy, w których uczestniczy matę
dziecko, mogą sprawiać po części wrażenie
niespójnych, ponieważ próbuje ono wszystko
odnosić do siebie. Jednakże w miarę
postępowania tego stadium dziecko staje się
coraz bardziej zdolne do brania pod uwagę
innych punktów widzenia.
Cechy myślenia
przedoperacyjnego
EGOCENTRYZM
Nie wcześniej, niż około 6 – 7 roku życia
dzieci zaczynają uświadamiać sobie, że ich
myślenie jest różne niż myślenie innych
ludzi. Zaczynają wówczas dopasowywać
się – akomodować do innych, a myślenie
egocentryczne zaczyna ustępować pod
wpływem społecznym. Egocentryzm jest
jednak stałym elementem rozwoju
poznawczego i przenika myślenie we
wszystkich okresach rozwoju.
ROZUMIENIE PRZEKSZTAŁCEŃ
Niezdolność dziecka w stadium
przedoperacyjnym do śledzenia
przekształceń utrudnia mu rozwój
myślenia logicznego. Dziecko nie
zdaje sobie sprawy ze związków,
jakie zachodzą między zdarzeniami i
tego co mogą one oznaczać, dlatego
też niepełne jest porównywanie
kolejnych etapów przekształceń.
CENTRACJA
Dziecko ma tendencję do skupiania
uwagi na jednym aspekcie
prezentowanego mu bodźca
wzrokowego. Wydaje się niezdolne do
zbadania wszystkich aspektów
bodźców. Asymiluje w związku z tym
niektóre, istotne percepcyjnie aspekty
zdarzenia.
Dziecko 4-5 letnie poproszone o to, aby porównało dwa rzędy
przedmiotów, z których pierwszy zawiera 10 elementów,
drugi zaś, bardziej rozstrzelony, zajmujący więcej miejsca,
tylko 4 zazwyczaj wskazuje 4 elementowy ale dłuższy, mimo,
że wie, iż 10 to więcej niż 4.
ODWRACALNOŚĆ
Jest najwyraźniej sprecyzowaną cechą
inteligencji.
Jeżeli myślenie dziecka jest
odwracalne, może ono cofnąć linię
swojego rozumowania do punktu, w
którym rozpoczęło.
Pojęcia
1.egocentryzmu,
2.centracji,
3. przekształceń
4. oraz odwracalności są ze sobą
ściśle powiązane.
• Myślenie przedoperacyjne jest
początkowo wyraźnie zdominowane
przez obecność lub brak jednego z
nich.
• W trakcie rozwoju dziecka te cechy
stopniowo się zacierają.
• Spadek egocentryzmu wymusza
większą decentrację i wykonywanie
prostych przekształceń. Wszystko to
pomaga w budowaniu odwracalności
Kształtowanie pojęcia
stałości
• Liczby
• Powierzchni
Ilości cieczy
Masy
Rozumienie, że masa nie zależy od
kształtu i objętości.
Eksperyment:
2 kulki z plasteliny jednakowe (dziecko
stwierdza po kilku próbach, że obie
kulki są takie same). Z jedne z nich
robimy placuszek – dziecko rozumie,
że mimo przekształcenia plasteliny jest
tyle samo.
Ciężaru
Rozumienie, że ciężar nie zależy
od objętości czy powierzchni.
Kilogram pierza to tyle samo co
kilogram ołowiu.
Ilości ciał stałych
• 6 żyraf to tyle samo co 6 motylków.
Struktury umożliwiające zachowanie
stałości są najczęściej nabywane w
następujący sposób:
NIEZMIENNIK
WIEK
Liczby
5-6 lat
Masy
7-8 lat
Powierzchni
7-8 lat
Ilości cieczy
7-8 lat
(ten poziom pociąga za sobą
zdolność do rozumienia poprzednich)
Ciężaru
9-10 lat
Ilości ciał stałych
11-12 lat
• W STADIUM OPERACJI KONKRETNYCH
• przypadającym w przybliżeniu na wiek 7-12 lat,
dziecko staje się zdolne do umysłowego
manipulowania wewnętrznymi reprezentacjami,
które utworzyło w stadium przedoperacyjnym.
• Nie tylko więc potrafi myśleć i pamiętać o
przedmiotach, ale może też dokonywać na tych
myślach i wspomnieniach operacji umysłowych.
• Jest jednak w stanie robić to tylko w odniesieniu
do konkretnych obiektów (przedmiotem operacji
może być na przykład myśl o samochodzie lub
jego pamięciowy obraz, ale nie pojęcie ogólne,
takie jak smutek czy radość).
• 2. Dziecko staje się zdolne do opanowania pojęcia
stałości ilości, czyli zrozumienia, że ilość pozostaje
taka sama, nawet jeśli ulegnie transformacji,
• W eksperymentach dotyczących stałości ilości
cieczy Piaget wykazał, że dzieci w stadium
przedoperacyjnym nie rozumieją tego.
• Pokaż dziecku dwa wysokie, wąskie naczynia
zawierające taką samą ilość wody. Następnie z
jednego z nich przelej wodę do naczynia niskiego i
szerokiego i zapytaj dziecko, w którym naczyniu jest
więcej wody.
• Dziecko znajdujące się w stadium
przedoperacyjnym, w odróżnieniu od dziecka ze
stadium operacji konkretnych, powie, że więcej
wody zawiera naczynie wysokie.
• W stadium operacji konkretnych dziecko
osiąga odwracalność myślenia, to znaczy potrafi
odwracać w myśli kierunek działania, które
wykonało.
• Wie więc, że obie szklanki muszą zawierać taką
samą ilość wody, bo może w myśli odwrócić
operację przelewania i dostrzec, że niskie i
szerokie naczynie zawiera tę samą ilość wody,
która znajdowała się w naczyniu wysokim i
cienkim.
• W stadium operacji konkretnych dziecko rozumie
też relacje między dodawaniem i odejmowaniem
oraz mnożeniem i dzieleniem, stanowiącymi pary
działań odwrotnych względem siebie.
• W STADIUM OPERACJI FORMALNYCH
• rozpoczynającym się w wieku 11-12 lat, dziecko
staje się zdolne do wykonywania operacji
umysłowych na pojęciach abstrakcyjnych.
Zaczyna też rozumieć rzeczy wykraczające poza
jego bezpośrednie doświadczenie.
• 2. W tym stadium dziecko staje się zdolne do
dostrzegania
relacji drugiego rzędu,
czyli
relacji między relacjami.
• 3. Myślenie w stadium operacji formalnych osiąga
nie spotykaną wcześniej systematyczność. Na
przykład dziecko może systematycznie
wypróbowywać wszystkie możliwe kombinacje
dostarczonych mu substancji chemicznych w celu
odkrycia właściwych połączeń.
myślenie postformalne (ang.
postformal thought),
• typ myślenia występujący u osób
dorosłych, który jest przystosowany
do rozwiązywania problemów świata
realnego, ponieważ jest mniej
abstrakcyjny i rygorystyczny niż
myślenie formalne, lepiej radzi sobie
z niekonsekwencjami występującymi
w życiu i w większym stopniu
umożliwia integrację sprzecznych
elementów w sensowną całość.